Avrupa’nın ve dünyanın bir çok yerinde normal insanlar için elde edilmesi zor olan vatandaşlık, parası olanlar için satın alınabilir kılınıyor. Sağcı çevrelerin ‘sahiplenmek’ adına ırkçı ve ayırımcı politikalarla koruduğu vatandaşlığın, satılabilinir kılınması büyük bir paradoks oluşturuyor. Yıllarca bir ülkede yaşayan, yasal bütün koşulları oluşturan normal insanlara çok zor verilen vatandaşlığın, satılabilinir olması, milliyetçi kriterleri de alt üst ediyor. Dünyada “ekonomik vatandaş” sayısı giderek artıyor. Vatandaşlık işlemleri konusunda danışmanlık yapan “Henley and Partners” şirketi, dünya genelinde her yıl binlerce kişinin, ikinci hatta üçüncü bir pasaport aldığını, bunun için harcanan paranın 2 milyar dolar civarında olduğunun tahmin edildiğini açıkladı.
Sadece geçen yıl içinde Antigua ve Barbuda, Grenada, Malta, Hollanda ve İspanya, zenginler için yatırım yoluyla doğrudan ya da dolaylı vatandaşlık veren programlar açıkladı. Ocak ayında Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Vivienne Reding, “Vatandaşlık satılık olmamalı” dedi. Ancak halihazırda, en az 6 ülke, ikamet şartı aramadan yatırım yapanlara doğrudan vatandaşlık veriyor.
Ucuz vatandaşlık
En ucuz vatandaşlık, Karayipler’de yer alan Dominik Cumhuriyeti’nde.
Bu ülkenin vatandaşlığı, 100 bin dolara alınabiliyor. Pasaport işlemleri, beş ila 14 hafta sürüyor. Dominik Cumhuriyeti, Milletler Topluluğu’nun üyesi olduğu için İngiltere’de ayrıcalıklı bir statüye sahip ve bu ülkenin vatandaşları, aralarında İsviçre’nin de bulunduğu 50 ülkeye vizesiz gidebiliyor. 1983’te İngiltere’den bağımsızlığını ilan eden St. Kitts ve Nevis’te vatandaşlık farklı yollarla edilebiliyor. 1984’ten beri uygulanan bir yöntemle, St Kitts ve Nevis Şeker Endüstrisi Çeşitlendirme Vakfı’na 250 bin dolar bağışta bulunanlara vatandaşlık veriliyor. Bu vakfın amacı, hükümetin ana endüstri dalı olan şeker dışındaki sektörlere yönelmesine yardım etmek. İkinci seçenek ise ülkede en az 400 bin dolarında bir taşınmaz almak. Antigua ve Barbuda’da 2013’ten beri uygulanan bir programla 400 bin dolarlık emlak ve ya da 200 bin dolarlık bağış karşılığında vatandaş olunabiliyor. ABD’deki EB-5 vize programıyla belirli bir alanda 500 bin dolar yatırım yapan ve 10 kişiye istihdam sağlayanlara Yeşil Kart veriliyor. (1990’dan beri 6,8 milyar dolar yatırım karşılığında 29 bin kişiye vize verildi. Vize yılda 10 bin kişiyle sınırlı.)
AB üyeleri de satıyor
Malta, ikamet şartı olmadan 650 bin Euro yatırımla yabancılara vatandaşlık verme planlarını açıklayınca AB’nin tepkisini çekti. Bu planla Malta, en ucuz AB vatandaşlığı alınan ülke olacaktı. Malta tepkiler üzerine bir yıl ikamet şartı getirdi ve yatırım miktarını 1 milyon 150 bin Euro’ya çıkardı. Kıbrıs da yatırım yoluyla doğrudan vatandaşlık veren başka bir AB ülkesi.
Bazı ülkeler, zenginlere doğrudan vatandaşlık yerine ikamet izni veriyor. İkamet izni, vatandaşlığa kapı aralıyor ve bazen Portekiz’deki gibi “Altın vize” olarak anılıyor.
Zenginlere ikamet izni veren ülkeler arasında Avustralya, Belçika, Portekiz, İngiltere, ABD, Singapur ve İspanya da var.
Yaşanan ekonomik kriz sonrası, Avrupa Birliği vatandaşı olmanın önü açıldı. İspanya ve Yunanistan, geçtiğimiz haftalarda gayrimenkul satın alma karşılığında oturma izni vereceğini açıkladı.
Batmak üzere olan Macar ekonomisini kurtarmak için ‘250 bin Euro yatırım yapan işverenleri vatandaşlık alabilsin’ diyen yasa tasarısı, parlamentoda bekletiyor.
ALİ ÖZŞERİK/ZÜRİH