Murat ALPAVUT

Anadil, tüm toplumlar için olmazsa olmazdır. Çocukların önce anadillerini öğrenmelerinin, gelişimleri açısından hayati önemde olduğu tüm bilim çevreleri tarafından kabul görüyor. Anadil insan yaşantısı için vazgeçilmez bir olgu özelliğini taşıyor.

Tabii Kürt toplumu bu konuda oldukça şansız. Dört parçaya bölünmesi, her parçada farklı bir sömürgeci devletin olması, bu devletlerin Kürt halkının varlığını, dilini, kültürünü tanımaması, anadile yasak koyması ve asimilasyon politikaları sebebiyle pek çok Kürt anadilini bilmiyor, konuşamıyor ve okuyamıyor. Her ne kadar Kürt halkı son 40 yıldır verdiği özgürlük mücadelesi sayesinde pek çok konuda ciddi ilerlemeler sağlamış olsalar da dil konusunda henüz istenilen noktada değil.

Yüzlerce Kürtçe kitap yayınlanmış olsa da, onlarca yayın Kürtçe olarak varlığını sürdürse de Kürtçe’nin toplumun her katmanına yeteri kadar nüfuz ettiğini söylemek mümkün değil.

İşte bu gerçeklik içinde Mezopotamya Yayınevi, Avrupa’da yaşayan Kürdistanlılara kendi anadillerinde okuyup yazmaları, anadillerini geliştirmeleri için hizmet veren tek yayınevi.

Dönem dönem Türk devletiyle Almanya arasındaki çıkar ilişkilerine kurban edilen ‘en öncelikli’ kurumlardan biri.

2005 yılında yapılan bir baskınla bütün kitaplarına el konulan Yayınevi, daha o kitaplarını geri alamamışken, geçtiğimiz aylarda yine bir takım kitaplar bahane edilerek, Alman polisinin baskınına uğradı. Sadece Kürtçe kitaplar değil, tüm dünyada satılan, en çok okunan romanlardan, çocuk kitaplarına kadar ne kadar kitap varsa hepsine el konuldu ve kamyonlarla götürüldü.

Bütün bu baskı cenderesine rağmen Mezopotamya Yayınevi Kürt halkına hizmet vermekte ısrarlı.

İlgi yetersiz

Ancak, Yayınevi yetkilileri sadece Almanya’nın kriminalizasyon politikasını değil, özverili çalışmalarına rağmen bu çabaların karşılık bulmamasından da muzdarip.

Yayınevi yetkilileri Kürtçe kitapların hak ettiği şekilde yeteri ilgiyi görmemesi ve satılamamasından şikayetçi.

Her şeye rağmen Mezopotamya Yayınevi olarak Kürtçe’nin gelişimi için ellerinden gelen tüm çabayı gösterme kararlılığında olduklarını söyleyen Yayınevi yetkilileri‚ ”Kürtçe anadil için hazırlanan kitaplara bu noktada pozitif bir ayrım uyguluyoruz. Hem basımı hem de basılan diğer Kürtçe kitapları getirterek okuyucu ile buluşturmak temel hedeflerimizdir” diyorlar.

2018’in Mart ayında yapılan baskında yüzlerce Kürtçe kitaba da el konulduğunu belirten Mezopotamya Yayınevi yetkilileri‚ ”Çocuk kitapları, romanlar, dil öğrenme kitapları gibi binlerce kitap şu an polisin elinde bulunuyor. Her ne kadar tekrar birçok Kürtçe kitap getirmiş, basmış olsak da henüz o zamanki düzeye ulaşamadığımız da bir gerçek” şeklinde düşüncelerini dile getiriyor.

Yüzlerce Kürtçe kitap var

Mezopotamya Yayınevi’nde, roman, şiir, anı ve hikaye (çîrok) kitapları, Kürtçe gramer, dil öğrenme kitapları bulunuyor. Kürtçe’nin Kurmancî ve Kirmanckî lehçeleriyle yazılmış çok sayıda kitap Yayınevi’nde mevcut.

Yetkililer, Avrupa’da Kürt toplumunun Kürtçe’yi konuşma, Kürtçe kitap okuma noktasında oldukça yetersiz görüyor. Yayınevi’nden bir yetkili şunları belirtiyor: ”Kürtçe kitapların iyi sattığını söylemek mümkün değil. En çok ilgi çocuk kitaplarına ve dil kitaplarına yönelik. Bir de Kürt Enstitüsü ve Abdulkadir Ulumaskan tarafından hazırlanıp Mezopotamya Yayınevi olarak bastığımız Kürtçe-Almanca sözlük oldukça ilgi görüyor. Son yıllarda özellikle Almanlar tarafından en çok talep edilen bu sözlüktür. Yine Dr. Usso B.Barnas’ın hazırladığı Kürtçe-Almanca öğrenme (Lehrbuch der Kurdischen Sprache) kitabı da beğenilen, talep edilen bir kitaptır. Türkiye’de İstanbul Kürt Enstitüsü tarafından hazırlanan (Ronayi Önen-Sami Tan) ve yine Avrupa’da onların ismiyle tarafımızca basılan 3 ciltlik Kürtçe öğrenme kitabı olan Hînker de çok talep edilen, alınan bir başka kitaptır. Uzun zaman önce Avrupa’da bastığımız yine İstanbul Kürt Enstitüsü tarafından hazırlanan büyük Kürtçe-Türkçe, Türkçe-Kürtçe sözlükler de ilgi görmeye devam ediyor. Kirmanckî dil kitapları, sözlükler de hakeza. Kısaca denilebilir ki Avrupa’da özellikle Kürtçe öğrenme ve çocuk kitaplarına yönelik ilgi daha iyi bir durumda.”

Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan, Cegerxwîn, Memed Uzun’un yanısıra son yıllarda Mehmet Tunç’un ‘Bi Me Serbilind Bin’ kitabı rağbet gören kitaplar arasında.

Yayınevi yetkilileri, Silêman Cafer tarafından derlenen ‘Qavlên Êzîdiyan’ kitabının da son yıllarda özellikle Êzîdî toplumu tarafından oldukça rağbet gördüğünü dile getiriyor.

Kürt müziğine uzun yıllar hizmet eden Cewad Merwanî tarafından derlenip hazırlanan, sözleri ve notaları ayrı ayrı çıkartılarak basılan ‘Stranên Rîtmîk ên Kurdî’ kitap serisi de (ki en son Radyoya Erîwanê bölümü 2016 yılı Ağustos ayında Aram Yayınevi tarafından basıldı) beğenilen kitaplar arasında bulunuyor.

Kitapta Erivan Radyosu’nda yıllarca söylenen Kürtçe şarkılar noktalarıyla birlikte kitapta yer alıyor. Ayrıca şarkıların yer aldığı bir DVD de kitapla birlikte veriliyor.

Kürtçe okuyup yazma oranı düşük olduğundan roman veya teorik kitaplara ise daha az ilgi var.

Mezopotomya Yayınevi yetkilileri, asimilasyonla unutturulmaya çalışılan Kürtçe’nin yaşaması için bundan önce olduğu gibi bundan sonra da bütün baskı ve zorluklara rağmen çabalarını sürdüreceklerini belirtiyor, okuyucudan daha çok destek talep ediyor.

   

Mezopotamya Yayınevi’nde bulabileceğiniz Kürtçe kitaplar:

  • Hînker: Asta Duyemîn
  • Hînker: Asta Sêyemîn
  • Celadet Alî Bedirxan & Roger Lescot: Kürtçe Gramer
  • Celadet Alî Bedirxan: Ferheng Kurdî-Kurdî
  • Kadri Yıldırım: Temel Alıştırma ve Metinlerle Kürtçe Dilbilgisi
  • Roşan Lezgîn: Ferhengê Îdyomanê Kurdkî (Kirmanckî/Zazakî)
  • Vate Çalışma Grubu: Türkçe-Kirmanckî (Zazakî Sözlük)
  • Kamuran Bedirxan: Kolay Kürtçe
  • Celadet Elî Bedirxan: Bingehên Gramêra Kurdmancî
  • Deniz Gündüz: Türkçe Açıklamalı Kırmancca / Zazaca Dil Dersleri
  • Zana Farqinî: Ferhenga Kurdî-Tirkî
  • Mustafa Borak: Ferhenga Biwêjan
  • Fevzi Özmen: Perspektîf - Dersên Rêzimana Kurdî (Kurmancî)
  • Ferheng-Wörterbuch: Kurdisch-Deutsch / Deutsch-Kurdisch
  • Zana Farqînî: Büyük Türkçe-Kürtçe Sözlük
  • Navenda Jinê Utamara: Her jin çîrokek xwe heye
  • Li Tirkiyê Tevkujiya Kurdan / Türkiye'de Kürtlerin Katliamı
  • Musa Anter: Çinara Min
  • Mehmet Bayrak: Gravürlerle Kürtler - Bi Gravûran Kurd
  • Kadri Yıldırım: Eqîdeya Îmanê - İnanç Risalesi
  • Kadri Yıldırım: Nûbehara Biçûkan - Arapça-Kürtçe-Arapça Sözlük
  • Mehmed Uzun: Bîra Qederê
  • Mehmed Uzun: Hawara Dîcleyê
  • Mehmed Uzun: Mirina Kalekî Rind
  • Mehmed Uzun: Ronî Mîna Evîne, Tarî Mîna Mirinê
  • Mehmed Uzun: Siya Evînê
  • Mehmed Uzun: Tu
  • Mehmed Uzun: Rojek ji Rojên Evdalê Zeynikê
  • Dr. Usso B. Barnas: Lehrbuch der kurdischen Sprache
  • Ehmedê Xanî: Mem û Zîn
  • Rotinda Yetkiner: Pîrê û Rovî & Çîroka Çivîkê
  • Abdullah Öcalan: Şaristanî
  • Abdullah Öcalan: Şaristaniya Kapîtalîst
  • Abdullah Öcalan: Ceribandinek li ser Sosyolojiya Azadiyê
  • Abdullah Öcalan: Li Rojhilata Navîn Krîza Şaristaniyê
  • Abdullah Öcalan: Parastina Kurdên Di Nav Pencê Qirkirina Çandî De
  • Abdullah Öcalan: Şaristaniya Demokratîk Cild -1-
  • Abdullah Öcalan: Şaristaniya Demokratîk Cild -2-
  • Abdullah Öcalan: Parastina Gelekî
  • Gelawêj Ewrîn: Dîdara du Dildaran
  • Diyar Bohtî: Gustîla Pîroz
  • Jîr Dilovan: Zenga Zêrîn
  • Îhsan Colemêrgî: Cembelî - Kurê Mîrê Hekaryan
  • Ferhad Pîrbal: Heft Wêney Rûtî Jinî Cenabî Wezîr
  • Ferhad Pîrbal: Santiago de Compestela
  • Selîm Berekat: Feqiyên Tariyê
  • Bawer Rûken: Qalik
  • Eta Nehayî: Balindeyên Li Ber Bê
   
  • Eta Nehayî: Gulên Şoran
  • Fawaz Husên: Piçek Jiyan, Qetek Asiman
  • Lorîn S. Doğan: Destên Vala
  • Hesenê Metê: Epîlog
  • Hesenê Metê: Smîrnoff
  • Hesen Qizilcî: Kenê Parsek
  • Seher Resayî: Kesî bi qasî min ji te hez nekir
  • Suzan Samanci: Ew Jin û Mêrê bi Maskê
  • Celadet Elî Bedirxan: Çîrokbêj - Çîrokên Kurdmancî
  • Celadet Elî Bedirxan: Gazinda Xencera Min
  • Mahmut Yamalak: Tarîderya
  • Ahmedê Hepo: Bawerî
  • Laleş Wezrînî: Evîna Laleş û Sînem
  • Eqîde Tok: Di Siya Mirinê De
  • Husên Engîzek: Gewro û Gewrê
  • Xezal Îke: Qêrîn
  • İlhami Sidar: Jan
  • Cewad Merwanî: Stranên Rîtmîk ên Radyoya Erîwanê
  • Polat Can: Berfa Germ
  • Menaf Osman: Namûsname
  • Husên Engîzek: Bênav
  • Ehmed Huseynî: Berhemên Giştî 1+2
  • Rizoyê Xerzî: Dilê min ne dîn e
  • Abdullah Çelik: Pakrewanên Bênav
  • Mahmut Baran: Êdî Navê min Bêrîvan e
  • Dewrîm Serhad: Geliyê Zîlan Jêderka Jîn û Janê
  • Îlhamî Sîdar: Tehma Xweliyê
  • Hogir Berbir: Siya Şikestûnê Tûrcel
  • Demhat Hezexî: Keçika Agirî
  • Fehima Deştan: Ber bi zozanan ve
  • Ezîz Gul: Dalpeya Cemedyeyên
  • Sînan Sûtpak: Jûtenya
  • Konê Reş: Helbestên Zarokan
  • Rodî Zinar: Tecrîd
  • Bîranînên Gerîla: Hedara Henaseyên Azad
  • Hesen Huseyîn Denîz: Serpêhatiyên Penabertiyê
  • Mehmet Çakmak: Mûm û Şemal
  • Şengul Ogur: Şikêr
  • Berçema Mişrîtan: Masiyên Ku Dikullin
  • Rojîn Zarg: Fîdo
  • Hüseyin Deniz: Ji Çîrok û Çîvanokên Kurdan
  • Kardox Agirî: Rûpelek ji dîroka Zeredeştîyan
  • Ehmed Huseynî: Çend Dîmenên Xemgîn ên Kurmanciya Nivîskî
  • Yaşar Eroğlu: Nahêlin em Bigihîjine Bihara xwe
  • Evdile Koçer: Mirin
  • Ebdurrehman Qasimlo: Çil sal xebat di Riya Azadiyê de
  • Nûredîn Zaza: Bîranîn
  • Nûredîn Zaza: Kurdên Nejibîrkirinê
  • Bextiyar Elî: Qesra Balindeyên Xemgîn
  • Mihemed Omer Osman: Generalê Payîzê
  • Mihemed Emîn Zekî Beg: Dîroka Kurd û Kurdistanê
  • Arshak Safrastian: Kurd û Kurdistan
  • Victor Hugo: Mirovên Hejar
  • Pûşkîn: Mêhvanê Kevirîn
  • Albert Camus: Biyanî
  • Amelie Nothomb: Jiyana Xwedayî
  • Murat Türk: Dema Drîreşkan
  • Helîm Yûsiv: Jinên Qatên Bilind
  • Helîm Yûsiv: Mêrê Avis
  • Yaqob Tilermenî: Ferhenga Sirgûnê
  • Fatma Savci: Ristika Morîkan
  • Fatma Savci: Şewq û Payiz
  • Xanna Omerxalî: Êzidiyatî
  • Prof. Dr. Kadri Yıldırım: Espîdebazê Hemedanî: Baba Tahirê Uryan
  • Çeto Özel: Kurdiya Nûjen (Destpêk)
  • Emek ve İnsan Dergisi: Gav bi gav Kurdî 1
  • Mahmut Aydin: Kurdî Hîn Dibim 1
  • Mahmut Aydin: Kurdî Hîn Dibim 2
  • Zimanê Min 1-6: Younes Behram
  • Haydar Diljen: Destpêka Rêzimana Kurdî
  • Antoine de Saint-Exupery: Mîrzayê Piçûk
  • YMK: Kurdî Pêngav 1
  • YMK: Kurdî Pêngav 1 (Pirtûka Xebatê)
  • Herremusikode qickek wazeno, bizono, kam sarê ey sero kerdo?
  • Kadri Yıldırım: Fêrkerî Soranî / Soranî Öğretmeni
  • Hînker: Asta Yekemîn
  • Malmîsanij: Kırmancca (Zazaca) Dilbilgisi
  • Cewad Merwanî: Kilam & Stranên Kurdî
  • Dîwana Melaye Cizîrî
  • Kamîran Alî Bedîrxan: Kulîlkên Ezêb
  • Silêman Cafer: Qewlên Êzdiyan
  • Vate: Ferhengê Kirmanckî (Zazakî) - Tirkî
  • Ali Aydın Çiçek: Kırmancca / Zazaca Dil Kartları
  • Mehmet Tunç: Bi me serbilind bin
  • A. Bakır: Rêziman û Peyvsaziya Kurmancî 1
  • X. Omerxalî & K. Xankî: Analîza Qewlên Êzdiyan
  • David Nicolle: Sefera Xaçparêzan a sêyem 1191
  • David Nicolle: Selaheddîn
  • Çirûskek ji Berxwedana Kobanê
  • Ordîxanê û Celîlê Celîl: Zargotina Kurda 1
  • Ordîxanê û Celîlê Celîl: Zargotina Kurda 2
  • Rûstem Cûdî: Rojhilata Navîn
  • Rûstem Cûdî: Îdeolojî
  • Laleş Çeliker: Ji Dîrokê Dîrokekê Ehmedê Xanî
  • Mikail Aslan: Xayîs
  • Ercan Cengiz: Şafağa Gülen Ülkeyim
  • Heciye Cindi: Hikyated Cimeata Kurda (SET)
  • Denis O'Hearn: Stranek Nîvco Mayî
  • Seta Pirtûkan a Helbestên Gerîla
  • Cegerxwîn: Diwan Set