Hikûmeta AKP ke xo rê vana ‘ez misilmana’ rixmê Aşma Remezan însananê sivîl înfaz kena, dewan veşnena û hardê ci talan kena. Licê yo ke bi rojano bin ablûqeya lemin de yo zey 1993î nika zî dûştê zilmê dewlet de xover dano.
Serranê 1992-93î de Licê de bi desan dewî hetê dewleta tirk amey veşnayen, veng kerden û bi desan welatijê sivîl amey qetilkerden. Rixmo ke serr ra 22 serî ravêrdî hona kiştoxê qetlîama Licê nêamey cezakerden. Dewlet hurendîya ke qetlîamanê verî zelal bikero û kiştoxan rê ceza bido, ewro fina Licê kerdo hedef, fina dewan veng kena, veşnena û sivîlan qetil kena. Dewê ke hedef de yê ra jew zî dewoka Newala Dirêj a. Dewijê ke rixmê torar dewlet 1993î de warê xo terk nêkerdî aşkere kenê ke iyê dê warê xo fina nêterknê û vera zilmî xover bidê.
Newala Dirêj ke girêdayê dewa Licê Koçera ya zey 1993ê nika zî hedefê dewlet de ya. Newala Dirêj de kurmanckî ra pîya giranî dimilkî yeno qisey kerdin. Serranê 93î de eskeran jû roj eştî dewoke ser û keyeyî day ver adir. Welatijê ke rixmê na zorvajî a çaxî warê xo nêterknay aşkere kenê ke ê dê dûştê êrişan fina xover bidê.
Dewa xo newe ra înşa kerdî
Newala Dirêj ke 20 kekeyî bî serra 1993î de bi dewanê çorme û mezelxaneyan ra pîya amê veşnayene. Cenîyê Newala Dirêj ver camî de rêz kerdî, hemverê ci de zî camêrdan kerdî viran û bi zincîran day mîyaneyê (paşt) ci ro. Ronişteyanê Newala Dirêj ra 3 rojî wext day, bi merdişî tehdît kerdî û waştî ke goç bikerê. La ronişteyê dewokî cayê xo terk nêkerdî, hurendîya keyeyê xo ke amey veşnayene de xêmî (kon) ronay û cuyî newe ra înşa kerdî. Peycoy herî ra, kerayan ra keyeyê newî viraştî.
Nika fina çormeyê Newala Dirêj bi (pê) lejkeran ameyo giroten. Dar û ber, tehl û mergê dewijan fina yenê veşnayene. La dewijî anê ziwan ke zey serra 93ê dê fina warê xo terk nêkerê û xover bidê.
Şahîdîya zilmî
Şahîda terora dewlet yê serranê 1993î maya Beyza Oguz ke bi dimilkî qisey kena û qet tirkî nêzana çiyê ke dî qet xo vîra nêkena. Jû roj eskerî şodirî seat 05.00î de erzenê Newala Dirêj û keyeyê dayika Beyza ser. Eskerî şinê ver çêberê Beyza Oguz û bi tirkî qîr kenê û vanê ‘Boşalt boşalt” (veng bike veng bike). Dayika Beyza ke tirkî fehm nêkena şina zerre ra torbeyekê ana. Ser nay lejkerî hêrs benê û fina qîr kenê, milê dayika Beyza ra gênê û ay erzenê ver kêberî. Dayika Beyza ke 80 serrî ya rixmê pêrokîn zilmê dewlete dewa xo nêterkna û nika fina bi zilmê dewlet ra rî bi rî ya.
‘Keyeyê ma veşnay, ma eştî teber’
Jû şahîda bîn yê veşnayişê Newala Dirêjî Xeyrîye Yûmak ke rixmê zorvajî warê xo terk nêkerd zî bi nê vatişan behsê şahîdîya xo kena: “Ma ver camî de rêz kerdî. Camêrdan kerdî viran, bi çuweyan day linganê ci û bi zincîran zî day paştê ci ro. Keyeyê ma day ver adir, ma zî eştî teber.”
Yûmak ke bombevornayen û êrişanê nikayî ra nêrazîbiyen damûsna wina va: “Ma wazenê dewa xo de biciwê. Ma bikişê zî dê bibê kiştoxê ma, la ma tîya de yê. O wextî bombe çinêbî, ma eştî teber. La nika bombe vornenê ma ser. Yûmak vist vîrî ke zey ’93 dê nika zî xêm ronê û dewa xo terk nêkerê.
Ronişteyanê dewok ra Hesret Oguz ana ziwan ke a dewa xo ra zaf hes kena û vana ma wazenê tîya de biciwe. Oguz aşkere kena ke ê haştî, weşî û hizûr wazenê û vist vîrî ke lejkerî bîrê zî dê dewa xo ra nêşirê.
‘Bi bikişê zî ez nêşina’
Welatijan ra Salîha Oguz zî aşkere kerd ke ay bikişê zî a dewa xo ra nêşina. Oguz va, ‘ma tîya de yê, yenê se wa bîrê. Oguz a ke persa ‘tîvarîyê weşîya ma esta? kerd û vatişê xo wina qedîna: “Çi sucê nê dewan esto. Raya 10 deqeyî de 4 finî geyrayişî kenê. Kes nîno pers nêkeno ke şarê Licê çi anceno. Ma bi jew loqme hardê xo de weşî ramiten ra razî yê la nayî zî ma rê vêşêr vînenê.
NAVENDÊ XEBARAN
‘Veng bide Licê’
Licê de bado ke 39 dewan de qedexeyê vejyayişê teberî ronîya çeteyanê AKP destpa veşnayişê dewan û înfazan kerdî. Çeteyan kesê ke înfaz kerdî pey panzeran de girêday û dew de gerînay. Vizêr 3 cenazeyî berdîyayî Morgê Nêweşxane.
Roja ponşeme dewoka Mehlê ra 50 kesê ke waştî şirê mintiqeya operasyon hetê eskeran amey vindernayen û raştê îşkence amey. Goreyê vatenan nê kesan ra Mewlîd Kocakaya û Erdal Kocakaya bi îşkence ameybî qetilkerden. La vizêr aşkere bi ke Erdal Kocakaya ke derb bîyo û dirbetin o berdîyo ‘şûbeyê tekoşînê dûştê terorî’. Mewlîd Kocakaya ke yeno vaten ameyo înfazkerden ra zî xeber çinîya.
Kiştî û pey panzer dew de gerînay
Şahîdan aşkere kerdbî ke Erdal û Mewlîd Kocakaya komî ra cîya kerdî, kincê ci cira vetî, serreyê ci dekerdî awî mîyan û îşkence kerdî. Peycoy tîmanê teybet û eskeran linga xo nay serreyê kesê ke amey îşkence kerden û bi telefonan resîm antî. Badê hurdî welatijan dewijan aşkere kerdî ke 4 kesê bînî ameyê înfazkerden, pey panzeran de dew de gerînayê. Goreyê zonayişan jew keso ke ameyo înfazkerden Mehmet Şîrîn Kocakaya yo. Goreyê zonayişan 3 cenazeyê bînî zî berdîyayî Morgê Nêweşxaneyê Gazî.
Heto bîn ra Roja ponşeme Mehlê de domanan ra pîya 27 kesê ke piranîyê ci malbata Kocakaya ra yê bi îşkence amey binçimkerdene. Kesê ke amey binçimkerden hona Fermandarîya Cendirmeyan yê qeza de yenê tepişten.
2 lejkerê pispor merdî
Heto bîn ra pirodayişanê çortalê mavêna Darahênî û Licê de 2 lejkerî amey kişten. Goreyê zonayişan mavêna lejkerê ke dewa Sagkoyu ke mavêna Darahênî û Licê de ya de vejyay operasyonî û gerîlayanê HPG de pirodayişî vejîyayî. Netîceyê pirodayişan de 2 çawuşê pirsor merdî. Lejkerê newî sewqê mintiqa kerdî.
KONGRA-GEL ra vengdayişê Licê
Hemserokîna KONGRA-GEL bi damûstayîneke nuşteyî vengê wayîrvejyayişê Licê da. KONGRA-GEL vist vîrî ke dewleta faşîst ya tirk û hikûmeta Erdoganî sûkanê kurdan rijnena, dar û beran, dewan veşnena, bi zorî veng kena, kesê ke xover danê rê îşkence kena. KONGRA-GEL veng da Kurdistanijan û demokratan ke Licê tenya meviradê dûştê faşîzmê AKP de bikerê hereket, vengê xo berz bikerê.
Her ca Licê…
Nûmayişa nobed ke Amed de hetê HDP- DBP, KCD û KJA Parqa Koşuyolu de destpa kerd ramena. Nûmayiş de sloganê “Her ca Licê her ca xoverdayiş”, “Veng bide Licê bêveng mevinde” berz bî. Amed de vizêr nimajê îne de zî vengdayişê wayîrvejyayişê xoverdayişê Licê ame dayen.
Serva Licê Colemerg, Agirî de zî nûmayişê ronişten destpa kerdî. Batmanijî zî dê 3 rojan serva Licê nûmayişê veng vetişî virazê.
Karayilan: ‘Licê rê bêveng mêmano’
Azayê Komîte Rayverîn yê PKK Mûrat Karayilan Radyoya Dengê Kurdistan rê qeseykerd û hayr ant êrişanê Licê ser. Karayilanî vist vîrî ke dewlete bi zonayis Lîce hedef girota û va ‘Lice de hedefê dewleta tirk qedînayişê welatpawitoxîna kurdî ya.’
Azayê Komîte Rayverîn yê PKK Mûrat Karayilanî persê ‘nika Lîce de xende kî estî? Dewanê Licê de xendekî estî’? kerdî û wina va: ‘Wazene pêro şarê kurdî Kurdistan ra bidê goc kerdene. Qanûnanê newe yê Îskanî danê ramitene.” Karayilan xeberê îşkence, înfaz, dew vesnayene û tol kerdene ke Lîce ra yenê ard vîrî û va nê êrişî dûştê pêro rûmetê kurdan benê.
Karayilanî muhîmiya Lîce serva Kurdistan ard zon: “Amed merkezê siyasetê kurdî yo, qelbê ci yo. Lîcê zî teyna qaza nê, pay ra guretena weşîya Amed o. Lîce tarix de bi xoverdayişê xo ca gureto. Serestiso ke Lîce de yeno virastene teyna Lîce rê nê, verra îradê kurdî yo. Qeyta jew Kurdistanij zî verra nê qirkerdene û herîşe gunê bêveng mevindero.”
Karayilan vat: ma mesajê dayikanê Lîce guretîme û qeseyanê xo niya ramit: “Vîjer vengdayisanê dayikanê Lîce gosdayîme. Mesajanê ci guretîme. Ma mesajanê mayanê Şirnexijan kî guretîme. Ma domanê na welat, layiqê ê mayanê rindekan bemê. Qeyta jû hesab hardê nêmaneno û o wo ke kuno ser tekoşîna ma wa.
NAVENDÊ XEBARAN
Hemverê Licê AKP zî do vinî bikero
Parlementerê HDP û serokwekîlê koma HDP Îdrîs Balûkenî derheqê ablûqa û erîşanê dûştê Licê de qisey kerd û vist vîrî ke operasyonê vera Licê leteyê Planê Çokrodayişî yê.
Balûkenî operasyonê vera Licê zey leteyekê Planê Çokrodayişî bi name kerd û vist vîrî ke nê êrişî bi fermanê AKP û Seray de virazîyenê. Balûkenî da zonayene ke AKP rixmê pêrokîn zext û zilmî goçnêkerdiş û tekoşîna xo ra wayirvejyayişê welatijan hezm nêkena.
Serokwekîlê koma HDP Balûkenî da zonayene ke zey serranê 1990î fina çolwarê herem de Planê Çokrodayişî ferz kenê û wina va: “Çarçoveyê na planî de wazenê Lice de netîce bigîrê û goreyê nayî dewanê Kurdistan veng (tol) bikerê. Na plan polîtîkayanê AKP dûştê îrade û waştenanê sîyasî yê şarê kurd rafînena ver çiman. Bi mendîyanê Ergenekon ra pîya hewl dana îradeyê sîyasî yê şarî tesfîye bikero.”
Konseptekê bêmerhemet esto
Parlementerê HDP aşkere kerd ke operasyonê Licê ganî zey merhaleyekê newî bîrê hesibnayen û hayr ant berzkerdişê nêrazîbîyenan ser: “Licê de ya AKP do netîce bigîro, ya zî şar do wayrê îradeyê xo bivejyo. Nayî ra tenya şarê ma yê ke Licê de weşî kenê nê, çormeyê demokratîk yê ke sûkanê Tirkîye de yê zî ganî nêrazîbîyenê xo berz bikerê. Konsepto ke hemverê ma de yo bêmerhemet o. Tenya weşîya însanan tehdît nêkeno, xoza keno texrîb, birrî veşnenê, keyeyan bi makîneyanê karî rijnenê.”
Çeteyî fina wezîfedar kerdî
Îdrîs Balûkenî vist vîrî ke Licê serranê 1990î de zî bi êrişanê hovane ra rî bi rî mend û va, netîce de yê ke vinî kerdî şarê Licê nêbî. Balûkenî aşkere kerd ke AKP çeteyê ke serranê ’90î de qetlîaman viraştî fina (reyna) wezîfedar kerdîyo î wina va: “Serkewtişê xoverdayişê Licê werte de yê. Seray û îxtidara AKP zî do hemverê şarê Licê û Amed de netîce nêgîro.”
Balûkenî vist vîrî ke Amed de pêvacoyê nûmayişanê bêmabên destpa kerd û aşkere kerd ke dûştê operasyonanê Licê veng vetişê çormeyanê rêxistinanê civaka sivîl, yê ekolojîstan û çormeyanê demokratîk zaf muhîm o. Parlementerê HDP tewr peynî de da zonayene ke zey HDP iyê dê verra qetlîaman bêveng nêmanê û bi şarê Licê ra pîya heta peynî tekoşîna xo biramnê.
ANF/AMED