Seba ke hewa serd o û her ke şono hîna zaf serd beno nêweşîyê zimistanî zî zêde benî. Wexto ke merdimî nêweş kewenî, seba ke dejê înan lez bivîyaro antîbîyotîkan xebetnenî. Labelê xebetnayîşê antîbîyotîkî zaf tehluke yo û seba weşîya merdimî zî baş nîyo. Ge-ge zî xebetnayîşê antîbîyotîkan vernîya nêweşîyanê muhîman akeno.
Nêweşxaneyê Memorîalî yê Dîcle de Beşa Nêweşîyê Zereyî ra Uz. Dr. Metîn Karadabanî derheqê xebetnayîşê antîbîyotîkan de qisey kerd..
Laşî xeripnenî
Karadabanî qiseykerdişê xo de bale ant bi hawayo şaş xebetnayîşê antîbîyotîkî û wina va: “Bi hawayo şaş xebetnayîşê antîbîyotîkî beno ke merdimî heta duştê bîşêro. Cok ra ganî merdim antîbîyotîkan kontrolê doktorî de bixebetno. Antîbîyotîkî laşê merdimî de fonksîyonê mîkrob û metabolîkî xeripneno û tesîrêko nêbaş laşê merdimî de virazeno. Her merdim ganî her nêweşî de antîbîyotîk bigiro, quralêko winasî çin o. Antîbîyotîkî ganî bin kontrolê doktorî de bêrî girewtiş. Bê xebera doktorî û bê reçete, wa ti kes darûyanê antîbîyotîkî nêgiro. Eke antîbîyotîkî bêrî girewtiş beno ke heme fonksîyonê laşê merdimî û organê merdimî bixeripîyî.”
Bakterî bihêz bene
Karadabanî dewamê qiseykerdişê xo de va ‘tib de antîbîyotîkî tena seba xelisnayîşê ganê merdimî yenî xebetnayîş’ û wina domna: “Antîbîyotîkî ganî bi hawayêko tay û wextê dîyarkerde de bêrî xebetnayîş. Her antîbîyotîk cîya yeno xebetnayîş. Wexto ke antîbîyotîk zaf bêro xebetnayîş, yan zî wextêko derg de bêro xebetnayîş, herinda ke merdimî baş bikero, eksê ci bakterîyan bihêz keno û nêweşî hîna giran bena. Xebetnayîşê darûyanê antîbîyotîkan ra ver ganî nêweş ra bakterîyê îzolekerde bêrî girewtiş û goreyê encamê testê ke bîyî, nêweş rê darûyî bêrî nuştiş. Dima ra zî ganî goreyê lîsteya ke doktor bido darûyî bêrî xebetnayîş.”
Seba gribî baş nîyo
Karadabanî qiseykerdişê xo de wina va: “Nêweşîyê ke tewr zaf şaşîya girewtişê antîbîyotîkan yeno kerdiş zî serd girewtene û grîp î. Nêweşîyê serd girewtene û grîp de cayê daruyê antîbîyotîkî çin o. Ti feydeyê xebetnayîşê antîbîyotîkî prosesê nêweşî de çin o û prosesê nêweşî de zerar dano weşîya merdimî. Nêweşîyê serd girewtene û grîp de virusê aktîfî estî, cok ra tedawîya nêweşî de ganî antîbîyotîkî nêrî xebetnayîş. Daruyê antîbîyotîkî nê nêweşîyan de tesîrê eksî virazenî. Prosesê nêweşîyê serd girewtene û grîp de daruyê ke tewr zaf tesîr kenî û yê ke doktorî pêşnîyar kenî, ganî bêrî xebetnayîş.”
Dr. Karadabanî peynîya qiseykerdişê xo de va ‘nêweşîyan de tewr zaf daruyê ke reçete de yenê nuştiş, tesîr kenî’ û qiseykerdişê xo wina qedêna: “Wexto ke derheqê datayê elektronîkî yê daruyan, bajar, qeza û dewanê Tirkîya de cigêrayîş yeno kerdiş, yeno dîyayîş ke reçeteyê ke serra 2013 de ameyê nuştiş, sera 35ê nê reçeteyan de daruyê antîbîyotîkî ameyî nuştiş. Yanî yeno na mana ke her 3 reçeteyan ra yew reçeteyê antîbîyotîkî yo. Tirkîya de mîyanê serrêk de 160 mîlyon kutuyê antîbîyotîkî yenê xebetnayîş. Dinya de duştê xebetnayîşê daruyê antîbîyotîkî sera 10 o. La na rewşe Tirkîya de wina nîya û wexto ke cigêrayîş yeno kerdiş, yeno dîyayîş ke humarêka ecêb vejîyeno vernîya ma. Tirkîya de sera 20 daruyê antîbîyotîkî yenê xebetnayîş û doktorî bi waştişê nêweşî daruyê antîbîyotîkî nusenî. No zî yeno na mana ke seba nê welatî tehlukeyê girdî estî.”
Mîkrobî hîna zêde bihêz benî
Karadabanî va ‘antîbîyotîkî mîkroban hîna zêde bihêz kenî’ û vat: “Seba ke antîbîyotîkî şaş yenê xebetnayîş, mîkrobî hîna zêde bihêz benî û vera înan de rayîrê têkoşînî zî her ke şono kêmî benê. No zî seba vera komelî de tehdîdêko zaf gird o. Heta ke problemê bihêzbîyayîşê antîbîyotîkî wina dewam bikero, nêweşîyê zaf qijî zî do cuya ma ver bi tehlîke bîşêrî. No semed ra ganî hetê weşî de cîyayîya komelî bêro awankerdiş.”
MERKEZÊ XEBERAN