• İsrail, savaşa resmen katılan Lübnan Hizbullahı’na karşı kara saldırısı planlarken; E3 ülkeleri, İran’a karşı "gerekli ve orantılı savunma eylemlerine" hazır olduğunu duyurdu.
• İran, Netanyahu'nun ofisini bombaladı, Arap ülkelerine bin 300’den fazla balistik füze fırlattı, Suudi Arabistan’da Saudi Aramco’yu, Kuveyt’te elektrik tesislerini ve Kıbrıs’ta İngiliz üssünü vurdu.
• İsrail ve ABD, Devrim Muhafızları’nın Rojhilatê Kurdistan’daki üslerini bombaladı. Senendec ve Mahabad’da rejim üsleri savaş uçaklarıyla vuruldu, Merivan'daki üs tamamen imha edildi.

İsrail, ABD ve İran arasında 4’üncü gününde devam eden savaş, Ortadoğu ve Körfez ülkelerinin yanı sıra Akdeniz’e de sıçradı. Karşılıklı tehditler, bombardımanlar ve savaşın devam edeceği açıklamaları peş peşe yapılıyor. İsrail, İran’da üst düzey askeri ve siyasi yetkilileri, karargâhları, nükleer tesisleri ve Lübnan Hizbullahı’nı hedef alırken; İran, savaşı bölgeselleştirmeye odaklanıyor.

İsrail ve ABD, yeni saldırı dalgalarında Tahran ve batısındaki Kerec kenti, Nilüfer Meydanı ve çevresi, Genelkurmay Başkanlığı binası ile İstihbarat Bakanlığı (İttilaat) binası, Sarallah Karargahı, İran Radyo ve Televizyon Kurumu binası, Polis Teşkilatı Karargahı ile şehrin farklı mahallelerindeki birçok polis karakolu, Şeriati Caddesi’ndeki Tahran Devrim Mahkemesi binası, Azadi Caddesi’nde bulunan yerel milisler olan Besic’e ait Mikdad Üssü, İletişim ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı karargahı ile Tahran’daki Gandhi Hastanesi ile Rey, Tebriz, Ahvaz, Çabahar ve Bender Abbas şehirlerindeki onlarca noktayı bombaladı. İran’ın dışında Devrim Muhafızlarının Rojhilatê Kurdistan’daki üsleri de hedef alındı. Merivan, Senendec ve Mahabad’da rejim üsleri savaş uçaklarıyla vuruldu. Hengaw'ın elde ettiği video görüntülerine göre, Merivan'daki üs tamamen imha edildi ve kentin çeşitli bölgelerinde yaygın elektrik kesintileri yaşandı.

İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) temsilcisi Rıza Najafi, Natanz şehrinde bulunan nükleer tesisin saldırılarda vurulduğunu söyledi. Merkezi Viyana'da bulunan ajansın yönetim kurulu toplantısı sonrası gazetecilere konuşan temsilci, "Dün yine İran'ın barışçıl, güvenli nükleer tesislerine saldırdılar" dedi. İsrail ordusu, İran’daki “rejimin kilit unsurlarına” yönelik saldırıların artırılacağını ve “gerektiği sürece” devam edeceğini belirtti.

7 üst düzey komutan daha öldürüldü

İran’daki can kaybına ilişkin veriler çelişkili. İran Kızılayı, Cumartesi günü başlayan saldırılarda ülkede 555 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Tasnim’e göre, yalnızca ülkenin güneyindeki Fars eyaletinde 35 kişi yaşamını yitirdi. Rejim ise ordu ve istihbarattan üst düzey 7 kişinin daha öldürüldüğünü duyurdu.

Hizbullah savaşa dâhil oldu

Savaşın en önemli gelişmelerinden biri, Hizbullah’ın Kasım 2024’teki ateşkesten bu yana ilk kez İran’ın yanında savaşa açıktan katıldığını duyurması oldu. Böylece İsrail, Lübnan’a uzanan geniş bir saldırı dalgası başlattı ve savaşı Beyrut’a yaydı.

Lübnan Hizbullahı, Hamaney'in öldürülmesine "misilleme" olarak İsrail'e Hayfa yakınlarında füze ve İHA'lar ile saldırı düzenledi. Bunun üzerine İsrail ve Lübnan’a eş zamanlı saldırı başlattı. Savunma Bakanı Israel Katz, Hizbullah’ın “ağır bir bedel vereceğini” söyledi. Başbakan Binyamin Netanyahu ile birlikte İsrail ordusuna (Tsahal) Hizbullah’a karşı operasyonları yoğunlaştırma talimatı verdiklerini ekledi.

Ordu, Lübnan’ın güneyi ve doğusundaki 50 köy ve beldedeki sivillere evlerini derhal terk etmeleri çağrısını yaparken; AFP, Lübnan'ın güneyinde sivillerin araçlarıyla evlerini terk ettiğini, yollarda araç trafiği oluştuğunu bildirdi. Uyarı yaklaşık 50 farklı yerleşim yerini kapsıyor. Bunlar arasında Serifa, Kana, Hanin, Meys el-Cebel, Şakra, Havla, Baalbek, Aynata, Maarka ile Sur ve Bint Cubeyl çevresindeki birçok köy bulunuyor.

Kara saldırısı gündemde

İsrailli bir güvenlik yetkilisi, Al-Hadath kanalına yaptığı açıklamada, Hizbullah’a karşı başlatılan yeni operasyonun “geniş ve kapsamlı” olacağını ve kara harekâtını da içerebileceğini söyledi. Yetkili, operasyon kapsamında Hizbullah’ın hiçbir siyasi ya da askeri yetkilisinin ve örgüte destek verenlerin “dokunulmazlığının olmayacağını” ifade etti.

31 kişi öldü

Lübnan Sağlık Bakanlığı, İsrail'in Beyrut'a ve ülkenin güneyine düzenlediği saldırılarda 31 kişinin öldüğünü, 149 kişinin de yaralandığını açıkladı. Lübnan Başbakanı Nevvaf Selam, ülkesinin güneyinden yapılan saldırılara karşı uyarıda bulundu: "Arkasında hangi taraf olursa olsun, Lübnan'ın güneyinden füze fırlatılması sorumsuz ve şüpheli bir eylemdir; Lübnan'ın güvenliğini tehlikeye atıyor ve İsrail'e saldırılarına devam etmesi için bahaneler sağlıyor.” Ardından Lübnan kabinesi, Hizbullah'ın askeri kanadı ve güvenlik operasyonlarını yasakladı ve hareketi sadece siyasi faaliyetlerle kısıtladı.

İran: ABD ile müzakere etmeyeceğiz

Savaşın aktörlerinden ABD Başkanı Donald Trump, önceki gün İran’ın müzakereye dönmek istediğini duyurmuştu. Bunun üzerine açıklama yapan İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani, ABD ile herhangi bir müzakereye girmeyeceğini bildirdi. Trump'ın Ortadoğu’yu "kaosa sürüklediğini" belirterek, "Bu savaşı İran başlatmadı ve kendini savunmaya devam edecek" dedi. Karşı açıklama yapan Trump ise İran’a yönelik saldırıların bir ay kadar sürebileceğini belirtti. Laricani, Hamaney'in öldürülmesinin ardından İran'daki güç dengelerinde öne çıkan isimlerden biri.

Arap ülkeleri ateş altında

İran, Ortadoğu ve özellikle Körfez ülkelerine saldırılarını 4’üncü günde de sürdürdü. Bin 300’den fazla balistik füze fırlattı. BAE, ülkeye 167 füze (165 balistik, 2 seyir füzesi) ve 541 insansız hava aracı yönlendirildiğini, hava savunma sistemlerinin büyük bölümünü imha ettiğini ancak 35 İHA’nın ülke topraklarına düştüğünü ve maddi hasara yol açtığını belirtti.

Kuveyt ordusu, ülkeye 97 füze ve 283 İHA gönderildiğini, füzelerin havada imha edilmesi nedeniyle parçalarının farklı bölgelere düştüğünü, bazı tesislerde maddi hasar oluştuğunu duyurdu. Kuveyt'te 2 Mart sabahı da patlama sesleri duyuldu. ABD Büyükelçiliği'nin vurulduğu belirtilirken, ABD’nin Kuveyt Büyükelçiliği, vatandaşlarına "bulunduğunuz yerde kalın, büyükelçiliğe gelmeyin" çağrısı yaptı. Aynı gün ABD'ye ait birkaç savaş uçağı düştü.  ABD ordusu, “Epik Öfke” saldırısına katılan üç F-15E Strike Eagle savaş uçağının Kuveyt üzerinde düştüğünü ve olayın büyük olasılıkla “dost ateşi” sonucu meydana geldiğini açıkladı.

Bahreyn’e 95 füze ve İHA saldırısı düzenlenirken, Katar Savunma Bakanlığı, ülkeye 65 balistik füze ve 12 İHA yönlendirildiğini duyurdu. Saldırıların şiddeti nedeniyle iki füzenin El-Udeyd Üssü’ne ulaştığı, bir İHA’nın ise erken uyarı radar sistemine isabet ettiği belirtildi.

Ürdün ordusu, ülke topraklarına yönlendirilen 49 balistik füze ve İHA ile karşı karşıya kaldığını açıkladı. Umman’da ise Duqm Ticari Limanı iki İHA ile hedef alındı.

Saudi Aramco hedef alındı

İran’ın en büyük saldırıyı Suudi Arabistan’a gerçekleştirdiği belirtiliyor. Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı, füze ve İHA sayısına ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşmazken, güvenlik güçlerinin saldırılarla karşı karşıya kaldığını belirtti. Riyad yakınındaki Prens Sultan Hava Üssü’nü hedef aldığı belirtilen İran füzelerinin hava savunma sistemleri tarafından engellendiği bildirildi. Yine ülkenin en büyük petrol rafinesi Saudi Aramco tesisi İHA’yla vuruldu, Aramco’ya ait Ras Tanura petrol rafinerisinde yangın çıktı. Saudi Aramco, dünyanın en büyük petrol üretici şirketi olup Suudi Arabistan Krallığı’na bağlı ulusal petrol şirketidir. Bu yılın Ocak ayında Suudi Arabistan, Aramco aracılığıyla günlük 10,1 milyon varil petrol üretti.

Netanyahu'nun ofisine saldırı

İran, Arap ülkelerinin yanı sıra İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu'nun ofisinin ve İsrail hava kuvvetleri komutanının karargâhının hedef alındığını açıkladı. Fars Haber Ajansı tarafından aktarılan açıklamada, "Siyonist rejimin suçlu başbakanının ofisi ile rejimin hava kuvvetleri komutanının karargâhı hedef alındı" ifadelerine yer verildi. “Hayber" tipi füzelerin kullanıldığı belirtilen saldırının misilleme amacıyla yapıldığı kaydedildi. İ24News’e göre İsrail bu saldırı iddiasını yalanlarken, Netanyahu'nun Beyt Şemeş'e düzenlemeyi planladığı ziyaretinin iptal edildiği duyuruldu. Önceki gün İran füzelerinin hedefi olan Beyt Şemeş'te 9 kişi ölmüştü.

Kıbrıs’ta İngiliz üssü vuruldu

İngiltere'nin Kıbrıs’ta bulunan Akrotiri Hava Üssü, Pazarı Pazartesiye bağlayan gece İHA tarafından vuruldu. Savunma Bakanlığı, "Bölgedeki kuvvet korumamız en üst düzeyde ve üs, halkımızı savunmak için gerekeni yaptı" açıklamasını yaptı. Açıklama, Başbakan Keir Starmer'ın ABD'nin İran'ın füze rampalarına yönelik "savunma" amaçlı saldırılar için İngiliz askeri üslerinin kullanılması yönündeki talebini kabul ettiğini duyurmasından sonra geldi.  İngiltere'nin "Irak'ın hatalarından" ders çıkardığını söyleyen Starmer, İran'a yönelik ilk saldırılara katılmadığını ve "bugün de muharip eylemlere katılmayacağını" belirtti. ABD'nin talebini kabul etme kararının temelinde müttefiklerin kendilerini "kolektif olarak savunması" ve İngilizleri koruma isteğinin yattığını ekledi. BBC'nin edindiği bilgilere göre, ABD'nin İran'ın füze rampalarına yönelik saldırılar için İngiltere'nin Gloucestershire bölgesindeki Kraliyet Hava Kuvvetleri (RAF) Fairford ve Hint Okyanusu'ndaki Diego Garcia üslerini kullanması muhtemel.

E3 ülkeleri: Savaşa katılmaya hazırız

Savaşın yayılmasıyla Avrupa ülkeleri de tutumunu netleştirmeye başladı. Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, İran’ın füze ve insansız hava aracı saldırılarından etkilenen Körfez ülkeleri ve Ürdün’ün savunmasına “katılmaya hazır” olduklarını duyurdu. Hemen ardından ortak açıklama yapan Fransa, İngiltere ve Almanya’nın (E3), İran’ın İHA ve füze fırlatma kapasitesini yok etmeye yönelik olanlar dahil İran’a karşı "gerekli ve orantılı savunma eylemlerine" hazır olduklarını bildirdi.

Açıklamada, "E3 liderleri, İran’ın, ilk ABD ve İsrail askeri operasyonlarına katılmayan ülkeler dahil bölge ülkelerine karşı başlattığı ayrım gözetmeyen ve orantısız füze saldırıları karşısında dehşete düşmüştür. İran’ın pervasız saldırıları, yakın müttefiklerimizi hedef almış olup, bölgedeki askeri personelimizi ve sivillerimizi tehdit etmektedir” denildi. İran’a saldırılarını derhal durdurması çağrısı yapıldı. Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul ise Berlin’in İran’a karşı herhangi bir askeri harekâta aktif olarak katılmayacağını ve gerekli askeri kapasiteye sahip olmadığını ifade etti. HABER MERKEZİ

 

* * *

Petrol ve altın uçtu

Hürmüz Boğazı'nda en az üç geminin saldırıya uğramasıyla birlikte küresel petrol fiyatları yükselişe geçti. 2 Mart Pazartesi sabahı Asya piyasalarında Brent petrol fiyatı kısa süreliğine yüzde 10 yükseldi. Sabah TSİ 5.00 itibarıyla fiyatlar yüzde 4 artarak 76,16 seviyesine geldi.

Savaşın uzayacağı beklentisiyle güvenli limanlara yönelen yatırımcıların ilgisi altının ons fiyatının yüzde 1,4 artarak 5.350 dolara çıkmasıyla sonuçlandı. Petrol fiyatlarındaki yükselişte Hürmüz Boğazı yakınlarında en az üç gemiye saldırı düzenlenmesi de etkiliydi. İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi (UKMTO), iki geminin vurulduğunu ve üçüncü bir geminin "çok yakınında" "bilinmeyen bir patlama olduğunu" bildirdi. Bölgede riskin yükselmesiyle gemilerin boğazdan geçişi için yapılan sigorta maliyetinin fırlamasının ardından trafiğin durma noktasına geldiği bildirildi.

1 Mart'ta Suudi Arabistan ve Rusya'nın da dahil olduğu petrol üreten ülkeler grubu OPEC, fiyat artışlarını hafifletmek için günlük üretimlerini 206 bin varil artırma konusunda anlaştı. Bazı analistler, uzun süreli bir çatışma durumunda fiyatların 100 doların üzerine çıkabileceği konusunda uyarıda bulundu. İngiltere Otomotiv Derneği Başkanı Edmund King ise fiyat artışlarının benzin fiyatlarını artırabileceği konusunda uyardı.

 

* * *

Hizbullah yapılanması

Arapçada adı "Allah'ın Partisi" anlamına gelen ve 1982 yılında kurulan İran destekli Hizbullah’ın merkezi Lübnan. ABD tarafından 1997'de, Almanya tarafından da 2020'de terör örgütü olarak tanımlanan Hizbullah, başka birçok ülke tarafından da terör yapılanması olarak görülüyor.  Lübnan'da aralarında hastaneler, okullar ve sosyal yardım tesislerinin de bulunduğu geniş sosyal hizmet ağı bulunan Hizbullah, ülkede önemli bir role sahip.

Ne kadar silahı ve savaşçısı var?

İsrail'in Eylül 2024'te Lübnan'ın başkenti Beyrut'a düzenlediği hava saldırısında öldürülen Hizbullah'ın lideri Hasan Nasrallah, geçmişte Hizbullah'ın 100 bin kadar savaşçısının olduğunu belirtmişti. Ancak Washington merkezli Stratejik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi (CSIS), 2021 tarihli bir raporda, Hizbullah'ın elinde "çoğunlukla küçük, taşınabilir ve güdümsüz karadan karaya topçu füzelerinden oluşan" büyük bir cephaneliğin bulunduğunu tahmin etmişti. Uzmanlar, Hizbullah'ın bugün kaç füzeye sahip olduğundan emin değil, ancak sayının 130 bin veya daha fazlası olabileceği belirtiliyor. Çoğunlukla İran, Çin veya Rusya'da üretilen mühimmatların çoğu örgüte, İran ya da Suriye üzerinden transfer ediliyor.