Dünya üzerinde ne kadar çok dilin var olduğunu bilmeyen kalmadı ama hala bazı dillerin bilinmeyen yönleri mevcut. Halihazırda 2 bin 400 dil tehlikede ve son yıllarda 200 dil son temsilcilerinin ölmesiyle yok oldu. Filologlar 502 dilin kritik anlamda tehlikede olduğunu belirledi. 

UNESCO’ya göre Rusya’da 15 dil yok olmuş. Raporda savunmasız olarak değerlendirilen dillerden bazıları; Abhaz dili, Batı ve Doğu Çerkesçe, Çeçence, Avarca, Tuvan dili, Çuvaşça, Belarusça, Yakutça. Bu dillerin çoğu, Doğu Sibirya, Kuzey Amerika’nın Kuzeybatı Platosu ve Kuzey Avustralya’da bulunuyor.

Uzmanlar Facebook, Youtube, twitter hatta mesajlaşmanın yokolma tehlikesiyle yüzyüze dillerinin derdine derman olacağına inanıyor.

Dünyada şu anda hala konuşulmakta olan 7 bin civarında dilin yarısının yüzyıl sonuna doğru yok olması bekleniyor.

Bu eğilimden genellikle küreselleşme sorumlu tutulur ama “modern dünya”nın bazı unsurları özellikle de dijital teknoloji akıntıyı tersine çevirmeye başladı.

Bunun örneklerinden biri Kuzey Amerika’da bazı yerli kabilelerin gençlerle ana dillerinde iletişimi koruyabilmek için sosyal medyayı kullanıyor olması.


Küreselleşmenin yan etkileri

Sibirya ve Moğolistan’da göçebe halkın konuştuğu dillerden Tuvan’ın yeni öğrenenlere kelimelerin telaffuzunu çalıştıran bir iPhone uygulaması bile var.

Swarthmore Kolejinden dilbilim profesörü K David Harrison “Küçük bir nüfusun konuştuğu diller kendilerini korumak ve alanlarını genişletmek amacıyla sosyal medya, YouTube, mesajlaşma ve benzeri çeşitli teknolojileri kullanıyorlar” diyor.

Harrison “Ben buna küreselleşmenin beklenmedik yan etkisi diyorum. Küreselleşmenin daha küçük kültürleri asimile ettiğini duyarız hep. Ama küreselleşmenin olumlu bir etkisi de yeryüzünün bir köşesinde sadece 5 ya da 50 kişinin konuştuğu bir dilin dijital teknoloji sayesinde küresel bir sese ve izleyiciye kavuşabilmesi” diye sürdürüyor.


32 bin kelime kayıt altına alındı

Kaybolmakta olan dilleri konuşan son insanlara ulaşmak için dünyayı dolaşan Profesör Harrison, National Geographic’in de yardımıyla sekiz sesli sözlük hazırlanmasına katkıda bulunmuş.

Bu sözlükler kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya sekiz dilde 32 bin kelimeyi kayda geçirmiş. Bütün bu kelimelerin telaffuzları bunu ana dili olarak konuşan insanların sesinden kaydedilmiş.

Bu kişilerden biri de ana dili Siletz Dee-ni’yi konuşan son bir kaç kişiden biri olan Alfred “Bud” Lane. Siletz Dee-ni yalnızca orta Oregon sahil şeridindeki küçük bir bölgede konuşuluyor.

“Dilbilimciler geldiler ve dilimizin hızla tarihin çöplüğüne doğru yol almakta olduğunu belirlediler. Kabilemizin meclisini topladık ve buna izin verilemeyeceğine karar verdik. İşte bunun amaçla Siletz Vadisi’nde dilimizi öğretmek için bir plan yaptık” diyen Lane, bu plan çerçevesinde bir çalışma başlatıp internet sözlüğü için 14 bin kelime kaydetmiş.

Lane “Bir insanın diğeriyle konuşmasının yerini hiç bir şey tutmaz ama bu sesli sözlük yine de toplumumuz ve kabilemiz içinde fena halde hissedilen bir ihtiyaca cevap verdi” diyor.


Facebook kullanımı çok yaygın

Margaret Noori, Michigan Üniversitesi’nde Yerli Amerikan Kültürü kürsüsü öğretim üyelerinden ve ana dili ABD ile Kanada yerlileri tarafından konuşulan Anishinaabemowin.

Noori, Anishinaabemowin konuşan 200 civarında kabilede facebook kullanımının çok yaygın olduğunu anlatıyor ve teknolojinin insanları biraraya getirmek ve dili korumanın bir yolu olarak kullanıldığını söylüyor.

Bütün bu örneklere karşın uzmanlar bazı dillerin yokolmasının kaçınılmaz olduğunu vurguluyorlar. Ama Profesör K David Harrison, “İnsanların gezegen, bitkiler, hayvanlar, sürdürülebilir bir yaşam, kutuplar, eko sistemler hakkında bildiği her şey kültürler ve dillere kodlanmıştır. Oysa bu dillerin kültürlerin çok az bir kısmı bilimsel yazına geçirilebilmiş durumda. Gezegenimizin korunması ve sürdürülebilirlik gibi kaygılarımız varsa insanlığın biriktirdiği bu veri tabanını korumak hepimizin çıkarına olacaktır” diyor. 


 KÜLTÜR SERVİSİ