Tornê rayberanê serewedaritişê Agirî ra Biroyê Heskê Têlîyî, Cevdet Çokdîlî va ‘nika ruhê Biroyê Heskê Têlîyî Agirî de esto. O çiqliqêk bi û dima ra bi adir’.
BERZAN GUNEŞ / MA/ AGIRÎ
Sereweritişê Şêx Seîdî ra dima serra 1926î de qanûnê ‘Surgunkerdişê Axa û Began’ amebi girewtene û xeylê axa û begî ameybî surgun kerdene. Biroyê Heskê Têlî (Îbrahîm Axa) ke keyeyê Hesesorî yê eşîra Celalîyan ra yo, vera nê qanûnî de vejîya û beşdarê Serewedaritişê Koyê Agirî bi. Biroyê Heskê Têlîyo ke beşdarê serewedaritişî beno, çiqlê serewedaritişî ke do 3 reyî dewam bikero, erzeno.
Tornê Biroyê Heskê Têlîyî Cevdet Çokdîlî qala kalikê xo û têkoşînê înan kerd. Çokdîl dewa Çîftlîkî de cuyeno û domanîya xo ra nata bi hîkayeyanê kalikê xo Biroyê Heskê Têlîyî pîl bîyo. Çokdîlî qala hîkayeya Têlîyî ke bîya babeta kilamanê dengbêj Şakiroyî zî kerd û da zanayene ke kalikê ci û 2 birayanê xo karê çîtareyî kerdêne.
Çokdîlî va ‘wexto ke hukmat qanûnê 1926î erzeno pratîk, cendirmeyî koy bi koy gêrenî û dest bi tewqîfkerdişê kesê ke nameyê înan lîsteyan de estî, kenî’ û wina domna: “Wexto ke Biroyê Heskê Têlî eşnaweno ke cendirmeyî yenî dewe, tedbîrê xo gêno. Dormeyê Pirdê Belekî de cendirmeyan reyde keweno pêrodayîşî mîyan û tîya de 2 cendirmeyî birîndar benî. Leşkerî mecbûr manenî xo tepîya ancenî. Têlî zî xo anceno koyan û beno rayberê Serewedaritişê Koyê Agirî.”
Biroyê Heskê Têlî qet teslîm nêbi
Çokdîlî va ‘Têlî heta 1930î koyê Agirî de şer keno’ û wina dewam kerd: “O wext Tirkîya û Îran bi desan reyan wazenî ke wa teslîm bibî. Labelê kalikê mi qet teslîm nêbeno. Biroyê Heskê Têlî kesêko roşnvîr û wendişê ci esto yo. Têlî merd û wijdanin o û qet teslîmbîyayîşî qebul nêkeno. Ruhê Biroyê Heskê Têlîyî nika Agirî de esto. Demê peyênan yê serewedarnayîşî de pêrodayîşê girdî qewimîyenî. Neqebê Zeryanî de xeylê kaşî estî. Kalikê mi û yewîya ci wazenî tîya ra derbaz bibî û abluqaya leşkeran bişiknî. Leşkerî vînenî û pêrodayîş vejîyeno. Bi seyan kurdî kaşî ra kewenî û mirenî. Têlî û yewîya ci bi şerkerdişî xo tepîya ancenî. Ferzende Axa û 10 şerwanê ci abluqa şiknenî û derbazê hetê Îranî benî. 2 birayê Têlîyî zî mirenî. Têlî zî netîceyê mîlîsanê Şikakîyan de mireno.”
Ez qet qerfîyayîşî nêfikirîyaya
Çokdîlî qala prosesê serewedaritişî ra dima kerd û wina va: “Serewedaritişî ra dima 5ê Gulana 1932î de qanûnêko newe erzîya dewre û keyeyê Biroyê Heskê Têlîyî surgunê Denîzlî bîyî. Ma 15 serrî Denîzlî de cuyayî. Ez Denîzlî de ameya dinya. Ma şarê ewja û dewlete ra zaf zulmî dîyî. Ma zaf hesretîya memleketê xo antêne. Wexto ke hukmatê Partîya Demokratî ameye îqtîdar, efû vejîyaye. Ma zî agêrayî erdanê kalikê xo ser. Ez qet na dewe ke Biroyê Heskê Têlîyî ser o gêrayo ra nêqerfîyena. Ma bi serran o ke mezelê kalikanê xo gêrenî, labelê ma hîna nêdîyo.”