Palantir ve 'karanlık aydınlanma'

• Karanlık Aydınlanma akımı, liberal demokrasiyi verimsiz görüp onun yerine elit, hiyerarşik ve teknokratik yönetim modellerini savunuyor.

Savaş, gün geçtikçe kendine yeni katkılar sunarak büyüyor. Özellikle teknolojik gelişmeler artık sadece kâr amaçlı çalışmıyor; devletlerle iş birliği yaparak savaş stratejileri oluşturuyor. Nükleer tehdidin kullanılmaması sonucu dünya dengelerinin değiştiği de iddia ediliyor.

Dünya bu günlerde Palantir’in ortaya koyduğu “22 maddeyi” tartışıyor (*). Bir manifesto olarak sunulan bu metin, nükleer savaşın artık mümkün olmayacağını, bu nedenle klasik savaşlara yeni bir yön verilmesi gerektiğini savunuyor. Algoritmaların, insanı, toplumu ve devletleri yönetecek kararlar alabileceği iddia ediliyor. Buna dayanarak, Batı uygarlığının gücünü gösterebilmesi için teknoloji şirketlerinin ABD devletiyle daha sıkı iş birliği yapması gerektiği ileri sürülüyor. Bu çerçevede Palantir Technologies’in kurucu ortağı Alexander C. Karp ile Kurumsal İşler Başkanı Nicholas W. Zamiska’nın kaleme aldığı 'The Technological Republic: Hard Power, Soft Belief and the Future of the West', önemli bir referans olarak öne çıkıyor.

“Palantir” ismi, Yüzüklerin Efendisi’nde Sauron’un her şeyi gören küresinden alınmıştır. Bu sembol, şirketin veri anlayışını da yansıtır. Veri, yalnızca teknik bir kaynak değil, “sömürge coğrafyalarında test edilip merkezlere taşınan bir biyopolitik kontrol aracı” olarak görülür. Kitap, Silikon Vadisi’nin ve genel olarak Batı’nın “doğru yoldan saptığını” ileri sürüyor. Burada “doğru yol”, ahlaki bir çizgi değil, güç, strateji ve devlet kapasitesi üzerinden tanımlanan bir yönelimdir. 22 maddelik bu yaklaşım, insanlık değerlerini geri plana iterek dünyayı algoritmalarla yönetilen bir düzene dönüştürüyor. Bazı yorumlara göre bu yapı, modern savaşın yeni biçimini tanımlıyor.

Trump ve algoritmik savaş

Trump, ileri teknolojinin ABD’nin küresel gücünü artırması gerektiğini savunan bir çizgi izleyip seçim dönemlerinde teknolojik ve milliyetçi söylemlerle geniş destek topladı. Şimdi çok daha önemli olan savaş ortamında ise her sınırı aşarak sonuç almaya çalışıyor. Algoritmik hesaplar güç olmada ciddi hatalar yapabiliyor. Bu hataların en vahşi olanı, İran’da 168 kız çocuğunun ölümünden sorumlu bombanın atılmasını gösterebiliriz. Bu durum, teknolojinin savaşta mutlak doğruluk sağlamadığını gösteriyor. Ateşkes süreçlerinin bile istikrar üretmemesi, küresel ticaret ve enerji hatlarında ciddi kırılganlıklar yarattı.

Yeni güç düzeni

Palantir’in önerdiği sistemde, atom çağı sona ermekte, yerine yapay zekâ temelli caydırıcılık gelmekte, devletler teknoloji şirketleriyle entegre çalışmakta, güç rekabeti yeniden tanımlanmaktadır. Bu çerçevede Almanya ve Japonya’nın yeniden silahlanması gerektiği yönündeki tezler öne çıkmaktadır. İkinci Dünya Savaşı sonrası Almanya ve Japonya’nın silahsızlandırılması, uzun yıllar boyunca küresel barışın temel unsurlarından biriydi. Günümüzde bu düzenin değiştiği ileri sürülüyor. Palantir çevresinde şekillenen stratejik yaklaşımlara göre dünya yeniden bir güç rekabeti dönemindedir. Çin ve Rusya’nın yükselişi, ABD’nin tek başına güvenlik yükünü taşımasını zorlaştırıyor. Bu nedenle “Almanya Avrupa savunmasında daha aktif olmalı, Japonya ise Asya’da daha güçlü bir askeri rol üstlenmelidir” yaklaşımı öne çıkıyor. Bu tez, iki ülkenin yeniden silahlanmasını ve askeri kapasitesinin artırılmasını savunuyor. Gerekçe olarak küresel güç dengesi, caydırıcılık ve yük paylaşımı gösteriliyor. Aynı modelde Ukrayna, Türkiye ve Güney Kore gibi ülkeler de stratejik denge unsurları olarak konumlandırılıyor. Ukrayna cephe hattı, Türkiye bölgesel denge gücü, Güney Kore ise teknoloji ve caydırıcılık merkezi olarak görülüyor. Bu yapı, dünyayı iş birliği yerine rekabet temelinde bloklara ayırıp güvenlik anlayışını giderek militarize ediyor.

İdeolojik arka plan

Bu düşünsel yapı, “Karanlık Aydınlanma” (Dark Enlightenment) olarak bilinen akımla ilişkilidir. Bu akım, liberal demokrasiyi verimsiz görür ve onun yerine elit, hiyerarşik ve teknokratik yönetim modellerini savunuyor. 2010’larda internet blogları ve alternatif düşünce platformlarında yayılmaya başladı. Savundukları görüşler arasında demokrasiye eleştiri yer alır; seçimlerin ve halk egemenliğinin verimsiz olduğu düşünülür. Eşitlik fikrine karşı bir duruş sergilenir; insanlar ve toplumlar arasında doğal hiyerarşiler olduğu savunulur. Güçlü liderlik ve elit yönetim anlayışı öne çıkar; bazı savunucular monarşi benzeri sistemleri ya da “CEO gibi yöneten devlet” fikrini destekler. Teknoloji ve kapitalizm vurgusuyla devletin bir şirket gibi yönetilmesi gerektiği fikri öne çıkar.

Demokrasi esas olarak akıl, özgürlük ve eşitlikten yola çıkarak temel değerlerini kurgular. “Karanlık Aydınlanma” ise hiyerarşi, düzen ve elit yönetimden doğan bir değerler anlayışını temsil eder. Bu yaklaşım, insanın kolektif bilincini reddettiği için otoriterliği meşrulaştırır, demokratik hakları zayıflatır ve toplumsal eşitsizliği artırır. Buna karşılık savunucuları, demokrasinin başarısız olduğunu ve daha verimli, daha istikrarlı sistemlere ihtiyaç duyulduğunu iddia eder.

Bu akım yönetimleri şöyle görür: Demokrasi, kaotik ve verimsizdir. İdeal sistem, merkezi, elit ve güçlü liderliğe dayanmalıdır. Halkın katılımı gereksizdir. Bu nedenle demokrasi, yıkılması gereken bir hedef olarak değerlendirilir.

Daha insanı yapmıyor

Palantir ve benzeri yapılar, teknolojiyi yalnızca ekonomik bir araç değil, küresel güç mücadelesinin merkezi bir unsuru olarak görmektedir. Bu yaklaşım dünyayı veri temelli yeni bir rekabet düzenine sürüklemektedir; bu açıdan “kavga, yıkmak, kıyamet, bertaraf etmek” gibi kavramlar stratejiktir. Teknolojinin savaş alanında daha “etkin” hale gelmesi, onu daha insani yapmaz. Aksine algoritmik hatalar kitlesel yıkımlara yol açabilmektedir. Bu nedenle temel ihtiyaç, teknolojiyi savaşın değil, barışın aracı haline getirecek yeni bir küresel denge ve ortak akıl mekanizmasıdır. İnsanlık, teknolojinin nesnesi değil, öznesi olmak zorundadır. Benim kavgam da buradadır.