Hükümetin “darbe ile mücadele” gerekçesiyle 20 Temmuz’da Meclis’e getirdiği ve “1-1,5 ayda kaldıracağız” dediği OHAL’in bir yılı geride kaldı. Daha önce 15 yıl boyunca Kürt kentlerinde uygulanan ve ilk kez Türkiye genelinde hayata geçirilen OHAL, başkanlık sistemiyle kalıcı bir hale dönüştürülmek isteniyor.
TBMM Genel Kurulu’na 20 Temmuz’da sevk edilen OHAL görüşmeleri sırasında ve daha sonra da basının Ankara temsilcileriyle bir araya gelen dönemin Hükümet Sözcüsü Numan Kurtulmuş, “OHAL’i en kısa sürede bitirmek istiyoruz. Şartların normal gitmesi durumunda bunun için en fazla 1-1.5 aylık bir süre düşünüyoruz” değerlendirmesinde bulundu.
Diğer iktidar sözcüleri de farklı zaman dilimlerinde, “OHAL’in en kısa sürede kaldırılacağını” açıkladı.
Kalıcılaştığının işaretleri
Oysa Cumhurbaşkanı Erdoğan, en başından beri OHAL’in kalıcılaşacağına ilişkin mesajlar vermeye başladı.
Erdoğan, bu yöndeki niyetini değişik tarihlerde şu sözlerle dile getirdi:
* 13 Kasım 2016 Belarus dönüşü: OHAL şu an hemen niye kalksın? Herkes işine, gücüne, her şeyine rahatlıkla gidiyor, geliyor.
* 18 Mayıs 2017 TÜSİAD Kongresi: Her şey huzura kavuşmadan OHAL'i kaldıramayız’. OHAL'i ülkemizde her şey sağlıklı bir şekilde yürüsün diye devam ettiriyoruz.
* 21 Mayıs 2017 yeniden genel başkan seçildiği AKP Kongresi: Ya siz bize hangi yüzle OHAL’in kaldırılmasını soruyorsunuz? Kalkmayacak, durum huzura, refaha kavuştuğu ana kadar. Niye OHAL kalksın. Daha dün bir, bugün iki.
Yeni rejimin OHAL’i
Erdoğan’ın “Neden kaldıralım ki” dediği OHAL’in rejiminin kimi yetkileri 16 Nisan referandumunda Anayasa’ya yedirildi. Örneğin 2019 yılında seçilecek olan Cumhurbaşkanı şimdi OHAL marifetiyle uygulanan KHK ile kullanma yetkisi elde edecek ve böylece OHAL kalıcılaşacak. Zaten ortaya çıkan işaretler, AKP’nin OHAL’i 2019 seçimlerine kadar kaldırmayacağı yönünde, 2019 yılından itibaren de buna ihtiyaç duyulmayacak!
İktidar için deva
OHAL ilan edilmesinin hükümet açısından birden fazla işlevli sonucu bulunuyor. Bunların başında Meclis’e gerek duymadan yasal düzenleme yapabilme, yani KHK yayınlama yetkisi geliyor. Hükümet bir yılını geride bırakan OHAL uygulaması sonucu şimdiye kadar toplam 25 KHK yayınladı. Bu kararnamelerle yargılama usulleri, Jandarma ve Sahil Güvenlik gibi güvenlik birimlerinin yapısına, kar lastiklerinin kullanılma biçimine kadar pek çok düzenleme KHK’lerle gerçekleştirildi.
En tutarlı tutum HDP’den
İlan edilen OHAL’e karşı ilk baştan itibaren en net duruşu, HDP ve Kürt siyaseti gösterdi. HDP, OHAL ilanından hemen sonra “Darbelere hayır, demokrasi hemen” adı altında mitingler düzenledi. HDP Eşbaşkanı Selahattin Demirtaş, 23 Temmuz’da katıldığı bir mitingde OHAL’in de bir darbe yöntemi olduğunu belirterek, şunları söyledi: “Darbeye karşı tedbir alma adına, darbeciler ne yapacaklarsa aynısını yapıyorlar. Böyle darbeyle mücadele olur mu? O tedbir aldığınız MGK var ya, o bir darbe ürünüdür.”
OHAL’e Yenikapı dopingi
HDP darbe ve OHAL’e karşı mitingler organize ederken, OHAL’in aklandığı 7 Ağustos’taki Yenikapı mitinginde, Cumhurbaşkanı, AKP, MHP, CHP ve Genelkurmay Başkanı ortak fotoğraf veriyordu. Zaten darbe ve OHAL’e giden süreçteki uygulamaların birçoğunda 3 parti ortaklaştı.
Türkiye’ye de taşındı
Türkiye, OHAL uygulamasıyla ilk olarak 12 Eylül 1980 darbesinden sonra tanıştı. Daha önce sıkıyönetim gibi uygulamaları yaşayan Türkiye’de temelleri 12 Eylül Anayasası ile atılan OHAL, 1987 yılında Kürt kentlerinde hayata geçirildi. Sıkıyönetim uygulamalarıyla birlikte bölge halkı toplamda 22 yıl boyunca kesintisiz bir şekilde OHAL koşullarında yaşadı.
4 ayda bir toplam 46 kez uzatılan OHAL, 30 Kasım 2002’de yeniden uzatılmadığı için fiilen kalkmış oldu. Ancak sonraki yıllarda Kürt kentlerindeki uygulamalar OHAL koşullarını aratmadı. Örneğin OHAL’in olmadığı 24 Temmuz 2015’te Kürt kentlerine yönelik başlatılan saldırılar OHAL koşullarından da ağır bir şekilde yıkım ve katliamlara neden oldu.
OHAL, Kürt kentlerinde test edildikten sonra 15 Temmuz devlet içi çatışma bahane edilerek ilk kez Türkiye’nin tamamında hayata geçirildi.
Erdoğan’ın “Neyiniz eksik? Fabrikalarınız mı çalışmıyor, okullar mı kapalı? Niye OHAL kalksın?” dediği OHAL’in bir yıllık bilançosu oldukça ağır.
İşte OHAL’in tablosu
* İçişleri Bakanlığı verilerine göre, Eylül 2016’dan itibaren 64 bin 839 kişi siyasi nedenlerle gözaltına alındı. Bu verilerde, yaygın tutuklamaların yaşadığı Temmuz-Eylül arasındaki dönem yer almıyor.
* Adalet Bakanlığı tarafından yapılan son açıklamaya göre, 15 Temmuz'dan bugüne kadar yani bir yılda toplam 50 bin 510 kişinin FETÖ operasyonları kapsamında tutuklandı, 169 bin 13 kişi hakkında da işlem yapıldı. Hakkında işlem yapılanların 169 general, 7 bin 98 albay ve alt rütbeler, 8 bin 815 emniyet mensubu, 24 vali, 73 vali yardımcısı, 116 kaymakam ve 31 bin 784 diğer şüphelilerden oluşuyor. Aynı verilere göre, 10 bin 33 kişi savcılıktan, 33 bin 371 kişi de kolluktan olmak üzere 43 bin 404 kişi serbest kaldı. 47 bin kişi adli kontrol şartı ile serbest bırakıldı.
* Çoğunluğu Kürt siyasetçi olan ve verisi paylaşılmayan siyasi tutuklamalarla tutuklananların sayısı 70 bini bulurken, cezaevindeki tutuklu hükümlü sayısının 220 bin civarında olduğu tahmin ediliyor. Adalet Bakanlığı her yıl düzenli olarak yayınladığı cezaevi istatistiklerini en son 1 Kasım 2016’da yayınladı ve o günden beri de verileri güncellemiyor.
* KHK’yle yaklaşık 115 bin kamu görevlisi ihraç edildi. Hükümet, son olarak ihraç edilenlerin sayısını 111 bin 240 olarak açıkladı. İhraçlar aynı zamanda muhalifleri de hedef aldı.
* 140 bin pasaport iptal edilirken, işsiz kalan 124 bin kişiyle Türkiye dışarı çıkılması yasak yarı açık bir cezaevine dönüştürüldü.
* 5 bin 247 akademisyen işinden edildi. Kapatılan 15 vakıf üniversitesiyle birlikte işsiz kalan akademisyen sayısı 8 bin 427’ye ulaştı. Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) 4 bin 92 hakim ve savcıyı meslekten attı. İhraç edilen akademisyenlerden en az 372’si “Bu suça ortak olmayacağız” kampanyası başlatan Barış İçin Akademisyen üyelerinden oluşuyor.
* 15 Temmuz sonrası basına da büyük bir darbe indirildi. OHAL boyunca 5 haber ajansı, 16 televizyon kanalı, 24 radyo, 63 gazete, 20 dergiyle birlikte toplam 178 medya kuruluşu kapatıldı. 167 gazeteci tutuklandı. Yaklaşık 2 bin 500 gazeteci işsiz kaldı. Kapatılan yayınevi sayısı ise 30’u buldu.
* Bin 61 öğretim kuruluşu, 223 kurs ve etüd merkezi, bin 125 dernek, 129 vakıf, 19 sendika kapatıldı. Kapatılan kurum ve kuruluşlarının mal varlıklarına el konularak, “özel mülkiyet hakkı” da ihlal edilmiş oldu.
* OHAL aynı zamanda Kürt siyasetini tasfiye etmenin de aracı haline geldi. HDP Eşbaşkanlarının da aralarında bulunduğu 12 HDP’li ve 1 CHP’li vekil tutuklandı. 28 HDP’li il eşbaşkanı, 89 ilçe eşbaşkanı, 780 il ve ilçe yöneticisi yaklaşık 5 bin HDP üyesi tutuklandı.
* 82 belediyeye kayyum atandı, 85 belediye eşbaşkanı tutuklandı, 2 bin 22 belediye çalışanı işinden edildi. Bu dönemde Cumhurbaşkanı Erdoğan, HDP Eşbaşkanı Selahattin Demirtaş’ı doğrudan “terörist” ilan ederken, Mardin Büyükşehir Belediye Eşbaşkanı Ahmet Türk’ün serbest bırakılmasına da tepki gösterdi ve bu durum, “yargıya müdahale” olarak nitelendirildi.
* En son OHAL’in birinci yılında yayınlanan 25. KHK ile yaklaşık 8 bin kişi ihraç edildi.
KENAN KIRKAYA/DİHABER/ANKARA
Kabineye 6 yeni bakan girdi
AKP Genel Başkanı Tayyip Erdoğan ile Başbakan Binali Yıldırım görüşmesinin ardından, yeni kabine açıklandı. 15 bakan aynı görevde kalırken, 6 yeni bakan kabineye girdi, 5 bakan yer değiştirdi.
İşte 66. Hükümeti oluşturan Bakanlar Kurulu: Başbakan Binali Yıldırım. Başbakan Yardımcıları Bekir Bozdağ, Mehmet Şimşek, Fikri Işık, Recep Akdağ ve Hakan Çavuşoğlu. İçişleri Bakanı Süleyman, Adalet Bakanı Abdulhamit Gül, Bilim ve Sanayi Bakanı Faruk Özlü, AB Bakanı Ömer Çelik, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Jülide Sarıeroğlu, Gençlik ve Spor Bakanı Osman Aşkın Bak, Milli Savunma Bakanı Nurettin Canikli, Orman ve Su İşleri Bakanı Veysel Eroğlu, Sağlık Bakanı Ahmet Demircan, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya, Kalkınma Bakanı Lütfi Elvan, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanı Ahmet Eşref Fakıbaba, Maliye Bakanı Naci Ağbal, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak, Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekçi, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanı Ahmet Arslan, Gümrük ve Ticaret Bakanı Bülent Tüfenkçi, Milli Eğitim Bakanı İsmet Yılmaz, Çevre ve Şehircilik Bakanı Mehmet Özhaseki, Kültür ve Turizm Bakanı Numan Kurtulmuş.
ANKARA