Nuştox û şaîr Alî Şeker ke Gimgim ra yo, çewres serrîyo bi nuştiş û şîîre ra eleqedar beno, emeg dano. Nê çewres serran mîyan de Şekerî xeylê eserê bi Kirmanckî zî nuştî.
Şaîr Şeker ke 38 serrê ci bajaro gird ke zey arê asîmîlasyonî kesî dano tehnayîş Îzmîr de ravêrdî wina vano: “Ziwanê dayîke yê mi, 7 serreyî de çi bellekê mi de mendo se henda yo. Verîya ke ez ziwanê xo de nameyê çîçegan, nameyê lulikan (kêze) nêmûsaya, mi xo mîyanê asîmîlasyonî de dî.” Şeker ke seba yew festîvalêk şibi Gimgim rexneyanê “Çima ti bi ziwanê xo yê dayîke de nênusenê” ra dima zerrîya xo açarneno Kirmanckî.
Kitabo verên ‘Lîlik’
Alî Şeker badê întensîf bîyen ra dima kitabê xo yê verên yê bi Kirmanckî ‘Lîlik’î (bîbika çimî) nuşt. Şeker rîwalo ke hîkayeyanê maya xo qeyd nêkerdo dejayeyo û merdişê maya xo ra dima, xo rê qehrîyeno.
Nuştox û şaîr Alî Şeker ke eseranê xo de ca dano dej, keyfweşî, tebîet û hedîseyanê cematkî, heta nika 8 kitabê ci yê şîîre û yew zî albumê ci yo şîîr û klaman esto. Eseranê şekerî mîyan de kitabê Kirmanckî yê bi nameyê ‘Lîlik’, Hayleme ‘Kilama Vayî’ û ‘Sîsperike’ zî estê.
‘Çima ez bi Kirmanckî nêşkena binusa?’
Şeker ke vano “Seba jenerasyonanê newî ganî bi ziwanê dayîke de eserî bîrê veradayen” seruvenê xo yê nuştişê bi Kirmanckî mûhabîrê Pîrha Ersîn Ozgurî rê qal kerd:
2011 bi. Mi xo rê persa “Ez çima bi ziwanê dayîke de nêşkena binusa” kerd. Mi bi tespîtê UNESCO ke 2009î de vatibe ‘Kirmanckî mîyanê ziwananê ke vindî benê de yo’ destpê kerd. Mi fikir kerd, “Ez bi Tirkî şîîre nuştena, çima ez bi ziwanê xo de kitab nênusena.” Ser nayî mi kitabê ‘Hayleme Kilama Vayî’ mîyanê jû aşmî de vete. Ez şîya kamcîn kitabroş, weşanxane û çapxane mi rê vatî; Alî sereyê ma meke mîyanê bela. Jew dostê min o çapxanedarî va ‘mesûlîyet ser to de yo’ û kitabî çap kerd.
Jû şîîra min a ke mi bi fekê Gimgimî nuşta wina ya:
Hesretîya to
Pel bi, pel dana rîyê mi ra
Sey awanê memleketî,
Ti zereyê mi de gerîna.
Çend serrî na yê re rave,
Mi ti ca verda
Ez şîya welatê cerî.
Ti hinî kewta mi virî
Sey awa henîye Xizirî
Ez kewta ferqê kamîya xo
Şekerî va, “Bi tespîtê UNESCO jû hetî ra ez kewta ferqê kamîya xo, heto bîn ra zî zanayîşê nifşanê newî rê bi ziwanê dayîke de neqlkerdişî mi de abîya.” Alî Şekerî vist vîrî ke çi heyf ke şîîre ey yê bi Kirmanckî cewabê xo yê komelkî nêvînenê û wina va: “Kirmanckîya ma zaf bêbext (bêtalih) a. Hona zî tayî însanê ma xo zey Kurd nêvînenê, xo zey “Zaza” biname kenê. Ma behsê pir ziwanî û pir kulturî kenê la cuye de no cayê xo nêgêno.
‘Ma ziwanî ra dûr kewtî’
Şekerî hayr ant ziwanê dayîke ra dûr kewtîşî ser û wina dewam kerd: “Bi nezdîbîyayîşê ‘Wa kuncikêkede bimano, çiwext ke lazim bi ez xebtîyena’ ra nêbeno. Didi weşanxaneyê ke ver çiman de yê û ez zaf muhîmî dana ci estê, Roşna ve Vate. Rojnameyê Newede Pel hûmara xo ya seyin vete. La çi heyf ke rîwalê bêîmkanîyan weşanê xo vindarnenê.”
Nuştox û şaîr Alî Şekerî vist vîrî ke komelî ziwanî tenya bi kilaman gênê dest. Çiyo ke muhîm no yo ke, materyalê nuştekî bimanê û tewr peynî de no vengdayîş da şarê Kirmanc: “Nika Koyanê Altay de jû mîleta binameyê Taû ciwîyena û na mîlet bi ziwandê dayîke de qisey kena. Her çî, ziwan ma rê çîyêk dano, la eke ma ziwanê dayîke bibûsê, ma dê xeylê çî bimûse.
PÎRHA/ÎZMÎR