Suriye'de on yıllardır Kürtlerin dili ve kültürü yasaklanırken, Rojava Kürtlerin kimlikleri yok sayılıyordu. Suriye'deki iç savaş ile birlikte Kürtler Baas Rejimi'ne karşı Demokratik Özerkliği hayata geçirdi. Çok dilli ve çok kültürlü yaşamı esas aldıklarını söyleyen Saziya Zimanê Kurdî (Kürt Dil Kurumu) Koordinatörü Ciwan Dêrikî, "Dil bizim için kutsaldır. Biz Rojava'da diğer halkların kendi dillerini unutmaması için mücadele veriyoruz" dedi.
Suriye'nin iç savaşından sonra, Rojava halkı 19 Temmuz 2012 tarihinde Baas iktidarına karşı Demokratik Özerklik sistemi kapsamında yavaş yavaş kültür ve eğitim çalışmalarını hayata geçirdi. Askeri, toplumsal, ekonomik ve kültürel alandaki sistemlerini kurdu.
Çok kültürlülük
Rojava'da eğitim alanında birçok akademi, dil kurumları ve resmi okulların açılmasına başladı. Her ne kadar Baas rejimi yeni yeni açılan okulları kapatarak ve Rojava'yı baskı altına alma adına eğitimi yasaklamaya çalışsa da Rojavalılar, verdiği direniş ile buna izin vermedi. Rojavalılar, Baas rejiminin tekçi eğitim sistemi yerine çok kültürlülük, çok renklilik ve çok dillilik sistemini kurdu. Bunun öncülüğünü Saziya Zimanê Kurdî (SZK) yaptı. Birçok akademi ve okul SZK tarafından kurulurken, kısa süre içinde yaklaşık 3 bin 500 öğretmen yetiştirildi.
Üç resmi dil: Kürtçe, Arapça, Süryani
Oturtulmaya başlanan bu sistem ile şu anda on binlerce çocuk, temel derslerin yanında Kürtçe dil dersleri görüyor. İlkokuldan başlayarak tüm dersler Kürtçe verilirken, ortaokulda ise haftada 3 saat Kürtçe veriliyor. Kürtçe dil eğitiminin yanında Demokratik Özerklik sisteminde tüm halklar haklarını özgürce kullanıyorlar. Cizîr, Efrîn ve Kobanê kantonlarının ilanı ile birlikte buralarda yaşayan tüm halkların dilleri de kantonların anayasasında yerini aldı. Eskiden sadece Süryani dili resmi okullarda verilirken, artık Rojava'da Süryani dili resmi dil olarak kabul edilmiş ve okullarda öğretiliyor. Kantonların resmi dilleri Kürtçe, Süryani ve Arapça olarak kabul edilirken, kantonların yasalarında diğer halkların dilleri de yaşamda kullanılması için çalışmalar yürütülmeye başlandı.
3 kanton 3 akademi
İlk akademi, 2013 Ağustos'un da Efrîn Kantonu'nda açıldı. Bu akademiye 9 Mayıs 2010 tarihinde İran rejimi tarafından idam edilerek katledilen Kürt öğretmen Ferzad Kemanger'in ismi verildi. Ardından 23 Ekim 2013 tarihinde ikinci akademi, Cizîrê Kantonu'nda Celadet Bedirxan ve üçüncü olarak da Kobanê Kantonu'nda ise Şehîd Viyan Amara ismi ile açıldı. Akademilerde, kültür, edebiyat ve sanat derslerinin yanı sıra öğretmen yetiştirme eğitimleri veriliyor. Bu akademilerde 3 ay süren öğretmen eğitimi için her gün 10 saat ders veriliyor. Bu eğitimlere katılanlar önce SZK tarafından başlatılan ilk iki aşamaya katılmış olması ve en azından liseyi bitirmiş olmaları gerekiyor. Eğitimlerin son bulmasının ardından mezun olanlar akademi belgelerini alıyor ve resmi okullarda öğretmenliğe başlıyor. Ders materyalleri ise yine bu akademilerde hazırlanıyor. Ders materyallerinin hazırlanması için de komisyonlar oluşturulmuş ve bunlar eğitim ile araştırma komisyonu diye ikiye ayrılmış durumda.
Eğitim ve özgürlük hareketi
Rojava eğitim sistemi süreci ile ilgili konuşan SZK Koordinatörü Ciwan Dêrikî, devrimin başlamasıyla onlar küçük gruplar halinde eğitime başladıklarını belirterek, eğitim çalışmalarının devrim ile daha da güçlendiğini söyledi. Rojava'daki eğitimin özgürlük hareketi mücadelesi ile köy köy başladığını dile getiren Dêrikî, "Bizim ilk olarak kitap eksikliklerimiz var. Teknik malzemeler bize ulaşmıyor." dedi.
Kültür ve dil mücadelesi
Eğitim çalışmaları başlangıcında Maxmur Kampı'ndan birçok öğretmenin kendilerine yardım ettiğini belirten Dêrikî, öğretmen yetiştirmesi konusunda büyük bir yükü üstlendiklerini dile getirerek, "Maxmur'daki öğretmenlerin yanı sıra Kuzey Kürdistan'da Kürt Dili ve Eğitim Hareketi (TZP-Kurdi) de okuma ve ders materyallerini gönderdi. Yine kendi tecrübelerini de bizimle paylaştılar" diye konuştu. Çok dilli eğitim sistemine ilişkin bilgi veren Dêrikî, şunları söyledi: " Dil bizim için kutsaldır. Biz Rojava'da diğer halkların kendi dillerini unutmaması için mücadele veriyoruz. Süryani ve Arapların da kendi dillerinde eğitim görmeleri için yardımda bulunuyoruz. Demokratik özerklik ve Rêber Apo felsefesi çerçevesinde tüm kültürleri yaşatabiliriz. Tüm halkların çocukları kendi anadillerinde eğitim görebiliyorsa neden Kürt çocukları kendi dillerinde eğitim göremesin" diyen Dêrikî, tüm dilbilimcilerine, demokrat kamuoyuna ve dünyaya çağrıda bulunarak, "Demokratik ve barışçıl bir yaşam için Rojava devrimine ve Rojavalılara sahip çıkmaya çağırıyoruz" dedi.
DİHA/AMED