İngiltere’nin başkenti Londra’nın Hackney (Dalston) semtinde bulunan Arcola Tiyatrosu 11 Mart tarihinden bu yana Roboskî katliamının fragmanlarını ‘’Şarapnel: Katliamın 34 Parçası’’ adlı yeni oyunlarında sahneye taşıyor. 2 Nisan tarihine kadar izlenebilecek ‘’Şarapnel: Katliamın 34 Parçası’’ oyununu, Anders Lustgarten yazdı. Daha önce ‘’Eğer Düş Kurmamıza İzin Vermezseniz, Uyumanıza İzin Vermeyeceğiz’’ adlı oyunu ile Harold Pinter Oyun Yazarlığı Ödülü’nü kazanan Lustgarten, siyasi aktivist olarak eylemleri nedeniyle dört kıtada tutuklanmıştı. Oyunun yönetmenliğini ise 25 yıldır tiyatro alanında başarılı çalışmalar yürüten Arcola Tiyatrosu’nun genel sanat yönetmeni Mehmet Ergen yaptı.
Katliam sorgulanıyor
Aralık 2011’de, Pentagon yetkilileri, insansız bir hava aracının monitöründen, Türkiye–Irak sınırında ilerleyen bir grubu tespit etti. Bundan bir kaç saat sonra, katırları ile birlikte her zamanki yollarında yürüyen bu silahsız grup, Türk Ordusu tarafından bombalandı. Olayda, 19’u çocuk yaşta 34 kişi hayatını kaybetti. Roboskî Katliamı, ‘terörle mücadele’ adı altında gerçekleştirilen operasyonlar arasında, son yılların en tartışmalı katliamı olarak tarihe geçti. Anders Lustgarten’in, Arcola Theatre için özel olarak yazdığı ve bu trajedinin parçalarını bir araya getiren yeni oyunu, ‘Şarapnel: Katliamın 34 Parçası‘ ile Roboskî Katliamı’nın gerçeklerini cesurca sorguluyor. Oyun, düşünülmeden verilmiş komutların, keder dolu anma törenlerinin ve günümüz modern savaşlarının hikayesini ivedilikle ve güçlü bir biçimde anlatıyor. ‘’Şarapnel: Katliamın 34 Parçası’’ oyununu yazan Lustgarten şunları söylüyor: “Roboskî Katliamı mağdurlarının seslerini duyurabilmelerini istiyorum. Bir süre, Londra’da faaliyet gösteren bir Kürt insan hakları grubu için çalışmıştım. Bu nedenle, onlara böyle bir fırsatın daha önce verilmediğine şahit oldum. Ayrıca, kolay kolay dillendirilemeyen “Katliam’ın sorumlusu kim?” sorusunu da sormak istedim. Sadece düğmeye basan ya da ateş eden askerler mi? Ya da kin dışında başka bir şeye ilham veremeyen politikacılar mı? Buna eşlik eden kızgın ve korkunç medya mı? yoksa bomba üretme mesailerini bitirdikten sonra evlerine dağılan asosyal teknokratlar mı? Bu hikaye, sanayileşmiş toplumların yoksul insanlarına yapılan modern saldırılar ya da Gazze, Irak ve benzeri coğrafyalarda da olabilirdi. Kısaca oyunum, bu suç ortaklığı üzerine.”
34 sahneden ayna
Oyuna ilişkin gazetemize konuşan Arcola Tiyatrosu genel sanat yönetmeni ve ‘Şarapnel’ oyununun yönetmeni Mehmet Ergen, ‘’Politik bir aktivist olarak Anders Lustgarten’den böyle bir oyun yazmasını ben istedim. NATO’nun ikinci büyük ordusu olan Türkiye ordusunun mazot taşıyan siviller ile PKK’lileri ayırt edemiyor olması mümkün mü? ya da PKK, ordunun konuşlandığı bir bölgeden öyle aleni geçmeye çalışabilecek acemi bir örgüt mü? sorularının irdelenmesi üzerine Lustgarten 34 sahnelik bir oyun yazdı’’ dedi.
Oyun bittiğinde seyircinin ‘’hakikaten nasıl böyle bir şey oldu?’’ diye kendisine soracağını söyleyen yönetmen Ergen şöyle devam etti: ‘’Belki unutulur denilerek basının bu olayı günlerce nasıl yansıtmadığına, muhabirlerin kendi kanallarının editörleri ile nasıl çatıştıklarına, yine Türk askerinin kendi içinde nasıl çatıştığına ve dünyadan bihaber bir gencin bölgede asker iken nasıl bir işkenceci olabileceğine, Amerika’nın bu olaya nasıl dahil olduğuna, oradaki köylülerin durumuna ve daha bir kaç açıdan Roboskî Katliamı‘na 34 sahneden ayna tutuyor oyun. Mesela İstanbul Ankara ofislerinde Starbucks gibi yerlerde oturan muhabirlerin ‘ben orda bulundum, sivillerle konuştum. Hikaye hiç de bildiğiniz gibi değil’ dediğini görüyoruz. Bütün bunları yansıtmaya çalıştık.’’
Toplumun ilgisi
Video, dökümanter kesitleri ve ses kayıtları kullanılan oyunun dili İngilizce ve Türkiyeli izleyici için Türkçe üst yazı kullanılmakta. İki gece İstanbul’da sahnelenecek olan oyun, bir gece de Bursa’da tiyatroseverlere kapılarını açacak.
Yönetmen Mehmet Ergen son olarak Arcola Tiyatrosu olarak fakir bir bölge olan ve sırf okullarında 70-80 dilin konuşulduğu Dalston ve civarındaki multi-kültürel yapıyı gözönünde bulundurarak sosyo-politik, sosyo-ekonomik yapıyı yansıtmaya çalıştıklarını söyledi. Ergen “Bu bölgede azımsanmayacak çoğunlukta Türkiyeli bir topluluk var. Ancak Kürt-Türk toplumundan tiyatro seyirci oranı %1’in altında. Her gece buraya iki yüz kişi geliyorsa aralarında bir tane Türkiyeli olmuyor. Türkiyelilerin katılımını teşvik etmek amacıyla ‘Şarapnel’ oyununda olduğu gibi Türkçe üst yazılı olarak oyunları veriyoruz. Türkiyeli toplumun ilgisini çekecek oyunlar yazıyoruz. Örneğin ‘38 Dersîm Katliamı ve Gezi olaylarını anlatan oyunların yanısıra Murathan Mungan’ın ‘Mahmud ile Yezida’sını sahneledik. Yine de Türkiyelilerde tiyatro oyunlarına ilgi az. Halbuki bu bölgede yaşayan Nijeryalıların sorunlarını nasıl her yıl dile getiren oyunlar sahneliyebiliyorsak, Türkiyeli izleyiciye yönelik oyunları da sıklıkla yapmayı arzu ediyoruz’’dedi. Ergen Kürtçe oyun yapmak istediklerini fakat Kürtçe
konuşabilen oyuncu bulamadıklarını dile getirdi.
Tiyatroya adanmış yaşam
Mehmet Ergen, tiyatro oyuncusu, yönetmen, çevirmen. 1988’de Londra’da tiyatroya başlayan Ergen, oyunculuk ve yönetmenlik yaptı. Southwark Playhouse’da ve Hoxton Hall’de genel sanat yönetmenliği, danışmanlık, Royal Court Theatre’da metin danışmanlığı, Paddington Arts’da Gençlik Tiyatrosu yönetmenliği, Battersea Arts Centre’da yapımcılık gibi görevlerde bulundu. 2000 yılında Londra’da Arcola Theatre’ı kurdu, genel sanat yönetmenliğini üstlendi. BBC ve ITV’de filmlerde oyunculuk yaptı. Opera ve müzikallerde de yönetmenlik yaptı. İngiltere dışında da İrlanda ve İsrail’de oyunlar yönetti. Londra’daki çalışmalarını sürdürmektedir.