Roja Newe gazetesinin varlığı bilinmesine rağmen, gazetenin nerede olduğu bilinmemekteydi. Kirmanckî ile ilgili çalışmalar yürüten Kürdolog Mutlu Can Roja Newe’ye ulaşıp bu gazeteyi kamuoyuna kazandırdı.
Kürtçe’nin Kirmanckî lehçesinin modern dönem yazın ve yayın hayatı 1963 yılında çıkarılan Roja Newe gazetesi ile başlıyor. Roja Newe 1963’de Kürtçe (Kurmancî û Kirmanckî) ve Türkçe olarak ve tek sayı çıkmış bir yayın. Gazetede Kirmanckî ile ilgili birkaç yazının olması nedeniyle Kirmackî modern dönem yazın ve yayın hayatı bu gazete ile sembolik olarak başlatılıyor.
Roja Newe gazetesinin varlığı bilinmesine rağmen, gazetenin nerede olduğu bilinmemekteydi. Kirmanckî ile ilgili çalışmalar yürüten Kürdolog Mutlu Can Roja Newe’ye ulaşıp bu gazeteyi kamuoyuna kazandırdı.
Basnews’ten Gönül Gün’ün haberine göre Mutlu Can Roja Newe’nin modern dönem Kirmanckî yazımının sembolik başlangıç noktasını teşkil ettiğini belirtti. “Sembolik çünkü Kirmanckî’nin yeri yalnızca iki kısa metinden ibarettir. Bunlar ‘Maceraî Silêmonî Gince’ başlığını taşıyan bir halk hikâyesi ile Çewlîg yöresinden derlenen “Xano Hecî adlı anonim bir govend (halay) parçasıdır. Her ikisi de gazetenin 4. sayfasında yayımlanmış’’ şeklinde konuşan Can şu bilgileri verdi:
Kirmanckî ismiyle yayınlanan ilk gazete
“Bunun yanı sıra ilginç bir detay da gazetenin isminin Kirmanckî olması; ‘Roja Newe’ yani Kurmancî lehçesiyle ‘Roja Nû’ ya da Türkçesiyle Yeni Gün. Kirmanckî bir isimle yayımlanan ilk gazete ve süreli yayın olduğunu söyleyebiliriz. Yine gazetede Kurmancî lehçesiyle yazılmış gramer ve halk edebiyatı konulu yazılar ile son sayfada ‘Türkçe-Kurmancî Lehçesi-Zazaca Lehçesi’ şeklinde alt sütun başlıkları olan Kürtçe Kelimeler Listesi adlı bölüm dikkat çekici. Bana kalırsa Kürt periyodiklerinde yayımlanan ilk sözlükçe örneklerinden olan bu liste aynı zamanda günümüzde marjinal bir çevre tarafından yapılan ‘Kırmancca (Zazaca) Kürtçenin lehçesi değildir’ propagandasına karşı dolaylı bir tarihi gönderme olarak da görülebilir.”
Yalnızca bir sayı çıktı
Roja Newe’nin yalnızca bir sayısının çıktığını ifade eden Mutlu, “Bilebildiğimiz kadarıyla sahibi ve mesul müdürü hakkında davalar açılıyor ve bu davalardan ceza aldıklarından dolayı gazetenin yayınını sürdürme imkânı kalmıyor. Gazeteyi kimin çıkardığını sorarsanız? Doğan Kılıç Şıhhesananlı (soy ismi çoğunlukla Hasananlı şeklinde geçer) isimli Erzincan doğumlu (Dêrsim kökenli) bir Kırmanc/Zaza Kürt aydını ve milliyetçisi çıkarıyor. İsmi gazetenin 8. sayfasında bulunan künyede sahibi olarak geçer. Edindiğim bilgilere göre 1975’te siyasi mülteci olarak Norveç’e yerleşen Şıhhesenanlı 2004 ya da 2005 yılında Romanya’da vefatının ardından Norveç’te defnedilir.”
Milli Kütüphane’de buldum
Can, Roja Newe’nin varlığından birkaç yıl önce Malmîsanij ile Mahmud Lewendi’nin ortak çalışması olan Li Kurdistana Bakur û Li Tirkiyê Rojnamegeriya Kurdî adlı kitap sayesinde haberdar olduğunu ifade etti. Mutlu Can, “Türkiye ve Avrupa’da bulunan birçok Kürt kurum, hareket ve şahsiyete ait arşiv ve kütüphaneden araştırdım ancak bir türlü bulamadım. Daha önce kimsenin aklına geldi mi, geldiyse peşine düştü mü, bilmem ama dedim ki sonuçta Türkiye’de yayımlanmış her yasal yayından bir nüsha Milli Kütüphane’ye (Ankara) gönderilir ve burada arşivlenir. Bu gazete de yasal prosedüre göre çıktığına göre niçin orda olmasın? Nihayet 19 Şubat 2019’da burada bir nüshasının olduğu kaydını gördüm ve sonrasında onu elime alarak inceledim. Doğrusu çok da heyecan vericiydi benim açımdan” diye konuştu.
KÜLTÜR SERVİSİ