GÖZDE GÜLER
Travma bir sıra dışı ekstrem olaydan sonra ortaya çıkan ve gelişen zihinsel bozukluktur.
Eski Yunan dilinde yara demek. Yani kişi zihinsel ya da ruhen yaralanıyor. Tecavüz, kaza, ölüm veya savaş gibi ekstrem durumların sebep olduğu travma kişiden kişiye değişebiliyor. Travmatik olaylara görgü tanıklığı yapan biri aynı şekilde bir travma geçirebilir.
Peki travma geçirmek ne demek?
Günümüzün en travmatik ve hepimizin şahit olduğu Suriyeli göçmenler ile örneklendirelim.
İnsan beyni tehlikeli bir durumda vücudu uyarıyor. Yani beyin vücudu “dışarıda bir sorun var, müdahale et” diye uyarıyor. Bu uyarı kişide yüksek heyecana sebep oluyor. Eğer kişi dışarıdaki olaya müdahale edebilirse bu heyecan düşer ve kişi kendini toparlayabilir. Ancak kişi mesela bir botun içinde dalgalara karşı korku içinde savaştan kaçıyorsa ve duruma müdahale edemiyorsa -ki etmesi imkansız- vücut uyarı modunda kalıyor. Kişi olayın yarattığı stresi zihinsel olarak çoğu zaman da bedensel olarak süreçlendiremiyor.
Travmada 4 ayrı tepki
Travma geçiren herkes farklı tepkiler gösterir, çünkü her insan ve her algı farklıdır. Dört genel tepki yolu vardır travma esnasında. Kaçmak, savaşmak, donuk kalmak ve gerçek hayattan zihinsel olarak ayrı durmak.
Savaş örneğinden devam edelim.
Milyonlarca insan büyük tehlikeleri göze alarak savaştan kaçtılar. Çoğunun katlandığı yol en az savaşın kendisi kadar tehlikelidir.
Diğer yandan bazıları kalıp savaşmayı tercih ettiler ve belki daha önce hiç şiddet uygulamayan biri savaş esnasında birini öldürmek durumunda kaldı.
Bir diğer tepki ise donup kalmak. Özelikle tecavüz mağdurları bu tepkiyi çok verir çünkü o an ne kaçabilir ne de savaşabilir.
Ve bununla beraber gelen sonuncu tepki ise kendini gerçek hayattan zihinsel olarak soyutlamak. Olanları hala anlayamamış olmanın ve şokun bitmeyen etkisinde olmak. Kişi, “Bu nasıl olur? Şu an olanlar gerçek mi kabus mu?” diye düşünerek, olayın gerçekliğini kabul edemez.
Travma’nın sonuçları
Travma geçiren insan çaresizdir, kafası karışık hisseder. Nereye tutunacağını bilemez. Olaydan sonra genelikle travmatik insanların semptomları zihinsel tepkisizlik, kendini soyutlama, kendini boş hissetme, utanma, korku, vücutta gerginlik, tedirginlik, uyku bozukluğu, ve flashback denilen sürekli travmaya sebep olan resimleri hatırlamadır. Bu semptomlar her kişi de farklıdır. Bir ses veya resim kişinin o ana geri dönmesine yeter ve ani, anormal tepkiler verebilir. Çünkü kişi bedensel olarak yanımızda olsa bile zihinsel olarak hâlâ geçmiş de yaşanan o korkunç olaydadır.
Sorunlar travmayı taze tutar
Yılladır Avrupa’ya gelen göçmenler Avrupa’ya adımlarını attıklarında belki kısa süre bir ferahlık yaşıyor olabilirler. Ancak ardından gelen sorunlar travmayı taze tutar.
Neredeyiz? Nereye gidiceğiz? Nasıl yaşayacağız? Bu insanlar kim, bizden ne istiyorlar? Bu insanlar bir çare ve güvenli bir hayat için kaçtıkları savaştan kurtulmuş olabilirler ancak çaresizlikleri ve güvesizlikleri devam etmektedir ve bu travmayı güçlendirir.
İlaç ile geçmez
Çoğu, ülkesinde hiç kimseye muhtaç olmadan yaşamış ancak artık bir statüye bile sahip değildir. Bu durum bazılarında elbete öfke ve agresiflik de uyandırabilir.
Travma bedensel yara gibi ilaç ile geçmez. Psikoterapi, grup terapi ve güvenilir, güçlü sosyal ortam kişinin süreci atlatmasına yardımcı olur.
Travma semptomları Almanya sağlık sisteminde zihinsel bozukluk olarak kabul edilmiştir. Yanı travma teşhisi koyulan biri iş raporu alabilir ve psikoterapi gibi yardımlar sigorta tarafından karşılanır.
Yardım adresleri
Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (www.bamf.de)
Mülteci ve sığınmacı aileler için Alman devletin destek sunduğu federal daire ilk aşamada bir yol gösterici olabilir. BAMF’da travma üzerine özel eğitim almış psikologlar, pedagoglar ve sosyal hizmet görevlileri kişiye uygun yardım sunuyor. Bürokrasi işleri, hak ve hukuk soruları, çocuklar ve reşitler icin dil dersleri de hizmetler arasında. Ailesi olmayan ve reşit olmayan çocuklar için bir pedagogun gözetiminde kollektif evler de sunuyor. Hepsi Alman devleti tarafından karşılanıyor. Travma altında olan, Almanya’ya ilk defa gelen veya yakını olmayanlara da destek veriliyor.
Pro Asyl (www.proasyl.de)
Yardımlar ile finanse edilen bağımsız yardım kurumudur. Özellikle savaş mağdurları üzerine yoğunlaşan bu kuruma, telefon ve e-mail üzerinden ulaşılabilir. Hukuksal yardım, aile birleşimi ve sağlık yardımları yapılır. Özelikle hukuksal bilgi ve destek sunan bu kurum maddi maddi giderlere de destek sunuyor. Yani bir avukata ihtiyacınız olduğunda buradan verilen kredi ile finanse ediliyor.
Deutsches Institut für Psychotraumatologie (www.psychotraumatologie.de)
Diğer kurumlara nazaran Almanya Travma Enstitü sadece travma mağdurlarına terapi veriyor. Grup, lokal, ve klinik olmak üzere kişiye uygun terapiler verilmekte. Almanya’nın travmaya yoğunlaşmış en büyük Enstitüsü, mahkemelerde kendi eğittiği travma psikolog ögrencilerini refakatçi olarak sunuyor. Cinsel saldırı, kaza, ölüm gibi travma mağdurları burada da destek görebilir.