Hele mîyanê Sûrî de kê gêrayîşê hetê cayanê tarîxîyan ra qet mird nêbenî. Mîyanê Sûrî heme kuçeyê ey, heme banê ey, heme camî, medrese, hênî, kilîse û hemamê ey çimanê kê gênî, benî wextê verênan û kê xo seke ê wextan de vînenî, seke kê xo ê wextan ciwîyaybîyî. Kuçeyê mîyanê Sûrî teng î la kê vîyartişê nê kuçeyanê tengan ra zaf keyf gênî. Û erd asfalt nê kerran ra virazîyayo û verê zî na hawa bi. Xora gêrayîşê nê cayan de ganî boya tarîxî biyero kê. No cayo weş beno ke aver de, çend serran pey bibo cayo Sît. O wext mîyanê Sûrî de çi çîyê nêholî est î pêro ko wedarîyî.
Mesela mîyanê Sûrî çi ban û kuçeyê weşî est î la mîyanê nê kuçe û banan de kê vînenê ke kişta înan de banê çend qanatî est î. Derê/gelo nê banî yan zî nê bînayî nê cayê tarîxî de çi gêrenî û ne hîrê qat î nê zî çar panc qat î. Zafênî şeş, hewt qatî ra kêmî nîyî. Û nê banî dilqê mîyanê Sûrî xeripnayî û nê banê zafqanatan senî mîyanê Sûrî herimnayo qet mevajî. Nê cayê tarîxî de nê banê modernî çi gêrenî. Kê zaf etirîyenê ke nê cayê tarîxîyî de banê verênî û banê neweyî têhet î. No zî asayîşê mîyanê Sûrî têmîyan kerdo. Mela çend serran ra pey nê çîyê xeripnayeyî ko mîyanê Sûrî ra pak bibî. Eke mîyanê Sûrî tarîxî yo helbet tarîxî yo, o wext ma mafdar î kê mîyanê Surî mîsyonê xo yo tarîxîyî kay bikero û xo heme hetî ra serûber bikero.
Mîyanê Sûrî ko vera vera hema zaf weş bibo. Xora weşî ser ro giran giran xebatî ramenî. Banê kehenî restore benî, Sûrê Amedî goreyê eslê xo tamîr benî. Û nê cayê tarîxîyî restore û tamîrî ra pey xîzmetê şarî rê dekewenî falîyet. Gelek gêrayoxî nê cayan gêrenî, fotografan ancenî, eke nê cayî werdpewjî gêrayoxî werd wenî, eke qafeyî çî şimenî. Semedo ke tîcaretxane yî ê ke nê cayan xebitnenî wayîrê nêcayan vejenî. Hem nê cayan ser ro debara xo ramenî hem zî xîzmetê şarî rê nê cayan akerde ver ra danê ke şar tede bigêro. Ê zî gureyêko muhîm anî ca.
E, Amed weş o, zerrîya heme kurdan de yo. Seba gêrayîş û ciwîyayîşî de zî Amed xo de yew qusir ver ra nêdano. La Amed ziwanî ser, ziwanê maya xo ser tîkê xo biweşano, tîkê wayîrê ziwanê xo bivejîyo, ziwanê maya xo mîyanê Amedî de serdest bikero, ziwanê maya xo mîyanê şarê xo de bikero ziwano bazar. Eke nê çîyî ser ro kemanîya xo hewanayo o wext raştîkî ra Amed zaf zaf weş beno. O wext Amed tam bena Amed. Xora Amedî ser ro tena kemanîya ziwanê maye mendo. Xoverdayîşê xo ziwanî ser ro zî biyero ca rolê xo yê muhîmî yeno no mana ke no zî ardo ca.