Tarîxe Kurdistanê de cinîya Kurd hembere Romê bêbext(tirk) zaf xoverdayîş kerda. Wexto ke esîr jî kewta destê Romê bêbext reyna teslîm nêbîya û ya pê xencer hêrîşê eskerê tirk kerdo yan zî xo eşto aw û çeman û kendalan
1835-1839’an de Xerzan de hina bîyo. 1927’an de Çewlîg de hina bîyo. 1937-1938’an de Dersim de hina bîyo.
1835 û 1939’an de wexto ke Dewleta Osmanî pêşengîyê generalê Alman Helmut Von Moltke û fermandarîyê Reşît Paşa û Hafiz Şewket Paşa înan de ser Kurdistan sefer virazena, en zaf hemberê artêşê Osmanî cinîyê kurd xoverdayîş kenî.
Wexto ke artêşê Osmanî hêrîşê Xerzan û Farqîn înan keno, cinîyê Kurd qey nêkewre destê eskerê Robê bêbext xo erzenê awan. Ser qiseykerdişê înan zî dengbêjan deyîr viraştî. Cinîyê Kurd hina vato
Ca: Pirdê Mala Badê-Farqîn
Serr: 1838
Vate orjînal ayê kurmancî yê cinîyê kurd:
“Em in em jinên Kurdan e.
Mirin ji bo me erzan e.
Lê namûs ji bo me giran e.
Em lez kin bilezînin.
Biçin ser pira Mala Badê.
Bi destên hev bigirin û bavêjin.
Avên çem û behr û deryan e.
Bila goştê ma bibe xwarina mişk, mar û masiyan e.
Lê can û cesedê me nekeve destê eskerê bênamûs.
Eskerê Roma reş eskerê Tirkan e”
Vate kirdkî ayê cinîyê kurd:
“Ma yê ma cinîyê kurdî
Merdiş qey ma erzan o
La namûs qey ma giran o
Ma lez bikeri ma şêri.
Ma şêri ser Pirdê Mala Badê.
Ma destê yewbîn bigeri xo berzi,
Awê çem û behr û deryayê.
Wa goştê ma bibo werdeyê merî, mar û masîyan.
La wa can û cesedê ma nêkewro destê eskerê bênamûs.
Eskerê Romê Reş, eskerê tirkan o.
Ca: Pirdê Mala Badê
Serr: 1926
Rindêxana Mala Elîyê Ûnîs esîr kewna destê eskerê tirk. Rindêxan qey namûs û ar xo hemberê dagîrkerî bipaw o, wexto ke eskerê tirk Rindêxan înan ser Pirdê Mala Badê re benî, Rindêxan hina veng kena û xo erzena Çemê Batmanî.
Vatê orjînal ayê kurmanckî:
“Ez im rinda Rindêxan
Keça mîr û axa û çiyan
Ey Tirkê Tacîk!
Karê we çiye li van çiyan
Rindê biye namdar
Ez dimirim birîndar û bêzar
Teslîm nabim destê neyar û naçim bê ar”
Vate kirdkî(zazakî):
“Ez a rinda Rindêxan.
Keynaya mîr û axa û koyan.
Ey Tirkê Tacîk!
Karê şima çîya nê koyan de.
Rindê bîya namdar.
Ez mirena birîndar û bidej.
Teslîm nêbena destê neyar û nêşina bêar û namûs.”
Ca: Mintikaya Aryê Wisif-Beyntarê Dewa Tanzut û Ziwer-Çewlîg
Serr: 1927
Eskerê Tirk, erzena ser dewa Xeylan. Dewijî qey nêkewrêne destê dişmenî, xo ancenê Koyê Kerkat. Dişmen dormê Koyê Kerka geno. Diwijanê Xeylan esîr geno. Mîyanê înan de zî Sarê Erebûn esta. Dişmen dest erzeno Sarê Erebûn. La Sarê Erebûn destê dişmanî ra xo xelasnena û beyntarê Dewa Tanzut û Ziwerî de xo erzena Çemê Muradî.
Ca: Dersîm
Serr: 1938
Cinîyê kurd qey nêkewrêne destê Romê bêbext, destê yewbîn genî xo erzenî kendalan û Çemê Muzirî.
Ca: Çar parçe Kurdistan
Serr: 1984 û 2017
Êdî şêrtî û egîdîya cinîyê Kurd bedilyaya.
Cinîya Kurd êdî bîya, fermendar bîya qesasgirewtox
Bîya namdara dinya.
Bîya hevîya pêronê dinya.
Pêronê nê çîyan ser game 15’ê Tebaxî bîyê.
Normal.dotm 0 0 1 434 2477 ozgur 20 4 3041 12.0 0 false 18 pt 18 pt 0 0 false false false /*<![CDATA[*/ /*]]>*/ /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-ascii-font-family:"Times New Roman"; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:"Times New Roman"; mso-hansi-theme-font:minor-latin;}