Nureddîn Zaza, heme aktivîstey û nasnameyê xo yê sîyasî ra, edebiyatê ra tu caran dûrî nêmendo. Hima xortanîya xo de, ripelê Hawarê de xo bi hîkayanê xo dawo sereşnayîş (sinasnayîş). Hîkayeyê ey, serra 1995’î de, hetê Firat Cewerî ra hameyê komkerdiş û bi vatewoverên (pêşgotineke) pir û dekîyarde, bi nameyê “Keskesor”, weşanxaneyê Nûdemî de çap bîyo. Serranê peynîyan de zî heme hekayeyê ey, hetê weşanxaneyê Lîsî ra, bi nameyê “Gûlê” hameyê çapkerdîş. 

Vîrardişê ey zî bi wendişê destxetê ey bixo, nê rojanê verînan de hetê weşanxaneyê Avesta ra seba wendoxan [bi nameyê Vîrardişî] hameyî pêşkêşkerdiş. Heto bîn ra, weşanê Pêrî; çend serrî verî, eserê ey, bi nameyê (Bir Kurt Olarak Yaşamim) ‘Sey Kurdêkê Cuyê min’ bi tirkî weşan kerdbi. Celadet Bedîrxanî, Nureddîn Zaza; sey Çehovîyê Kurdan bi name kerdnî. Bi raştî (rastî) zî, wexto keşima hîkayeyanê ey wanenî, no name her tim yeno hiş û mezgê şima.. Bi çîrokanê xo, kûl û derdê xo remnaynî,Kilmbîyayîş û bi asaney fambîyayîşê hîkayeyanê xo, sadeyeya ziwan û şîîrîye nuştiş xo; goreyê demê hîkayenuştoxêko namdar o. Tayê hîkayeyê ey; taybetîyanê biyografîkan, tayê  eşqo romantîk,tayê zî belangezeya, ezît û sîtemkarîya toreyê ke kurdî, cuyê xo yê rojane de, ri bi ri manenî, îfade kenî. Serehewanayîşê romantîkî zî heme hîkayeyanê ey de xo nawnenî. “Derketî li her derê bi tenê ye” (Teberkewtiş (surgûn) her ca de tenayey ya) Xeyrî hîkayeyan, Keskesorî de hameyî weşankerdiş, heme hîkayeyanê bînî, mîyanê


Eserê ey bi kul û jana welatî yê 

1941-1942î de, bi vatişê bînî, wexto ke Nureddîn Zaza, hima 22-23 serre bi, hameyî çapkerdiş. Seba kesê ke hetan nê serranê peynîyan vatnî ke: “Edebiyatê kurdkî çin o.” (Ma ewta de, behsê hîkayeyanê modernan û standardanê cîhane de, serranê 1941-1942î de, bi kurdkî hameyî nuştiş kenî!). 41 Hekayeyê Nureddîn Zazayî Xurşîd; raya ewilî,hûmara 27. ya Haware de ca gêno. No hîyakeyeyo ke bi uslûbêkê (şêwazêkê) hîkayeyî, dekeweno çiman ver. Eşqê Xurşîdî yo ke, seba gedeyê (weledê) ey, senê hewa tadîno eşqê welatî, bi zîwanêko tesîrin, pêşkêşî wendoxan keno. Derketîyo ke eynî serre de hamewo nuştiş, bal anceno kul û derdê surgûnê ser û heme ca de, tenabîyayey û zerrîxemgînîya na rewşe sîyar. No nuşte, hîkaye ra teber, yew ceribnaye yo. Û ristayê nê ceribnayeyê yo tewr muhîm no yo: “ Teberkewtiş (Surgûn), heme ca de tenaye ya.” 

Gûle zî bê gûman yew hîkayeyê Nureddîn Zazayî ra yew hîkayeyêko muhîm o. No hîkayeyo kilm de, mewzûyê meseleya cenîyan ra bigirî, hetan qehremaney, feodalîzmî, hetan biryargirewtişê fek eşqiyatîy ra verradayîş û dewijan teşvîqê serehewanayîşê, nusîyayî. Tam zî ewta de Gule dekewena çimanê ma ver. Gule; cenîyêka aşiq a ke, bi çuwaya (dara) zorê hameya zevijnayîş û dima mêrdeyê xo kişena. Aşiqê Qoçoyî bena, dima ko bi ko eşqê Qoçoyî geyraya. La, heme dewijî, bi çemanê xeraban ya (ja) ra hewnênî û teberê cematê xo de vîyardanî. Wexto ke Gûle zî wazena welatê xo bipawo, rayna yena derkenarkerdiş, rayna yena heramkerdiş. Labelê çîyo ke tu kes nişno biko, Gûle kena û qumandarê dişmenê, bi bikarardişê cenîyeya xo kişena. Labelê, semedo ke hayîya Qoçoyî, no hedîseyî ra çin a, xo bi xo fikrîno ke Gûle xayîney kerda ey ra û Gûle kişeno. 


Tikey hîkayeyî dramatîk êy

No hîkaye, heme het ra dramatîk o. Heme qehramanê nê hîkayeyî, şiknayîş ra pey, bedilîyayîş ra vêrenî. Mewzûyê bingeyînê yê no şikiştişê, eşqê welatî yo. Qoço eşqîyatîyê ra beno serok, Gûle, cenîyêka qirêj û heramey ra bedilîna bena qehremane. 

Stêrk; hîkayeyê eşqê şuwaneyêkê yo ke aşiqê keynaya axayê xo beno û nişno eşqê xo bîyaro ziwan. Nuştox, Stêk de, bi çimanê şuwaneyê, dinyaya ey ya zerrî,, bi ziwanêko xemleyîn ziwan dramatîze keno. Stêrk hîkayeyêko serkewte yo û mîyanê xo de, 42 hîkayeyanê gelekî serkewteyan, xo de hewîneno û cuyê şiwanê hûnerêko bi hostayey yeno nexşnayîş. 

Hîkayeyê Keskesorî yê ke, nameyê xo danî nê kitabê, cuyê Nûreddîn Zazayî ra şopanê xorînan hewînenî. No hîkayeyêko ke fekê keso yewin ra hamewo nuştuş, çimê gedeyêkê senêhewa serehewanayîşo ewilê de serkewto û dima senêhewa zorê e, hêdî hêdî dest pê kerdo ano ziwan. Hîkayeyê bînî ê kitaban nê yî: “Perîşanî, Hevîna Perîxanê, Xatûn an Piling, Dê an Xûşk û Şerê Mêşa” ke serra 1965’î de nuştî. 


Hîkayeyên ey herikbar êy

Hîkaye, bi îfadeyêko naîf, binê kul û derdanê ke tu caran keyen nêbenî vila kenî nusîyawo. Bi ziwanêkê fambar û rewa hameyo nuştiş ke, eyro zî heme kesî bi asaney şîynî înan biwanî û fam bikî. Semedo ke yewna het ra tesîrê edebiyatê fransizî û ekolo romantîkî, nê hîkayeyan de, bi aşkera yenî veynayîş û heto bîn razî nê hîkayeyan de, mewzûyê cuyê kurdan yo rojane nusîyawo û hîsîyatê nê hîkayeyan qet xerîb nîyno. 


Pirda ekola kurdîya modernî yo

Nureddîn Zaza, mîyanê ekolê Haware û edebiyatê kurdkî yo mûdern de rolê pirdêkî kaykeno. Terkê welatê xo de û kewto dinya û nê vatişan xo îfade keno; “Xo de rêberiya koçberan bike! Ez miletan ra derbas bîya, ê mi ra hewnîyayî, ez înan ra hewnîyaya; la mayewnan (yewbînan) nas nêkerd. Teberkewtiş (surgûn) her ca de tenayeyî ya! 


Cuyayişê ey xerîbey de ramîyayo

Gama ke roj şîynê awan û newalan ra duy û dûman wariştnî; mi xo bi xo vatnî: “Çende bextiyar o, ay merdimo ke şanan ageyreno keyê xo û mîyanê zar û zêçê xo de roşeno. Teberkewtiş her ca de tenayeyî ya! Kura şonî, nê hewrê tarîyê ke va înan dano xo vîyar? Va mi zî sey înan (hewran) dano xo vîyar (ver) û bê hemdê mi, mi beno /rameno. Teberkewtiş her ca de tenayeyî ya. Nê darî û nê gulê rind î; la ne nê darî û ne nê gulê ê welatê min î. Tu (qet) çîyêkê ê mi ra nêvanî teberkewtiş her ca de tenayeyî ya. No çem (ro) bi zerrîya şikta deşte ra herikêno; la xurîna ey ne hewayê ê çemê (royê) ya ke mi gedeyeya xo de xurînîya (xûm-xûma) ey eşnawita. Noçem tu (qet) çîyêkê mi rê nêvano. Teberkewtiş her ca de tenayeyî ya.”


Qedera kurdê zane yew o?

Nureddîn Zaza şexsêko taybet o, Warê edebiyat û sîyasetê kurdan de, gelekî xebatê erjayeyî kerdî. Hima xorteya xo de mecbûr mendo ke, welatê xo ra dûrî bikewo û heme cuyê xo de, hesreta welatê xo anta. O zî, sey şexsanê erjayeyanê bînan, hewayê Celadet Bedîrxan, Memdûh Şevket Beg û rewşenbîr û aktivîstanê ekolê Hawarê yê ke heme kul û hesreta erd û asmînê bawûkalan anta û welatê bawûkalanî ra dûrî vefat kerdo. Nûreddîn Zaza, semedê qedexe û tada ra mecbûr mendo ke bêwarebîyayîşê xo rê biko sey tercîhêkê.


Nûrettîn Zaza kam o?

Serra 1919î de qezayê (navçeyê) Madenê, Xarpête (Elazîzê) de, hamewo (amewo) cîhane (dinya), dima birayê xo Dr. Nafîz reyde

remawo şîyo Sûrîye, destpêkerdişê sarranê xo yê vîstan de, tewr verê hîkayeyanê xo kovara Haware de weşan keno. Dima destpêkerdişê cengê (şerê) cîhane yê dîyin de, Swîsre de Zanîngehê Lozanê de, wendişê xo yo berz qedînawo. Dima zî, Komela Wendekaranê Kurdanê yê Awropayî saz kerda û sey aktivîstêko pêşeng, binê banê na sazêy de xebata xo dewam kerdo. Goreyê Mukslu Hamzayî, Çendserran dima, Sûrîye de Partîya Demokrat ya Sûrîye (KDPFS) saz kerda û serekeya na partî kerda. Rêziknanameyê na partî ey nuşto. Sazkerdişê na partî dima hamewo tewiştiş. 

Nureddîn Zazayî, endameya Xoybûnî zî kerda. Nê serran dima, hem Sûrîye de, Irak de, hem zî Ûrdûn û Lûbnan de gelekî rayan hamewo tewiştiş û hepiskerdiş. Serra 1969’î de, rayna ageyrawo Lozan û warê ziwan û kulturê (çandê) kurdan de, xebatî muhîmî kerdî, Enstitûyê Kurdkî yê Parîsî de ca girewto û verî wefatê xo, Mem û Zînê Ahmedê Xanî, açarnawo ziwanê fransizkî. Eserêko “Bir Kürt Olarak Yaşamım ( Sey kurdêkê cuyê mi)” name kerdo û bi tirkî nuşto. No eser, bi nameyê “Kürtlerin Çehov’u” Kitabê Radikalî de hamewo weşankerdiş û bi destûrê nuştoxê hamewo açarnayiş. Seba kovara me. n.w. 40 hamewo açarnayîş û Awropa de gelekî veng dawo. Serra 1988’î de nêweşîya merdimwere belayê sereyê ey bîya û dinya xo bedilnaya.


NAVENDA NÛÇEYAN