Zextê hikûmeta AKP yê ser çapemenîya azad ramenê. Tewr peynî de qenala kirmanckî Jiyan TV, qenala domanan Zarok TV, qenala Alewîyan TV10 ra pîya 12 qenalê televîzyon û radyo yê mûxalîf amey giroten. Gurekaranê çapemenîya azad aşkere kerdî ke dewlet raştîyan ra tersena û day zonayen ke iyê dê pey raştîyan nêviradê.
AKP bin qilifê ‘Tekoşîna dûştê derbe’ de êrişanê xo resna televîzyonanê muxalîfî. JIYAN TV zî tede, Hayatin Sesî TV, Azadî TV, Jiyan TV, Van TV, TV10 û Zarok TV ra pîya 12 qenalê televîzyonî û radyo şewa verî bi qerarê hukmê qanûnî hetê Serekwezîrîye ra ameyî padayîş.
Qenala Ozgur Gun TV zî amê giroten. RTUK verîya nika xêlê reynî nê qenalan girot, cezayê cîya birna. Verîya nika zî weşana Ozgur Gun TV amê giroten. Jû qenala ke ters da hikûmeta AKP û amê giroten zî qenala domanan Zarok TV ya. Zarok TV ke bi bernameyanê xêzî, bi bernameyanê domanan weşan kerd zî amê giroten. Azayê Lîjneya Berz ê Televîzyon û Radyo (RTUK) Îlhan Yerlîkaya da zonayen ke qerara girotişê televîzyonan çarçoveyê KHK de ameyo giroten.
Rengê kirmancan Jîyan TV
Qenala televîzyon JIYAN TV ke roja Newroza emser de destpa weşanê bi kirmanckî/dimilkî kerd zî amê giroten. Qenal de Dersim ra heta Sêwreg, Çewlig ra heta Gimgim, Amed bernameyî virazîyay. Herzewbîn studyo de zî bernameyê siyasî ra heta bernameyê ziwanî, xêlê bernameyê cîya estbî. JIYAN TV de her hewte, babêtanê kultir, dîrok, edebîyat, huner, cenî, hunere destan û weşî ser o bernameyî weşînîyay. Weşana JIYAN TV her roj sodir seat 08.00 de bi bernameyê “Vengê Şewdirî” destpa kerd û heta bereyîna şew dewam kerd.
JIYAN TV de kîşta nê bernameyan de ca do bidîyo mîyanê hewteyî de her rojê mabênê saete 08:00-10:00 de bernameyê şewdirî “Vengê Şewdirî” (08:10) yo ke tede qewimîyayîşê roje û manşetê rojnameyan bidîyê, hewte de di rey programê analîzî “Her Het Ra” û her roje pêroj û şan de bultenê vengûvajan. Bernameyê ‘Her Het Ra’, ‘Ajanse Şanî’, ‘Vîr û Ziwan’, ‘Dersê ziwanî’, ‘Vengê Domanan’, ‘Hunerê Destan’ û xoza ra heta weşî û edebîyatî xêlê bernameyê ciya yê renginî JIYAN TV de amey weşînayen.
Vengê Heq û Heqîqatî
Dûştê êrişê AKP jû nêrazîbîyen zî Desteya Rayverîn yê TV10 ra amê. Damûstayîn de vajîya ke vengê hometa alewîyan TV10 bi fermanê serokwezîrtî û bi qanûnanê OHAL ame birnayen. Îdarekaranê qenalî day zonayen ke TV10 mesele û hewcedarîyanê hometa alewî Samsun ra heta Dersim, Tokat ra heta Semsûr, Terolar ra heta Tekîrdag, Hacibektaşî, Antakya kirêşna ekrananê xo. Damûstayîn de vajîya ke hometa alewî û çormeyê demokratîk dê na bêhiqûqî qebûl nêkerê. TV10 va ‘Ma dê vengê Heq û Heqîqatî rê dewam bikerê.
Alewî bîat nêkenê
Federasyonê Alewiyê Demokratîk yê Awrûpa FEDA zî bi damûstayîneke girotişê 10 televîzyonan rê hêrsê xo damûsna. FEDA êrişî zey ‘Operasyonê seyda pîrhevok’ ya newî biname kerd û wina va: “Zerreyê 10 qenalan de TV10 vengê alewîyan o. No êriş damûsneno ke AKP wazena hometa alewî û pêrokîn civakî bîatê ci bikerê. La alewî bîat nêkenê û dê dûştê zihnîyeta derbekar de bi serberzî vinderê.” Feda tewr peynî de veng da herkesî ke wayrê TV10 bivejyê.
Herzewbîn quwetanê dewlet eştî Radyoyan ser zî. Qenalanê televîzyonî ra pîya radyo zî amey giroten. Radyo Ses ke Mersîn de bi xêlê ziwanan de weşan kerd zî ame giroten. Herzewbîn Edena Seyhan de zî polîsan eştî Radyoyê Dunya ser û weşana ci birnay. Gurekara Radyo Ses Fatma Olmez qerarî rê nêrazîbîyen damûsna û va, “Raştîyan ra tersenê, nêwazenê raştî vila bibê.” Olmez aşkere kerd ke seba ke vengê xo biresnê heskerdoxanê xo dê tekoşîna xo biramnê.
‘Ma qebûl nêkenê’
Vera qerarê girotişê qenalanê televîzyon û radyoyan jû nêrazîbîyen zî JIYAN TV ra amê. Edîtorê JIYAN TV Mutlu Can aşkere kerd ke çîyo sey sebebê padîyayîşê bêru musnayene çin o û va; 'ma no qerarî qebûl nêkenê û naye ra dima zî vera nê qerarî her het ra ma dê mucadele bikerê.'
Mutlu Canî vist vîrî ke no qerar hetê Serekwezîrîye ra ame girewtene û wina va: "Bêke yew sebeb ma rê bêro musnayene û hem zî bê xebera ma weşanê ma ame birnayene. Neke tenya ma ser o, tedayê ke heme çapemenîya muxalifî ser o benê, ma înan protesto kenê, tu rey qebûl nêkenê. Vera nê polîtîkayanê hukmatî de çi ke destê ma ra bêro ma mucadeleyê xo yê huqûqî û meşrû bidomnê."
Qerarekê bêedaletî yo
Edîtorê JIYAN TV Mutlu Canî hayr ant qeta weşana JIYAN TV ser û vist vîrî ke ê ser xeta kulturî weşan kenê. Canî aşkere kerd ke JIYAN TV payramendiş û averşîyayişê kirmanckî esas gêna û qiseyê xo wina domna: "Ma weşanê xo de, xo rê xeta kulturî, payramendiş û averşîyayişê kirmanckî esas gênê. Çîyo sey sebebê padîyayîşê ma bêru musnayene çin o. No qerar temamen bi hawayo keyfî ameyo girewtene û çimê ma de zî meşrû nîyo. Ma qebûl nêkenê û naye ra dima zî vera nê qerarî her het ra mucadele bikerê."
Canî da zonayen ke lehçeya kirmanckî ver bi mergî de ya û padîyayişê JIYAN TV sey qeraro bêedaletî bi name kerd. Canî va; 'hesab bikerîn ke yew lehçeya ke ver bi mergî şina û ti temînatê xo çin o, feqîr a, bêkes a.' Û wina dewam kerd: "Seke şima zî zanê UNESCOyî zî 2009 de lîsteya ziwananê ke rîskê ci esto ke bimirê, mîyan ra wedarîyê mabênê înan de ca dayo na lehça, la werzenê no qenalo ke reya verêne bi kirmanckî dest bi weşanê xo kerdo birnenê. No zî zihnîyetê tekçitî yê hukmatî ma rê dîyar keno. Heto bîn ra padîyayişê JIYAN TV kulturê ma ser o, ziwanê ma ser o yew qeraro bêedalet o."
Jenosîdê kulturî yo
Canî qerarê padîyayişî sey parçeyêkê jenosîdê kulturî bi name kerd û vengê wayîrvejyayişî da temaşekerdoxanê JIYAN TV: "Goreyê mi no qerar parçeyêkê jenosîdê kulturî yo ke ma ser o tetbîq beno. Aye ra ma nêeşkenê nê qerarî qebûl bikîme. Kurdê ke bi lehçeya ma kirmanckî/zazakî qisey kenê, ganî her ca de û bi hawayo meşrû vera nê muameleyî reaksîyonê xo bimusnê."
Mutlu Canî vist vîrî ke kanalê înan neyra tepîya dest bi mucadeleyê xo yê huqûqî keno û va: "Labelê seke şima zî zanê no OHAL hetê demokrasî û şuxulnayişê heqanê merdiman prosesêko ekstrem o, merdim nêeşkeno zaf çî zî bikero. Êdî çi ke ma dest ra bêro, ma bikê, xora avûkatê ma zî kewtî dewre."
Yew rayîr û çare vînenime
Canî peynî de vist vîrî ke ê nêşonê keyeyanê xo de nêronişenê û semedê ziwan û kulturê xo mucadeleyê xo domnenê: "Nika ra dima zî ma do bi her çeşîd wasita xizmetê ziwanê û kulturê xo bikerê. Ez hevî kena ke demo nezdî de ma yew rayîr, yew çare bivînê û weşanê JIYAN TV bidomnê û no zî şarê ma rê reyna bibo sedemê keyfweşîye.