• Öcalan paradigması, savaşı düşüncede aşmayı hedefleyen bir yaklaşımla başlayıp bitmeyen ve esasen savaşı üreten yaşam biçimini dönüştürmeyi amaçlayan kurucu bir yönelimdir.

SEDAT ŞENOĞLU

Tarih, kendi kendisiyle savaşmaz. Tarih, tarihin yenildiği ya da galip geldiği bir alan değildir. Tarih, özünde, yaşamın evrimsel değişim ve dönüşüm diyalektiğinin nesnel oluş halidir. Bu nedenle tarihi, düşüncelerin çatışması ya da fikirlerin zaferi olarak kavramak, onun maddi karakterini tersinden okumak anlamına gelir. Düşünceler, ancak onları mümkün kılan yaşam koşulları içinde anlam ve işlev kazanır.

Bu bağlamda düşünce, düşünce ile savaşmaz. Düşüncelerin karşıtlığı, onları üreten ve sınırlandıran maddi-toplumsal koşulların çelişkili hareketinin ifadesidir. Tarihsel çözüm, bir düşüncenin diğerini alt etmesiyle değil, bu düşünceleri karşı karşıya getiren yaşam sınırlarının aşılmasıyla ortaya çıkar.

Tarih dediğimiz şey, tam da bu aşma hareketidir.

Tarihte “eski düşünceler” yoktur. Bu algı, insan zihninin kendi evrimsel sınırlarını mutlaklaştırmasından doğar. Tarihin diyalektiği, geçmişi silmez, onu kendi ilerleyişinin yeni sınırlarına taşır. Tarih, nereden ve nasıl başladıysa bütün niteliklerini içinde saklayarak ilerler.

Elbette bu ilerleyiş sınırsız değildir. Evrenin oluşsal sınırsızlığı, insan varoluşuyla birlikte tarihsel sınırlara kavuşmuştur. “Tarih oluş” insanın toplumsal varoluşunun başlamasıyla mümkün olmuş, aynı zamanda insan zihninin düşünsel sınırlarıyla kayıt altına alınmıştır. Bu nedenle tarih, sürekli gelişen ama kendi sınırlarını da yeniden üreten bir süreçtir. Onu aşmak, tarihin dışına çıkmak değildir. Tarihsel sınırların içinden yeni bir eşik yaratmaktır.

Güdüsel pratiğin tarihsel sürekliliği

Bu noktada savaş olgusunu yeniden düşünmek gerekir. Savaş, düşünceler arasında ortaya çıkan bir çatışma değildir. Savaş, düşünen toplumsal insanın kendi özsel varoluşuna karşı giriştiği eylemin çelişkisi olarak belirir. Bu çelişki, düşüncenin eylemle toplumsallığa yabancılaşmasından doğar.

İnsan türünün biyolojik evriminden miras kalan güdüsel potansiyel, tarih boyunca varlığını sürdürür. Değişen, bu potansiyelin toplumsal ilişkiler içinde aldığı biçimlerdir. Kültür, güdünün bilinçli maddi biçimler kazanmasıdır. Bu sürecin kurucu momentinde ana-kadın, toplumsal doğanın eylemli bilinci olarak belirleyici bir rol oynar. Eril cins-erkek ise üretim ve yeniden üretim süreçlerindeki sınırlı örgütlülüğü nedeniyle güdüsel potansiyelin bilinç üzerindeki etkisine daha bağımlı bir konumda şekillenir. Tarihsel kırılma, güdünün, toplumsal eylemle bilince dönüşmesi yerine ona egemen olmaya başlamasıyla ortaya çıkar. “Sahip olamadıklarını” eylem yoluyla ele geçirme yönelimi, toplumsallık karşıtı bir yabancılaşmanın zeminini oluşturur. Savaş, bu anlamda, bilincin değil, toplumsal bilinci kuşatan ve ona direnen güdüsel pratiğin tarihsel sürekliliğidir.

Bu pratiğin süreklilik ve kurumsal nitelik kazanmasına yabancılaşmanın “tarihsel süreci” diyoruz. Bu süreç, henüz tamamlanmış değildir. Tarih, kendi sınırlarını aşmış değildir. Bu nedenle savaş da aşılmış değildir. Buradan şu önemli sonuç çıkar: savaş karşıtı düşüncenin, savaş düşüncesini “yenememesi” bir başarısızlık değildir. Mücadelenin yanlış bir düzlemde yürütüldüğünü gösterir. Sorun düşünceler düzeyinde değil, yaşamın maddi örgütlenme biçimindedir.

Savaş üreten yaşamı dönüştürme

Bu nedenle tarih sorusu, şu biçimde yeniden sorulmalıdır:
Tarih nerede yapılır? Zamanda mı, yoksa yaşamda mı? Eğer tarih yalnızca direnişin izleriyle tanımlanırsa zaman bu izleri siler. Oysa tarih, yaşam kurabildiği ölçüde zamandan kopar ve yol haline gelir. Öcalan paradigmasının tarihsel önemi burada belirginleşir. Bu paradigma, savaşı düşüncede aşmayı hedefleyen bir yaklaşımla başlayıp bitmeyen ve esasen savaşı üreten yaşam biçimini dönüştürmeyi amaçlayan kurucu bir yönelimdir.

Devletçi uygarlık, güdünün bilinç üzerindeki egemenliğini kurumsallaştıran tarihsel bir formdur. Demokratik konfederalizm ise yaşamı yeniden toplumsallaştırarak bu egemenliği aşmayı hedefleyen bir tarihsel müdahaledir.

Kadın özgürlüğü, ekolojik denge ve komünal örgütlenme gibi kuramsal ve politik yaklaşımlar bu bağlamda soyut ahlaki ya da kültürel ekler değil, tarihin yönünü değiştirme potansiyeli taşıyan maddi hamlelerdir. Rojava deneyimi, bütün sınırlılıklarına rağmen tarihin açık bir süreç olduğunu ve yeni dünyaların mümkün olduğunu göstermesi bakımından önemlidir.

Bu, kapanmış bir sistem değil

Tarih tamamlanmış bir anlatı değildir. Tarih, hâlâ açık bir süreçtir. Bu açıklık, düşüncelerin çoğalmasından gelmez, yaşam biçimlerinin dönüşmesinden beslenir. Tarih, ancak yaşamla yeniden bağ kurabildiği ölçüde kendi sınırlarını aşabilir.

Bugün teorik çabanın temel görevi, tarihi açıklamak kadar, tarihi yeniden mümkün kılacak düşünsel ve maddi eşiği tarif edebilmektir. Bu, kapanmış bir sistem değil, çağrıcı, kurucu ve açık bir düşünme hattı gerektirir. Belki de asıl soru şudur: Tarihi tamamlamak mı istiyoruz, yoksa onu yeniden yaşamın içine çağırmak mı?