Rîşa merdimwere ya çijeyî sey heme dinya de welatê ma de zî cinîyan de zaf reyan yena dîyayîş. Roja ma ya ewroyên de bi saya teşhîso rew û tedawîyan de zafaneyê nêweşan resenî weşîya xo û ciwîyayîşê xo bi hawayo bêproblem dewam kenî. Seba ke rîşa merdimwere ya çijeyî mîyanê programanê teşhîsê rîşa merdimwere de ya, cinîyî eşkenî bi muayene û pêşnîyazê doktorê xo ultrasonografî û mamografi reyde teşhisê xo bikerî.
Babete ser o Nêweşxaneyê Memorîalî yê Dîcle de Beşa Cerahîya Pêroyî ra Op. Dr. Gul Apaydine qisey kerde û derheqê nêweşîye de zanayîşî daye.
Eşkenî kêmî bikerî
Apaydine va ‘seba kêmîkerdişê rîskê nêweşîya rîşa merdimwere ya çijeyî, ganî faktorê rîskî ke benî sebebê nêweşîye, orte ra bêrî wedarnayîş’ û qiseykerdişê xo wina domnaye: “Gidayê hormoninan ra dûrî vindetiş, welidîyayîşo sifteyîn 25 serreyî ra ver bêro kerdiş û lawnayîşê bebekî, alkol û cixara ra dûrî vindetiş, faktorê ke rîskê rîşa merdimwere kêmî kenî yî. Demê peynî de ceriban de yeno dîyayîş ke rûnê soya rîskê nêweşîye zêde keno. Heto bîn ra vîtamînê A, C, E û beta karotenîn, lîkopenîn û antîoksîdanî kêmî bibî, o wext rîskê nêweşîye zêde beno. Reyna nê tewirê rîşa merdimwere de hetê genetîkî zî muhîm î. Bitaybetî yê ke dayîke û waya ci na nêweşîye kewtî, rîskê înan yê nêweşîye hîna zêde yo û ganî nê kesî hîna zaf kontrolê doktorî ra bivîyarî û taqîbê nêweşîya nê kesan ganî bi hawayo nîzamin bêro kerdiş.”
Apaydine dewamê qiseykerdişê xo de va ‘rojê ma yê ewroyên de hedîseyê rîşa merdimwere zêde benî’ û qiseykerdişê xo rê wina dewam kerde: “Kişta bîn de tedawîya ci de averşîyayîşê muhîmî zî benî. Rîşa merdimewere yê çijeyî eke bi hawayo rewe bêra tespîtkerdiş, tedawîya ci yena kerdiş û eşkîyeno nêweşîye ra bêro rizgarbîyîş. Nêweşê ke seba înan teşhîsê rîşa merdimwere ameyo kerdiş, ganî ciwîyayîşê komelkî ra nêqerfî, moralê xo berz bitepişî û hetê tedawî de bêrî zanakerdiş. Wextê tedawîye de ganî nêweşî biagêrî ciwîyayîşê xo yê rojane û no agêrayîş tedawîye de zaf muhîm o.”
Parçeyo nêweşin
Apaydine qiseykerdişê xo de bale ante vilabîyîşê nêweşîya rîşa merdimwere ya çijeyî û wina va: “Bi raybazê metastazî merdim eşkeno cigêrayîş bikero ka na nêweşîye vila bena an nê. Eke rewşa vilabîyîşî çinêbo û rîşa merdimwere tena bi çijeyî sînordar bo, o wext tedawî yeno plankerdiş. Tayê rewşan de ge-ge amelîyatî ra ver, kerdişê tedawîya neoadjuvantî îcab keno. Heme rîşa merdimwere ya çijeyî de çije nîno girewtiş. Herêma ke tumor tede esto, tedawî goreyê şekil û tewirê ci yeno kerdiş. Na tedawî de heme çije nê, tena herêma ke tumorin a, yena girewtiş. Bi raybazê Multîdîsîplînerî ameliyat ra dima rêjeya rîskê kemoradyoterapî kêmî beno. Her çiqas Total mastektomî bêro kerdiş zî, bi raybazê rekonstruktîfî nêweşî rê yew çijeyo newe eşkîyeno bêro viraştiş.
Vîtamînê B rîskî kêmî keno
Apaydine peynîya qiseykerdişê xo de dîyar kerde ke sîstemê pawitişî yê laşî çiqas bihêz bibo, xopawitişê rîşa merdimwere ya çijeyî zî hende bitesîr o û qiseykerdişê xo de wina va: “Eke her roje bi gidayê ke mîrazê (amên) lîf û probîyotîkî û reyna mast, şit û sewbîna bêro girewtiş, rîskê bîyayîşê rîşa merdimwere ya çijeyî kêmî keno. Goreyê cigêrayîşê ke nê demanê peyênan de yenî kerdiş, vîtamînê Byî rîskê rîşa merdimwere ya çijeyî bi hawayêko cîdî kêmî keno. Xebatêk bîn de zî ameyo dîyayîş ke nêweşo ke vîtamînê Byî ci de kêmî yo û seba ci teşhîsê rîşa merdimwere ya çijeyî ameyo kerdiş, rîskê metastazî goreyê yê ke vîtamînê Byî kêmî yo û teşhîsê nêweşîya rîşa merdimwere ameyo ronayîş, rîskê rîşa merdimwere hîna zêde yo. Mase, zerdikê hâkî, şit û çîyê ke şitî reyde yenî viraştiş, runê kele û sewbîna, nêyî hetê vîtamînê Byî ra dewlemend î. Heto bîn ra ciwîyayîşo nîzamin û miqatebîyayîşê biweşî û kerdişê 1-2 saet sporî rîskê rîşa merdimwere ya çijeyî kêmî keno.
MERKEZÊ XEBERAN