Avustralya’da aylardır devam eden yangınlar tüm dünya tarafından endişeyla takip edilirken, yağmurun durup, rüzgarın tetiklemesiyle oluşabilecek ‘mega yangın’lardan korkuluyor.
Avustralya’da rekor düzeydeki sıcak hava ve aylardır süren kuraklık yüzünden çıkan yangınlar geçen hafta etkisini daha da yoğunlaştırdı.
Eylül ayından beri süren ve alevlerin yüksekliğinin kimi zaman 70 metreyi aştığı yangınlar sonucu en az 25 kişi hayatını kaybetti, çok sayıda kasaba boşaltıldı, milyarlarca hayvan öldü.
BBC haberine göre, Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) Avustralya, yaptığı en son açıklamada 1,25 milyar hayvanın hayatını kaybettiğini tahmin ettiklerini belirtti.
Bütün dünyanın Avustralya’ya odaklanmasına ve ünlü oyunculardan siyasetçilere çok sayıda kişinin düzenlenen kampanyalara destek çıkmasına sebep olan yangınların nedenleri ve yangınlarla ilgili bilinmesi gerekenler neler?
1. Yangınlar neden meydana geldi?
Avustralya yaz aylarında yaşanan yangınlara alışkın olsa da bu yıl normalin üzerinde görülen sıcaklıklar ve kuraklık, yangınların şiddetinin daha fazla olmasına neden oldu.
İnsan faktörü de kimi zaman yangınların ortaya çıkmasında etkili olsa da, kuru tarım alanları üzerinde şimşeklerin çakmasıyla da yangınların başladığı görülüyor.
Yangınlar bir kere başladı mı otların yanmasıyla ortaya çıkan közlerin rüzgarla yayılması diğer alanları da tehlikeye sokuyor.
Otları tutuşturan yangınlar, gök gürültülü fırtınaların oluşmasına, bu da şimşeklerin meydana gelmesine ve daha fazla yangının ortaya çıkmasına neden oluyor.
Bu da bir volkan patlaması ya da atom bombası etkisi yaratarak, yangınların kendi fırtınalarını ortaya çıkarmasına yol açıyor.
2. Yangınların bu kadar yayılmasının nedeni ne? İklim değişikliğinin etkisi var mı?
Avustralya’da yangınların bu kadar büyümesi ve kontrol altına alınamamasında yazların daha sıcak ve kuru geçmesinin etkisi var. Bilim dünyası uzun zamandır iklim değişikliğinin şiddetlenmeye başlamasıyla Avustralya’da daha uzun, sıcak ve kuru yazların yaşanacağı uyarısında bulunuyordu.
Bu da tarımsal alanların daha kuru bir hale gelerek daha kolay tutuşmasına ve yangınların daha kolay yayılmasına neden oluyor.
Bilim insanları iklim değişikliğinin yangınların daha sık ve daha şiddetli görülmesine neden olacağını belirtmekteydi.
Verilere göre Avustralya 1910 yılından beri bir derece daha ısındı. En büyük ısınma 1950 senesinde yaşandı.
Avustralya 2019 Aralık’ında ise en sıcak hava rekorunu iki defa 40,9 ve 41,9 derece ile kırdı.
İkisi de 2013’te ölçülen 40,3 dereceden daha yüksekti.
Ayın sonunda ise normalde ülkenin kalanından daha serin olan Tazmanya’da bile 40 derecenin üzerinde sıcaklıklar ölçüldü.
Meteoroloji uzmanlarına göre Avustralya’da yangınların kontrol altına alınamamasında en büyük etkiye sahip durumlardan biri de Hint Okyanusu’nda görülen çift kutuplu iklim olayı.
Hint Okyanusu Dipolü olarak adlandırılan olayda deniz üst yüzeyi sıcaklıkları batı tarafında daha yüksekken, doğu tarafında daha serin oluyor.
Bu iki taraf arasındaki sıcaklık farkı bu yıl son 60 yılın zirvesinde.
Bunun sonucu olarak da doğu Afrika’da ortalamanın üzerindeki şiddette yağmurlar ve seller görülürken, güneydoğu Asya ve Avustralya’da kuraklık yaşanıyor.
3. Yangınlarla nasıl mücadele ediliyor?
Yüz binlerce itfaiyeci, çoğunluğu gönüllü olmak üzere haftalardır bazen günde en az 12 saat olmak üzere çalışıyor.
İtfaiyecilerin üzerine bu kadar büyük bir çalışma yükünün binmesi, ülkenin itfaiye gücü olarak gönüllülere ihtiyaç duymasının sorgulanmasına yol açtı.
Avustralya’nın federal hükümeti geçen hafta yaptığı açıklamada başta New South Wales eyaleti olmak üzere gönüllülerin talep etmeleri halinde 4 bin dolara kadar tazminat alabileceklerini söyledi. Bu politikaya Avustralya Başbakanı Scott Morrison başta karşı çıkmıştı. Yangınların kontrol altına alınamaması üzerine ordu, askerlerini, gemilerini ve hava araçlarını yangın bölgelerine göndermeye başladı.
Başbakan Morrison, önceki gün ülke yakın tarihinin en büyük askeri seferberliğini ilan ederek 3 bin askerin gönüllü itfayecilere yardım etmesi için alana gönderildiğini açıkladı.
Hükümet, ABD ve Kanada’dan su tankerlerini barındıran hava araçları konusunda takviye yardım talep etti.
Kanada, 30’dan fazla itfaiye görevlisini Avustralya’ya göndereceğini açıkladı.
4. Yangınların bilançosu ne?
Reuters haber ajansının verilerine göre yangınlarda şimdiye kadar 8 milyon hektar alan, yani yaklaşık 11 milyon futbol sahası büyüklüğündeki ormanlık alan küle döndü.
Yaklaşık 2 bin ev küle dönerken, çok sayıda kasaba elektrik ve internet bağlantısı olmadan yaşamak zorunda. Eylül ayından beri en az 800 evin tahliye edildiği bildiriliyor.
Avustralya Sigorta Kurumu’nun tahminine göre zarar 700 milyon Avustralya dolarını (485 milyon Amerikan doları) aştı ve bu miktarın çok daha fazla artması bekleniyor.
Avustralya Acil Durumlar Bakanı Lisa Neville, Victoria eyaletinde 67 bin kişinin tahliye edildiğini açıkladı.
Uydu görüntülerine göre yangından en çok etkilenen Victoria ve New South Wales eyaletlerinden yayılan dumanlar Yeni Zelanda’ya kadar vararak hava kalitesinin etkilenmesine neden oldu. Dumanların en son 12 bin km uzaklıktaki Şili kıyılarına ulaştığı belirtiliyor. Avustralya’da en çok can kaybına neden olan yangın Şubat 2009’da yaşanmıştı. Kara Cumartesi olarak adlandırılan yangında Victoria eyaletinde 180 kişi ölmüştü.
5. Şimdiye kadar kaç hayvan hayatını kaybetti?
İngiliz Times gazetesine konuşan çevre yetkilileri, yapılan hesaplamalara göre yangınlarda şimdiye kadar en az 480 milyon hayvanın öldüğünün tahmin edildiğini aktardı.
Koala nüfusunun da üçte birinin hayatını kaybettiği düşünülüyor. Çevre uzmanlarına göre toplamda 8 bin koala hayatını kaybetmiş olabilir.
4 bin çiftlik hayvanı ve koyunun da öldüğü hesaplanıyor.
Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) Avustralya, yaptığı en son açıklamada 1,25 milyar hayvanın direkt yangınlarda ya da yangınlardan ötürü hayatını kaybettiğini tahmin ettiklerini belirtti.
Bu rakamın Avustralya vahşi yaşamı üzerinde yangının etkilerinin araştırılması ve Sydney Üniversitesi’nden Profesör Chris Dickman’ın yöntemi ile hesaplandığı belirtildi.
6. Yangınlarda son durum ne?
Avustralya Başbakanı Scott Morrison yangınların aylarca sürebileceği uyarısında bulundu.
New South Wales eyaleti Kırsal Yangın Kurumu’nun (NSW RFS) önceki gün attığı tweete göre bu eyalette 136 aktif yangın var.
Victoria eyaletinde ise 31 aktif yangın bulunmakta. n KANBERRA