Tornê Şêx Seîd Bedrî Firat vist vîrî ke serwedarnayişê Şêx Seîd’î vera polîtîkayanê înkarê kurd de rî da û aşkere kerd ke na serwedarnayiş nika Sûr, Cizîr, Nisêbîn û Gever de rameno.
Kurdistan de rîwalê polîtîkayanê înkar û îmha xêlê serwedarnayişî qewimiyayê. Nê serwedarnayişan ra jû zî serwedarnayişa 1925î yê Şêx Seîd a ke vera polîtîkayanê nîjadperwerî viraziya ya. Şêx Seîd û alwozanê ci Sibat’a 1925î de vera înkara kurd destpa serwedarnayişî kerdî. La 15ê Nîsan’a 1925î de nezdiyê Gimgim pirdê Carpûh de, netîceyê komployekê esîr amey giroten.
Mahkemeyê Îstîklal’î ronayî
Şêx Seîd û 47 alwozê ci hetê Mahkemeyanê Îstîklal raştê cezayê merdişî amey, jû roj badê qerarî, 29ê Hezîran de Meydanê Dagkapi (Meydanê Şêx Seîd) de amey îdamkerdiş. Serragêra hêsirkewtiş de nevî (torin) yê Şêx Seîd Bedrî Firat derheqê kalikê xo de qisey kerd. Firat’î ard ziwan ke Şêx Seîd tarix de nê rojan de hêsir ame giroten, la rihê ci Sûr, Gever û Nisêbîn de rameno. Firat’î vist vîrî ke badê serwedarnayiş û îdaman malbata Şêx Seîd amê sirgûnkerdiş û bin nameyê îstîmlaqkerdiş de malê ci amey gesp kerdiş û da zonayen ke ewro Sûr de kî eynî çî yeno kerdiş.
Xoverdayişê Şêx Seîd neteweyî bi
Bedrî Firat’î da zonayen ke serwedarnayişê Şêx Seîd’î vera înkarê kurd û serva ke çar leteyanê Kurdistan de pawitişê biyayişê kurdan destci kerd. Firat’î diyar kerd ke, no xoverdayiş peycoy zî dewam kerd û wina va: “Bado ke serwedarnayiş têkşi, kadroyê rayver yê hereketî çar leteyanê Kurdistan de tekoşîna xo ramitî. Lajê Şêx Seîd şino Rojhelatê welatî û ewja de bi Rîspîyanê kurdan pêdiyeno. Bi Sîmko ra eleqe virazeno û serva tekoşîna piyayî hewl dano. Ewja de xêlê bedelî yenê dayen, jew birayê Şêx Seîd’î şehîd kewno.”
Her tim paşt day tekoşînê kurdan
Firat’î vist vîrî ke malbata Şêx Seîdî pêrokîn leteyan de resya hawara kurdan û wina va: “Kadroyê rayver ke Rojhelat de bedelê giran danê, ravêrenê Başûr û bi kurdanê ewja ra piya tekoşîn ramenê. Başûr de hadreyînê Hereketê Xoybîn ramenê û 1. Serwedarnayişê Agirî de ca gênê. Birayê Şêx Seîd Şêx Abdûrrahîm ke her tim çormeyê ci de bi, semedo ke paşt bido Serwedarnayişê Dersim yê ’1938î Sûriye ra hetê Dersim kewno ray, la Bismîl de şehîd beno. Malbata Şêx Seîd kurdan kotî de tekoşîn ramitî paşt day hinan.”
Hona zî rameno
Bedrî Firat da zonayen ke, Serwedarnayişê Şêx Seîd’î serva ke kurdî zî zey pêrokîn şaranê bîn bi kamiya xo bicuwyê viraziya û hona zî rameno. Hereketo ke o wext sernêkewt ewro zî vera qedexe û înkarî rameno. Xoverdayişê ewro zî vera zihnîyetê serdest ke xo zey wayîrê kurdan vîneno yeno ramiten. Firat’î hayr ant zihnîyetê dewlet yê desan seran ser û da zonayen ke, quwetê dewlet tim û tim waştişê heqî yê kurdan înkar kerdî. Firat’î vist vîrî ke ewro zî dewleta ke nêşkena xoverdayişê kurdan bişikîno hewl dana ke ciya damusno û wina dewam kerd: “Tekoşînê heq yê kurdan ewro zî bi medya, bi servîskerdişê xeberan manîpule kenê.” Firat’î vist vîrhi ke, çiwext ke waştişê heqî yê kurdan bi, hertim eleqeyê teber geyriyayî.
Zey yê Şêx Seîd’î, mezelxaneyê xoverdayoxanê ewroyî zî çinî yê
Tornê Şêx Seîd Bedrî Firat’î vist vîrî ke wextê Serwedarnayişê Şêx Seîd’î de kesê ke pêro piya amey qetilkerdiş, heremê Pîran de eştî mezelxaneyanê komî miyan û da zonayen ke, la hona cayê mezeleyê Şêx Seîd’î nîno zonayen. Firat’î da zonayen ke na polîtîka ewro zî ramena û wina va: “Mezelxaneyî, camî û cayê îstihrahatî hetê teyareyan yenê bombevaran kerdin. Mezelxaneyê kerdî xirab. Senî ke cayê mezelxaneyê Şêx Seîd û alwozanê ci nîno zonayen, ewro zî nêdayişê cenazeyanê kesê ke Sûr û Cizîr de şehîd kewtî eynî polîtîkayê dewletî yê. No zihnîyetê Komarê Tirkiye’yo ke kurdan qebûl nêkeno yo.”
Polîtîkayê îstîmlaqkerdişî
Firat’î hayr ant polîtîkayanê îstîmlaqkerdişî yê dewlet ser û vist vîrî ke badê xoverdayişî dest nay malê malbata Şêx Seîd’î ser, xesp kerdî û polîtîkayê îskanî ferz kerdî. Bedrî Firat’î da zonayen ke, malbata ke badê îskanî ageyra malê ci peyser nêamey dayen. Firat’î vist vhirî ke ewro cayê şûbeyê PTT yê Xinis aîdê malbatê Şêx Seîd’î yo û wina va: “Ewro zî eynî polîtîkaya îstîmlaqkerdişî Sûr de, Cizîr de şarê kurd rê ferz kenê. Eynî qanûnan vejenê û dest danê malê kurdan ser. No do bi Sûr û Cizîr ra bi sînor nêmano. Pratîkê Komara Tirkiye nay damusneno ke dê nê polîtîkayan vilayê pêrokîn Kurdistan bikerê.” Bedrî Firat’î aşkere kerd ke ganî (gerek) pêrokîn kurdî vera nê polîtîkayan pêro piya vinderê û dûştê ci bivejyê.
DÎHA/ERZÊROM