• Mücadele-inşa diyalektiğinin bir yanını sorunlar oluşturuyorsa diğer yanı çözüm odaklı arayışlara dayanacaktır. Sorunlar, yüksek düzeyde bilinç, örgütlülük ve politikayı gerekli kılıyor.

VELİ ÇAKMAK

Fransa’da lise öğretmen ve öğrencilerinin eylemiyle başlayan hareket, Avrupa genelinde gerçekleştirilen etkili eylemlerle devam ediyor. İşçi sendikalarının çağrısıyla 5 Kasım’da düzenlenen ve toplumun farklı kesimlerinden destek gören eylemlere resmi kaynaklara göre yaklaşık 600 bin, sendikalara göre ise 1,6 milyon kişi katıldı. 5 Kasım’daki eylem, ulaşılan yüksek katılım gücüyle 17 Ekim’den bu yana hayat pahalılığına karşı düzenlenen en kalabalık eylem olarak kayıtlara geçti.

Avrupa’ya yayılan hareketin sahip olduğu etki hem toplumsal bir hareket olarak büyüme ve yayılmasından hem de hükümetlerin zorlanma reaksiyonlarından görülebiliyor. Fransa Başbakanı Sebastien Lecornu, satın alma gücü ve ücretlerin ele alınması amacıyla işçi sendikaları ve işveren birliklerinin katılımıyla bir konferans düzenleneceğini açıkladı. Hükümet, asgari ücreti artırmayı planladığını belirtirken okullardaki eğitim personeli sayısının artırılması ve eğitime ayrılan bütçenin yükseltilmesi taahhüdünde bulundu. Buna karşın sendikaların yayımladıkları ortak açıklamada; hareketin güçlü konumu karşısında hükümetin zayıf durumda olduğu ve geri adım atmaya başladığı; protestoların kapsamını genişletmenin ve hükümet üzerindeki baskıyı sürdürmenin zamanının geldiği ifade edildi.

Sistemin bizzat kendisine

Fransa eylemleri, kapitalizme karşı yıllardır biriken potansiyel tepkinin hızla yayılan toplumsal hareketlerle aktive olduğunu gösteriyor. Mesele Fransa ya da Avrupa kıtasıyla sınırlı değil. Nitekim ABD’de gerçekleştirilen ara seçimlerin sonuçları, aynı tepkinin küresel ölçekte geçerli olduğunun göstergesi. Dünya halklarının itiraz ve tahammülsüzlüğü; savaş politikalarına, gelir adaletsizliğine, ırkçılık ve düşmanlık üreten ayrımcı zihniyete, kadın düşmanlığına; ezcümle varlık ve anlamı boğan unsurlarıyla kapitalist sistemin bizzat kendisine dönüktür. Bu tepki, ulus-devlet sisteminin bel bağladığı kolonları sarsa sarsa büyümeye ve yayılmaya devam ediyor. Avrupa’da halk hareketlerinin meydanları inleten eylemleri, gün geçtikçe netleşen sistem karşıtı bir karaktere dönüşüyor. ABD’deki ara seçim sonuçları ise benzer bir tepkinin farklı biçimde dünyanın diğer yarısında geçerli olduğunu gösteriyor.

Sistem rıza üretemiyor

Toplumdaki sistem karşıtlığı spektrumundan yansıyan en önemli gösterge; egemenliğe rıza sağlamak adına öne sürülen argümanların yitirilen etkisi oluyor. Örneğin; iktidar için toplum rızasını sağlamak adına kullanılan yöntemlerden en bilineni, toplum içinde karşıt odaklar yaratarak korku psikolojisi geliştirmektir. Bu kapsamda, yerlilere karşı göçmenler, beyazlara karşı siyahlar, etnik bakımdan egemen ulustan olana karşı azınlıklar, konformistlere karşı sistem karşıtları vs. birer ulusal tehdit olarak hedef gösterilir. Güncelde gelişen eylem ve gerçekleştirilen seçimlerde ortaya çıkan tablo ise korkuya dayalı rıza üretim mekanizmasının kırıldığını gösteriyor. Bu,  Fransa'daki eylemlerde ve ABD seçimlerinde görüldü. Somut göstergeler; yaşamı zorlaştıran koşulların ortadan kaldırılmasının beklendiğini, bu beklentinin kurulu düzen sınırları içerisinde mümkün olmadığının görüldüğünü ve toplumun beklentili hali aşıp inisiyatif alarak doğrudan harekete geçmeye hazır bir konumda olduğunu ortaya koyuyor.

Alternatifin inşası

Tam da bu aşamada alternatifin inşası yakıcı bir konu olarak belirginlik kazanıyor. Sisteme karşı mücadele motivasyonu önemli olmakla birlikte, hak ve özgürlük taleplerinin esaslı bir şekilde karşılanması, alternatifin inşasını gerekli kılıyor. Alternatif konusunda kafası karışık bir hareket, ya mücadele döneminde karşı çıktığı iktidar mekanizmalarını kendi sisteminde üretir hale gelir ya da 2011’de Mısır’da olduğu gibi farklı bir iktidar mezhebinin inisiyatifi ele geçirmesi karşısında çözümsüz kalır. Müesses nizama karşı mücadele ile toplumsal özgürlükçü alternatif sistemi inşa diyalektiğini, yaratıcı düşünce ve pozitif pratiğe dayalı bir şekilde kurabilmek, geçmişteki toplumsal hareketler için ne kadar geçerliyse güncel olarak devam eden hareketler açısından da o ölçüde geçerlidir. Bu diyalektiğe ters özellikleriyle belirginlik kazanan sorunları tespit etmek, çözümü de bu eksene oturtarak geliştirmek, içinde bulunulan aşama açısından göz ardı edilmemesi gereken bir sorumluluk olarak ortada duruyor.

Aşılması gereken sorunlar

* Bu kapsamda, kolektif temsil ve karar alma mekanizmalarında açığa çıkan hata ve yetersizlikleri çözüme kavuşturulması gereken ilk sorun olarak belirlemek gerekir. Hareketi oluşturan toplumsal kesim, grup ve örgütler arasından birisinin baskın gelmesi ve genel hareketi domine etmesi hareketin kolektif yapısı açısından gözle görülür dağıtıcı etki açığa çıkaracaktır. Tarihsel deneyimlerin ortaya çıkardığı negatif örnekler kadar, bugün devam eden hareketlerin temsile dayalı ilişkiyi kabul etmiyor olması da bu hususta gözetilmesi gereken veriler olarak öne çıkıyor.

* İkinci sorun; merkezileşmeye karşı tutumun gerçekleşme biçimiyle bağlantılı olarak belirginlik kazanıyor. Hareketin tek bir odak etrafında merkezileşmesine karşı tutumun örgütsel açıdan önem taşıyan tüm kurum ve uygulamaların iktidara denkleştirilmesi biçiminde okunması, hareketlerin kalıcı bir kazanım elde edemeden sönümlenmesine yol açıyor. 68 Gençlik Hareketi’nin, daha yakın bir örnek olarak Türkiye’de 2013 Gezi Hareketi’nin karşılaştığı akıbet bu konuda gözetilmesi gereken örnekler olarak dikkat çekiyor.

* Üçüncü nokta; ideolojiye yaklaşımda belirginlik kazanıyor. Toplumsal hareketler, ideolojik pozisyonun açık ve net bir şekilde anlaşılır kılınmasını gerektiriyor. Aksi takdirde sistemle sorunu olmayıp da belli uygulamalara karşı olan kesimler, ki bunlar arasında sağ görüşlü yapı ve kişiler de bulunmaktadır, harekete girebilir; hareketi izlemesi gereken yol, strateji ve taktikten saptırabilir. Sistemin neden olduğu sorunları, ya bilinçli bir şekilde çarpıtmaktan kaynaklı ya da dünya görüşlerinin gerektirdiği biçimde, farklı özneler üzerinden tanımlayan ulusalcı-ırkçı yapıların topluma toplumsal özgürlükçü yapılardan daha hızlı ve etki oluşturacak biçimde ulaştığı örnekler azımsanacak düzeyde değildir. Bu kesimler ülkedeki yoksulluk ve eşitsizliği göçmenlerle, vurgunculuğu devlet gücünün azalmasıyla vb izah edebilmektedir örneğin. Sağ görüşlü yapı ve kişilerin, hareket içinde inisiyatifi ele geçirmesi riskine karşı etkin örgütlenme ve pratik politik tutumla hem hareketi hem de bir bütün toplumu bilinçlendirecek bir etki açığa çıkarmak zorunludur.

* Dördüncü önemli husus; özgüce dayalı bir komünal hareketi sürdürülebilir kılmaktır. Bu, hem özgürlükçü alternatif bir sistemi inşa etme iddiasının gerektirdiği tutarlılığın sağlanması hem hareketin bağımsızlığını koruyabilmesi hem de iktidarın "dış güç" anlatısına zemin sunmamak açısından önem taşıyor. Bu bağlamda sisteme bağlı NGO’ların sağladığı fonların hareketler için en ciddi tuzağı teşkil ettiğini belirtmek gerekir. Dünya Sosyal Forumu’nun (DSF) kapitalizme karşı etkisinin zaman içinde zayıflaması buna bir örnektir. DSF’ye fon veren büyük vakıflar gündemi, radikal tartışmaları yumuşatmaya başladı; akabinde bileşeni yapılar DSF’den ayrıldı ve DSF’nin toplumla organik bağları zayıfladı.

* Son olarak; devletin şiddet de kullanarak geliştirdiği yönelimler gözetilmek durumundadır.

Mücadele ve inşa diyalektiği kapsamında öne çıkan sorunlar açıktır ki; yüksek düzeyde bilinç, örgütlülük ve politikayı gerekli kılıyor. Bu sorunlara çözüm üretemeyen bir hareketin o andaki gücü ve etkisi ne kadar büyük olursa olsun, yenilginin kaçınılmaz olduğunu tarihsel deneyimler ortaya koyuyor. Açıktır ki; mücadele-inşa diyalektiğinin bir yanını sorunlar oluşturuyorsa diğer yanı çözüm odaklı arayışlara dayanacaktır.