Qirkerdişê Gurgum’î

Pêro dewletan alewiyan qirkerdî 

Alewiyan tarixî ra heta nika, waxtê pêro dewlet-duwelû de jênosîdî dîyê. Waxtê duwela-dewleta tirkîya de kî-zî alewîyî Qoçgirî, Dersim, Gurgum, Çorum û Sewaz de qirrimû rê maruz mendê. Key ke serayê duwele kuto-kewto tengîye, sanika laîkênî ra virare şîya alewîyî, hama ne qirkerdişî ra ne kî vurnayene ra nêtexelîya. Waxtê komare de, qirkerdişê alewîyî, jêde serva tirkên û sunnî-mislimanên ser virajîyê. Çike duwele ra gorê; rawa jûbînyayîş, îtiqat û qom de jûbîyayên ra bena. Na sevet ra hermenîyû, rumû, alewîyû û kurdû destê duwele ra pîya onto. Werteyê na qirkerdişî de guman çîn o ke cayê Qirkerdişê Gurgum’î kî zaf giran o. 

Qirkerdiş bi destê MÎT virajiya

Duwela-dewlet xorîye serva derbe viraştene, tirkîya eşta wertê adirî. Hete ra çepgirî û raştgerî dê pêrodayene, hete ra kî alewiyî eştê verê kutîkê pinitoxû. Qirkerdişê Gurgum’î 19ê Kanûne 1979’î de destpakerd, heta 26ê Kanûne dewam kerd. Werte na howt rojû de gorê reqemanê fermî; 150 alewî kîşîyê, 200 ra jêde bonê alewîyû vêsnîyê, 100 ra jêde dukanî riznîyê. 

Qirkerdişî ra raver otelû de ca nêmendo. O waxt serwezîr Bulent Ecevît wezirê dahîlîye kî Hasan Fehmî Guneş bîyo. Çi hêf o ke o waxt kî jê na waxtî CHP, reyînê xo jêde alewîyû ra guretibî. Ecevît ke merd Ridvan Akar û Can Dundar 2006 de çekmece ey ra 1979î ra tayê testîqnameyî kerd eskera. Gorê na testîqnameyî; qirkerdiş marîfetê MÎT ra virajîyo. Çi hêfo ke oncîya na testîqnameyû ra gorê 1-2 asmê ra raver xebera Ecevîtî kî bîya. Yanê deyîşê Dertlî Dîvanî ra; “Bêbextê ke ma ra wenê, çêrexinê yenê ma rê kemerû erzenê.” 

Kiştoxî peycoy bî mebûs

Qirkerdişê Gurgumî ser dawa yê ke kerde ra hata 1991î dewam kerdê. Mehkeme de 804 raştger hukm bîyê, 29 tenêyu rê qeraro dardekerdene vejiyo. Hama gundê 1991 effu ra zere de kes nêmendo. Îyê ke îdam gureto ê kî qerarê mehkeme yo pîl ra ceza ra xeleşiyê. Îyê ke ceza gureta ê kî pêro 1991’î de de Qanûnê Terorî ra vejîyayî. Hatta wertê nînû ra tayê kî bî mebus. No qirkerdiş çiqaşe ke fênda duwele yo, hunde kî fênda raştgerû û dîndarû yo. Raştgeri dismenêna qomunîzm ra, dîndarû kî dismenêna alewîyû ra xo eştîbî ver. 

“Kam ke alewiyan bikiso…”

Îmamê Baglarbaşi; “Roce û nemaz ra hacîyên nêbena”, “Kam ke jû alewî bikiso jê howt rey hac şîyayîş û bîyayîş, beno wayîrê xêre.” Raştgeran kî vatibe, “Pêro elewîyû bikisê, çike ê pêro çepgerê.” Nê sevevê hewl ê, hama tayê Gurgumijû qirkerdişî ra dima; “Alewîyû ke dewû ra amey suke, tayê bêreet bî. Na qirkerdişî ra tayîne waşt ke alewîyî wertaxê malê înû mebê, gereke ney kî çimver de bîjêrîme.” Sevevûnê qirkerdişê Gurgumî, kam çiqaşê jêdneno bijêdno, jû çîye nêvurîno. Qirkerdişî de tayê vergê vêsanû, waşt ke jû qom û îtîqat werte ra wedariyo. Na qirkerdişî de her çî arê îsonîye yo. 80 serre de jû kokîma çimê şêfile, kam rê se kerdo ke çimî tornavîday ra bivejîyê, dima bierjîyo çola pixarîye. Kamjî vicdan qewul keno ke çênekê Sêkarîya wendexaneyo verinî Suleyman Metîn- kî 15-16 serre de bîyê- rût û rûpal kuçewû de bifetelnê û pê kay bikerîyo. 

Komarî de cayê alewiyan çinîyo

Ewro eskera yo ke viraştoxê na qirkerdiş kî dewlet bîya. Gonewer û ke karê xo qedeno duwele hona; Gurgum, Enqere, Edene, Stenbol, Erzingan, Çewlig, Erzêrom, Meletî, Sêwaz, Qers, Riha, Dîlok û Hatay de 6 asme rayverîya awarte no ro-rona. Alewîyî; Qoçgirî, Dersim, Gurgum, Çorum, Sêwaz û Gazî de qir bîyê. Hama alewiyî ewro kî xo tîvar de nêvînenê, çike komare hata nika karûnê xo ra kerdo eskera kî, na îdeolojî de cayê alewîyan qe nêbîyo. Wa pêro alewîyî bizane ke waxtê Selçukî û Osmanî ra heta nika, her dem bara alewîyû rê jênosîd mendo. Çike nê qirkerdişî pêro sorê (plan) ra virajîyê û heta nika pêdim-pêdima virajîyê. Yanê Qirkerdişê Gurgumî dewamê girrimê verênû yo. 

Bikuyîme peynîye têrîyê 

Miletê jubiyayî, peynameyê jenosîdî de jênosîd niya areze kerdo: 3 Jû qelfe ra her kes kiştene. 3 qelfe weşîya xo dewam mekero deyin, tayê ya kî pêro îmkanî werte ra wedernayene, ya kî vurnayene… Duwela Tirkîya hata nika tarixê xo ra terîyên nêkerda. Ma alewîyî gereke hata peynîye têrîyên dima bikuyîme. Çike hata ke duwele-dewlet sucê xo ke qewul nêkerd, bizanîme ke talukeyî kî dewam kenê.