- Devlet güçlerini ceza kesimi için 81 ilde salan Türk hükümeti, ceza, zorunlu bağış ve vergilerden topladığının 9 milyardan fazlasını yurttaşın kullanmadığı yol ve köprüler için sermayedarlarına akıtıyor. Yurttaşlar ise bin TL’lik yardım ve bedava maske için bekletiliyor.
Türk İçişleri Bakanlığı’nın verilerine göre sadece Cuma günü 8 bin 893 kişi ile 6 bin 642 iş yerine ceza kesildi. Ceza kesme işlemi dört koldan devam ediyor. Ocak-Mart döneminde ise para cezaları 4.2 milyar liraya ulaştı. Zorunlu bağış kampanyasından da hafta sonu öncesi itibarıyla 1 milyar 700 milyona yakın toplandı. Bun akardın yap işlet devret modeliyle yapılan köprü ve otoyollara ödenecek garanti bedelleri 9 milyarın üzerine çıkacak. Böylece yurttaş, 2 milyara yakın yardım yapacağını söyleyen devlet, çeşitli isimler altından topladıklarının yanı sıra bu hizmetlerden yararlanmayan yurttaştan aldığı vergilerden 9 milyardan daha fazlasını gözde müteahhitlerine takdim edecek.
Türk İçişleri Bakanlığı’ndan yapılan bilgilendirmeye göre, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı ekiplerince, 31 ilde sokağa çıkma yasağı başlamadan önce (Cuma günü) 15.00 ile 24.00 saatleri arasında Türkiye ve Kuzey Kürdistan genelinde 51 bin 170 kişilik devlet gücü seferber edildi. Sosyal mesafeye uymayan 3 bin 552, sokağa çıkma yasağını ihlal eden 20 yaş altı 2 bin 473 kişi ve yine sokağa çıkma yasağını ihlal eden 65 yaş üstü 2 bin 868 kişinin de dahil olduğu toplam 8 bin 893 kişiye ceza kesildi. Toplamda 6 bin 642 iş yeri sahibi/işletmecisine de ceza kesildi. Hıfzısıhha ve Kabahatler Kanunu’na göre göre kesilen cezalar, kişi başına 3 bin 200 TL civarında. Bu mesai günlük olarak 81 ilde devam ediyor.
Ocak ve Mart cezaları
Zaten Ocak-Mart dönemi kesilen cezalar, geçen yılın aynı dönemine göre ciddi artış gösterdi. Toplam para cezaları, 2019’un ilk üç ayına kıyasla yüzde 51.1 artarak 4 milyar 199 milyon liraya ulaştı. Ayrıca 2020 bütçesinde yer alan ve yıllık 11 milyar 835 milyon lira olan toplam para cezaları hedefinin de yüzde 35.5’i ilk üç ayda sağlanmış oldu. 2019’un ilk 3 üç ayında yüzde 1.3 olan para cezalarının toplam bütçe gelirlerindeki payı da yüzde 1.6’ya yükseldi. En yüksek oransal artış, “diğer para cezaları” kaleminde görüldü. Bu tür cezalar yüzde 289.6 artarak 185 milyon liraya yükseldi. Yıllık hedefin de yüzde 79.9’u ilk üç ayda sağlandı.
Geçen yıl 7.8 milyar garanti
Buna karşın devletin yap işlet devret modeliyle gözde müteahhitlerine yaptırdığı Yavuz Sultan Selim Köprüsü, Osmangazi Köprüsü, Avrasya Tüneli ve Kuzey Marmara Otoyolu ile diğer bazı ücretli otoyollar için ödediği araç geçiş garantisi miktarı ise geçen yıl 7.8 milyar TL’yi buldu. Saniyede 6.4, dakikada 384 dolar, iki günde ise 1 milyon 105 bin 920 dolar devletin kasanından çıkıyor. Bir kişi hiç köprüden geçmese ya da otoyolu kullanmasa bile faturaya ortak oluyor.
Salgın trafiği azaltınca
Salgın nedeniyle araç trafiğinin yüzde 50'lere düşmesi, bu köprü ve otoyollar için devletin kasasından daha çok para çıkması anlamına geliyor. Zaten araç garantisinin altında geçişlerin olduğu projelere 2020'de ödenecek bedele dolardaki artış da yansıyacak. Sokağa çıkma yasağı nedeniyle köprüleri ve otoyolları kullanmayan vatandaşlar, sokağı çıkma yasağını ihlal ettiklerinde 3 bin 200 TL öderken, evde kaldıklarında da zatene köprü ve otoyollara daha fazla dolar ödeyecek.
Kimlere, ne kadar ödeniyor?
Üç aylık salgını döneminde köprü ve otoyollara ödenecek garanti bedelleri 7,8 milyar liradan 9,1 milyar liraya çıkacak. İşte ödeme yapılanlar:
ATAŞ konsorsiyumu
Türkiye’den Yapı Merkezi Holding ve Güney Kore’den SKE&C tarafından oluşturulan ATAŞ konsorsiyumunun işlettiği Avrasya Tüneli’ne yıllık 25 milyon 125 bin araç geçiş garantisi verildi. Geçmeyen 8 milyon araç için 2018’de 155 milyon lira ödeme yapıldı. Bu rakam katlanıyor.
IC İçtaş ve Astaldi
IC İçtaş ve Astaldi konsorsiyumu olan ICA’nin işlettiği Yavuz Sultan Selim Köprüsü’ne yılda 49 milyon 275 bin aracın geçeceği garanti edildi. Bu sayının altında kalındığında geçmeyen araçlar 3 dolar + KDV tutarında garanti ödemelerinin hazineden tahsil ediyor. Üstelik araç başına dolara endeksli garantiler verilmiş durumda. Bu yüzden geçmeyen araçlar için hazineden ICA’ya ödeme yapıldığı gibi, geçen araçların da farkı ICA’ya ödeniyor.
Nurol, Özaltın, Makyol, Astaldi ve Göçay
Osmangazi Köprüsü’nü işleten Nurol, Özaltın, Makyol, Astaldi ve Göçay firmalarının oluşturduğu Otoyol A.Ş’ye dolara endeksli yılda 14 milyon 600 bin araç geçiş garantisi verildi. Temmuz 2016- Temmuz 2019 arasında araç sayısı 22 milyonda kaldı. Garanti edilenin yarısı kadar araç geçtiği bilinen köprüden geçmeyen araç başına 35 dolar + KDV tutarında ödeme yapılıyor.
Aynı konsorsiyum
İzmir ile Bursa’yı bağlayan otoyolun işletmecisi Osmangazi Köprüsü’nü de işleten Otoyol AŞ. Otoyol için dört ayrı garanti bulunuyor. Orhangazi-Gebze için yıllık 14 milyon 600 bin araç, Orhangazi-Bursa arası için 12 milyon 775 bin araç, İzmir- Edremit için 8 milyon 395 bin araç Edremit- Orhangazi arası için 6 milyon 205 bin araç. Garanti ödemeleri Temmuz 2035’e kadar hazineden ödenecek.
Yurttaşlara ne veriyor?
Şimdiye kadar açıkladığı paketler, ‘çarkları dönmesi’ni amaçlamayı ve ‘başarılı yönetim’ algısı oluşturmanın ötesine geçemedi. Borç erteleme ve kredi dışında ‘bedava maske’ dağıtımı ile 1000 TL’lik ‘sosyal yardım’ vaadi var. Bunlarda da tökezleme sürüyor. Salgına karşı alınan tedbirler kapsamında satışı yasaklanan, ücretsiz verileceği duyurulan maske dağıtımındaki kriz hala aşılabilmiş değil. Salgınla mücadele amaçlı önlemlerin gelirsiz bıraktığı 2 milyon 300 bin kişiye daha 1000 TL’lik ‘sosyal yardım’la ilgili süreç de bir türlü ilerlemiyor. Üstelik bütün bunların maliyeti, zorunlu bağış miktarından bile az.
HABER MERKEZİ