- Seyîd Rıza ve arkadaşları, idam edilişlerinin 89’uncu yıl dönümünde birçok kentte anıldı; mezar yerlerinin açıklanması istendi.
Seyîd Riza ve arkadaşlarının anıldığı etkinliklerde, idamların bir halkın kimliğine, inancına, kültürüne ve iradesine yönelik olduğu vurgulanarak mezar yerlerinin açıklanması ve Dêrsim isminin iade edilmesi istendi.
1937-38 Dêrsim direnişinin öncülerinden Seyîd Riza ve arkadaşlarının idam edilişlerinin 89. yıl dönümü sebebiyle Dêrsim'ın yanı sıra birçok kentte etkinlikler düzenlendi.
DÊRSIM
Dêrsim Emek ve Demokrasi Güçleri, Sanat Sokağı’ndan Seyîd Rıza Meydanı’na yürüyüş gerçekleştirdi. "Seyidlerimizi unutmuyoruz. Seyîd Rıza ve arkadaşlarının mezar yerlerini ve arşivlerini açıklayın" pankartın açıldığı yürüyüşe çok sayıda kişi katıldı. Yürüyüşün ardından Seyîd Rıza Meydanı'nda yapılan anmada, Dêrsim Tertlesi'nde katledilenlerin ansına saygı duruşunda bulunuldu, çeraxlar uyandırıldı ve lokmalar pay edildi. Daha sonra okunan açıklamanın Kirmanckîsini Emek ve Demokrasi Güçleri adına Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) Yöneticisi Beser Develi, Türkçesini ise Emek Partisi (EMEP) Dêrsim İl Başkanı Ergün Tekin okudu.
Yok etme süreci
Dêrsim Tertlesi'nin halkın kimliğine, inancına, kültürüne ve tarihsel varlığına yönelik yok etme süreci olduğu belirtilen açıklamada, tertele sonrası çok sayıda sorunun cevapsız kaldığı vurgulandı. Seyîd Rıza ve arkadaşlarının bu toprakların tarihsel hafızasını, toplumsal iradesini temsil eden önderler olduğu belirtilen açıklamada, "Onların idam edilmesinin ardından halkımız ağır bir sürgün, mülksüzleştirme, zorla iskân ve asimilasyon politikalarına maruz bırakıldı. Dêrsim Tertelesi'nin en ağır boyutlarından biri de Seyîd Rıza ve yoldaşlarının yargılanma ve idam sürecidir. Bu süreç, en temel hukuk ve adil yargılanma ilkelerinin ihlal edildiği bir uygulama olarak tarihsel hafızamızda yerini almıştır" denildi.
Zihniyetin izleri duruyor
Seyîd Rıza ve arkadaşlarının idam kararlarının tarihsel ve hukuki açıdan bütün yönleriyle yeniden ele alınması gerektiği vurgulanan açıklama şunlar kaydedildi: "Dêrsim'de yaşananların temelinde, farklı kimlikleri, inançları ve kültürleri tehdit olarak gören; tek tipleştirmeyi, inkârı ve zorla asimilasyonu esas alan ayrımcı ve baskıcı bir devlet anlayışı bulunmaktadır. Ne yazık ki bu zihniyetin izleri bugün de varlığını sürdürmektedir. Son dönemde bazı siyasetçilerin Dêrsim'in tarihsel acılarını yeniden gündeme taşıyan, halkımızı hedef alan, kin ve nefret içeren açıklamaları bu anlayışın günümüzdeki yansımalarıdır. Bu tür açıklamaları kınıyor, halkımızın tarihsel hafızasına, kimliğine ve inancına yönelik her türlü saldırının karşısında olduğumuzu ilan ediyoruz."
Talepler de sıralandı
Açıklamada son olarak şu talepler sıralandı:
* Devlet arşivleri eksiksiz biçimde açılması, 1937-38 Dêrsim Tertelesi'ne ilişkin bütün belgeler kamuoyunun ve araştırmacıların erişimine sunulması,
* Dêrsim isminin resmi olarak iade edilmesi,
* Dêrsim halkından resmi olarak özür dilenmesi,
* Katliam, sürgün, mülksüzleştirme ve asimilasyon politikalarıyla yüzleşilmesi,
* Sürgün edilenlerin, kaybedilenlerin ve ailelerinden koparılarak evlatlık verilen çocukların kayıtları açıklanması,
* Seyîd Rıza ve arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanması.
Açıklamadan sonra söz alan Dêrsim Dernekleri Federasyonu (DEDEF) Genel Başkanı Yaşar Gelincik, “Seyît Rıza ve arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanması talebinin daha fazla görmezden gelinmesini kabul etmiyoruz" dedi.
Torunları sürdürüyor
Ardından söz alan DBP Eşbaşkanı Çiğdem Kılıçgün Uçar, şunları söyledi: "Seyitlerimiz huzur içinde uyusun. Torunları mücadelelerini aldı ve sürdürüyor. Biz nereye gidersek gidelim seyitlerimizden aldığımız ışığı taşıyacağız. Biz itikatimize sahip çıkarsak kimse karşımızda duramaz" dedi.
Lafla kardeşlik olmaz
Daha sonra konuşan Alevi Bektaşi Federasyonu (ABF) Genel Başkanı Mustafa Aslan ise tekçi anlayışın bugün de çok kimlikli anlayışı kabul etmediğini vurgulayarak, şöyle devam etti: "Bugün inancımız, doğamız ve kültürümüz idam ediliyor. Boş laflarla kardeşlik, eşitlik ve barış olmaz. Gerçekten samimiyseniz başta Seyîd Rıza ve yoldaşları başta olmak üzere katlettiğiniz insanların mezar yerlerini açıklayın. Bu topraklarda yaptığınız zulümlere yüzleşin.”
Anma, Seyîd Rıza heykeline karanfil bırakılmasıyla sona erdi.
ŞIRNEX
Şirnex Demokratik Kurumlar Platformu, DEM Parti Hezex İlçe Örgütü binası önünde açıklama yaptı. Siyasi parti, demokratik kitle örgütü temsilcileri ile çok sayıda kişinin katıldığı açıklamada, Seyîd Rıza’nın fotoğrafının bulunduğu "Ben sizin yalan ve hilelerinizle baş edemedim, bu bana dert oldu ama ben de sizin önünüzde diz çökmedim, bu da size dert olsun" pankartı taşındı. DEM Parti Şirnex Milletvekili Newroz Uysal Aslan, Dêrsim katliamının Kürt halkına yönelik gerçekleştirilen katliamlar zincirinin bir parçası olduğunu belirtti. Açıklama, "Şehîd namirin" sloganıyla sona erdi.
DÎLOK
Demokratik Kurumlar Platformu, DEM Parti Dîlok İl Örgütü binasında basın toplantısı düzenledi. DEM Parti Dîlok İl Eşbaşkanı Hatice Küçüker, geçmişle yüzleşme çağrısında bulunarak, adaletin ve hakikatin toplumsal barışın en temel koşulu olduğunu belirtti.
WAN
Wan Demokratik Kurumlar Platformu, Sanat Sokağında açıklama yaptı. “Di salvegera qetilkirina wan de em Seyîd Rıza rêhevalên wî bi bîr tînin” pankartın açıldığı açıklamaya, çok sayıda yurttaş katıldı.
BEDLÎS
Bedlîs Demokratik Kurumlar Platformu, DEM Parti Tetwan (Tatvan) İlçe Örgütü binasında anma gerçekleştirdi. Çok sayıda kişinin katıldığı anmada konuşan DEM Parti Bedlîs İl Eşbaşkanı Şevder Bingül, "Bir barıştan bahsediyoruz. Bunun için Seyîd Rıza ve arkadaşlarının mezar yerleri açıklansın" çağrısında bulundu. Anma, Seyîd Rıza ve arkadaşlarını konu alan sinevizyon gösteriminin ardından sona erdi.
MÛŞ
Mûş Demokratik Kurumlar Platformu da Gimgim'da (Varto) bulunan Kox Meydanı'nda açıklama gerçekleştirdi. Seyîd Rıza ve arkadaşlarının fotoğraflarının taşındığı anmada konuşan DBP İl Eşbaşkanı Umut Yılmaz, anmanın Gimgim'da gerçekleşmesinin sebebinin, Kürt-Alevi halkın uğrağı tarihsel saldırılara dikkat çekmek olduğunu söyledi.
ANKARA
Demokratik Aleviler Derneği (DAD) Ankara Şubesi, Ankara Dersimliler Derneği ve Ankara Varto Kültür ve Dayanışma Derneği (VARTO-DER), Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası (TÜM BEL-SEN) Genel Merkezi toplantı salonunda anma etkinliği düzenlendi. Çerax uyandırılarak başlayan etkinlik, müzisyen Hıdır Çelebi'nin deyişleri; Dêrsim Katliamı ve Seyîd Rizaları anlatan sinevizyon gösterimi ile devam etti.
Düzenlenen panelde konuşan Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) Ankara Şubesi'nden avukat Sidal Bayrak, katliamla hukuki ve siyasi olarak yüzleşmek için Meclis'te bir kanunun çıkarılması gerektiğini ifade etti. Sidal Bayrak, "Abdullah Öcalan tarafından başlatılan bu süreçte Kürtler ve Aleviler de cumhuriyete dahil olabilir, ancak bu Demokratik Cumhuriyet'in bir hukuku olmalı. Bu da Seyîd Riza şahsında Dêrsim Katliamı ile yüzleşmeyi zorunlu kılmakta. Alevilerin ve Kürtlerin Demokratik Cumhuriyet içerisindeki kabulü, barış içerisinde yaşamak isteyen herkes için hayati bir önemdedir. Kürtlerin, Alevilerin önünde bu süreci örebilme sorumlulugu yatmaktadır" dedi. Katliam sonrası asimilasyon politikalarının halâ devam ettiğini belirten Karabudak, "Kültür Bakanlığına bağlı bir 'Alevi Masası' ile Dêrsim'i köy köy gezerek devlet makbul Aleviler yaratma derdinde" diye konuştu.
AMED
Amed Demokratik Kurumlar Platformu ve Pir Sultan Abdal Kültür Derneği Amed Şubesi ve Cemevi, Seyîd Rıza ve arkadaşlarının katledilmesinin yıl dönümünde anma etkinliği düzenledi. Amed Büyükşehir Belediyesi Ali Emiri Konferans Salonu’nda gerçekleşen anma etkinliğine çok sayıda kişi katıldı. Etkinlik Musa Dede'nin niyaz duası ve çerax uyandırması; Seyîd Rıza ve yol arkadaşları anısına saygı duruşuyla başladı. Konuşmaların ardından Dêrsim Tertelesi'ni konu alan sinevizyon gösterimi yapıldı. Anma programı, deyişler ve semah gösterimi ile son buldu.
İSTANBUL
DAD, stanbul Kadıköy’de bulunan Kiğı-Karakoçan-Adaklı-Yayladere-Yedisu İlçeleri Sosyal Yardımlaşma, Kalkındırma ve Kültür Derneği (KAYY-DER) binasında panel düzenledi.
XARPÊT
DEM Parti Xarpêt İl Örgütü, bir salonda panel düzenledi. Panelde siyasetçi Gültan Kışanak, Alevi Bektaşi Federasyon (ABF) Genel Başkanı Mustafa Aslan ve tarihçi-yazar Yalçın Çakmak konuşmacı olarak katıldı. Panele siyasi parti ve sivil toplum kurumu temsilcileri, Seyîd Rıza'nın torunlarının yanı sıra çok sayıda kişi katıldı. Dêrsim'in Osmanlı'dan beri devlet nezdinde "ur" olarak görüldüğünü belirten Yalçın Çakmak, "Dêrsim, Osmanlı ve cumhuriyet için intikamın alındığı tek bölge" dedi. Gültan Kışanak ise şunları dile getirdi: "Barışın en önemli konusu yüzleşme ve hakikat. Hakikatle yüzleşip gerçek bir özür dilenmesi gerekiyor. Bizim hepimizin öncelikli talebi mezar yerlerinin belli olması. Barış uzun bir süreç. Bu yolda önemli bir konu katliamlarla yüzleşip özür dilenmesi ve bunun mücadelesini veriyoruz, çünkü biz bir daha kimse idam sehpasına gitsin istemiyoruz. Özür dilenmezse tarih bir daha fırsatı çıkarsa yaparız anlamı çıkartıyor."
Devlet seni unutmaz
Son olarak söz alan Mustafa Aslan, Dêrsim coğrafyasını o gün tehlikeli gören zihniyetin, bugün de tehlikeli gördüğünü söyleyen Aslan, "En taze örneği 4 Mayıs 2026'da tertelenin yıl dönümünde yaşadık. Biz tertelede yaşamını yitirenleri anmak için ordayken Dêrsim'in ocak evlatlarının bazıları da hükümetin kurduğu Alevi Bektaşi Kültür Merkezi’nin toplantısındaydı. O gün Seyîd Rıza'yı çıban gösteren zihniyet ile bu zihniyet aynı. O gün makbul Kürt ve Alevi yetiştirmeye çalışanlar, bugün de aynı politikayı sürdürüyor. Biz kendimize sahip çıkmalıyız, örgütlü mücadeleden kaçınmak, demokrasi için mücadele etmemekten kaçmanın bir kurtuluş olmadığını anlamalıyız, çünkü devlet senin Alevi olduğunu unutmaz" diye konuştu.
Panel, soru-cevapların ardından sona erdi. HABER MERKEZİ
