Amed’de yaşayan Edebiyat öğretmeni ve Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kürt Dili ve Kültürü Bölümü doktora öğrencisi Roger Acun’un yüksek lisans tezi olan “Îmaj di Helbesta Kurdî ya Modern de” (Modern Kürt Şiirinde İmaj) J&J Yayınları tarafından kitaplaştırıldı. 20 yıldır şiir ve şiir kuramıyla ilgilenen “Ayın Öteki Yüzü” (2006) adlı bir Türkçe şiir, “Mehsera Evinê” (2012) adlı da Kürtçe şiir kitabı bulunan Acun, “Îmaj di Helbesta Kurdî ya Modern de” isimli kitabın, şiirde imge konusunda Kürtçede yapılan akademik ilk çalışma olduğunu belirtti. Gazete Karınca’dan Kenan Tekeş’e konuşan Acun, kitabın ilk bölümünü şiirde imge kuramına ayırıyor. İkinci kısımda ise söz sanatları ve imge ilişkisi irdeleniyor. Diğer bölümlerde modern Kürt şiirinin öncülerinden Arjen Arî, Berken Bereh, Fatma Savci ve Gulîzer’in şiirlerinin imge analizi yapılıyor. Kitapta, Arjen Arin’in beş, Berken Bereh’in dört, Fatma Savcı’nin beş, Gulîzer’in de üç kitabı üzerinden; aşk, gurbet ve hasret, sürgün, özgürlük, kimlik, erotizm, tabiat, ölüm, yalnızlık, politika ve zulüm gibi kavramlarda imgenin kullanışı inceleniyor.
Dengbêjliğin yüzlerce imgesi var
Roger Acun, Homeros’un İlyada destanındaki “Gül parmaklı şafak” imgesini örnek göstererek, “Bu imge halen de dünya edebiyatının en estetik imgelerinden biri olarak önemini korumaktadır” diyor.
“Kürt dili ve edebiyatı sahasında incelenmesi gereken binlerce önemli konu var” diyen Acun, Kürtçe’deki imge zenginliğine ise şöyle vurgu yapıyor: “Kürtçede kadim dengbêjlik geleneğinin sözlü ürünlerinden tutun da yazılı edebiyatın klasik ve modern şaheserlerine varıncaya kadar en az Homeros’un andığım imgesi kadar çarpıcı yüz binlerce imge var. Bu imgelerin her biri estetik görkemini Kürt kültürünün otantik ve egzotik özgünlüğünden alır. Kimi zaman bir tek imge, bir romancı muhayyilesinde ciltler dolusu serüvenin kapısını aralar. Marcel Proust, çaya batırılmış bir bisküvi kokusundan on altı cilt dolusu “Geçmiş Zamanın Peşinde” diye bir nehir roman yaratmadı mı? İşte ben bu yüzden ‘imge’ üzerine yoğunlaştım. Çünkü biliyorum ki bu kitapta analiz ettiğim yüzlerce imgenin içinde binlerce ilham tohumu saklı.”
Dört Kürt şair ve imgeleri
Fatma Savci: “Dest nedin dîlê min / qelûnên xwe ji hestiyên min çêbikin” (Kalbime karışmayın / kemiklerimden yapın pipolarınızı)
Berken Bereh: “Her tîpeke navê te stêrkek e / diçirûsin di şevên tarî yên dile min de” (Adının her harfi bir yıldızdır / ışıldar kalbimin karanlık gecelerinde)
Gulîzer: “Çavên te mîmarê dojehên dilê min in / her roj / bi solên xwe yên leşkerî / li ser dilê min dîlanê dikin” (Gözlerin yürek cehennemlerimin mimarıdır / her gün / askeri postallarıyla / yüreğimin üzerinde halay çekiyor)
Arjen Arî: “Bayekî mê û esmer dihêlî li dû xwe” (Dişi ve esmer bir rüzgâr bırakıyor ardında)
Arjen Arî şiirinin arkaik senfonisi
Çalışmasını kuzeyli dört Kürt şairle sınırlandırmasına ilişkin olan Acun şunları dile getiriyor:
“Çünkü akademik çalışmaların en önemli özelliklerinden biri spesifik olmalarıdır. Kurmancî şiirin kuzeyde en önemli modern şairlerinden biri bence rahmetli Arjen Arî’dir. Aramızdan çok erken ayrıldığı halde iyi bir şiir külliyatı bıraktı. Şiirlerindeki arkaik kelimelerin senfonisi ve yarattığı imgelerin orijinalliği bu seçimimde belirleyici oldu.
İmge açısından iyi bir örneklem grubu oldu
Öte yandan Berken Bereh, Robindranath Tagore’un mısralarındaki berrak doğa betimlemelerini andıran harikulade estetik bir algı ile Kürt şiirinin imge sarayının mirlerinden biridir. Dilindeki haiku lezzeti benim gibi pek çok okuru göz değmemiş imge ormanlarında dolaştırır ve sözün büyüsüyle sermest eder.
“Fatma Savci, kaplan gözlerinden yaralı ceylanların cana işleyen imgelerini devşirmenin ustasıdır. Oldukça üretken olan bu şairimiz, modern Kürt şiirinde adı öne çıkan kadın şairlerimizdendir. “Gulîzer ise yine genç yaşta şiir nehrinin yatağında gürül gürül akan orijinal çağrışımlarıyla bu çalışmada dikkat çeken ‘kadın imgeleri’nin prensesi oldu. Bu dört şairin şiir külliyatlarının ‘imge analizi’ için iyi bir örneklem olduğuna inanıyorum.”