Dengbêj Henîfe İbren, diğer bir adıyla Henîfa Şirnexî ve Güler Şavluk diğer adıyla Kurdê de, günümüzde bu kültürü yaşatan dengbêjler içerisinde yer alıyor. Botan’ın kadın dengbêjleri olarak bilinen Henîfa Şirnexî ve Kurdê, kadın olmaktan dolayı yaşadıkları tüm zorluklara rağmen, dengbêj divanında söylemeyi sürdürüyor.
‘Sesinizi erkekler duymasın!’
Şirnex’in Silopi ilçesinde yaşayan Kurdê (44), uzun yıllardır dengbêjlik yaptığına dikkat çekerek, bu süre içerisinde ciddi sıkıntılarla karşılaştığını belirtiyor. Göçebe yaşam sürdüklerini ve berivanlık yaparken dengbêjliğe başladığını aktaran Kurdê, ailesinin ‘kilam söyleme’ diyerek baskı yaptığını, bu nedenle çok sıkıntı çektiğini söylüyor. Çoban arkadaşlarıyla kilamlar söylediklerinde, hikayeler anlattıklarında, erkeklerin kızdığını dile getiren Kurdê, “Erkekler bize ‘ayıptır, kadınlar stran söylemesin, erkeklerin huzurunda söylemeyin. Sesinizi erkekler duymasın’ diyordu” şeklinde konuşuyor. Erkeklerin uyarılarını dikkate almadığını dile getiren dengbêj Kurdê, stranlarını söylemeye devam ettiğini ifade ediyor. Stranlarının konularını düğün, yas, aşk, çoban, berivan, siyasi olaylar gibi temalardan oluştuğuna değinen Kurdê, “Botan yöresine ait tüm stranları çok seviyorum. Tüm dengbêjleri dinliyorum. En iyi dengbêj arkadaşım, Henîf'tir. Birbirimize söz verdik. Ayrı hareket etmeyeceğiz” diyor.
‘Severek ve gururla söylüyorum’
Dört yıldır dengbêjlik yaptığını belirten Henîfa Şirnexî, eşinden ayrıldıktan sonra dengbêjliğe başladığını belirtiyor. Dengbêjliğe başladığında ailesinin ‘ayıp’ dediğini ve baskı gördüğünü söyleyen Henîfa Şirnexî, Ayşe Şan, Xoxê ve Meyremxan’ı ailesine örnek gösterdiğini dile getiriyor. Kendisinden önce yaşamış olan kadın dengbêjlerden güç aldığını belirten Henîfa Şirnexî, devamla şöyle konuşuyor: “Severek ve gururla stranlar söylüyorum. Laleş Kültür Merkezi'ne 2 yıl önce geldim. Arkadaşlarım çok destek veriyor. Stranı olan ama baskılardan dolayı seslendiremeyen kadınlar varsa, onlara sesleniyorum. Kültür ve sanat merkezlerimize gelin. Stranlarınız içinizde kalmasın. Stranlar söylensin. Analar stranlarını yüreklerinde saklı tutmasın. Oğlunuza, kızınıza, welata (ülkemize), zindanlara türkü yakın.” Toplumdaki en ciddi sorunları yaşayan, acı çekenin kadınlar olduğunu söyleyen Henîfa Şirnexî, “Hastalık, göç, sıkıntı... Tümünü yaşayan kadındır. Bu yüzden de kadın, stranların kaynağıdır. Benden önceki dengbêjlerden aldım dengbêjliği. Koçerlik, geçim sıkıntısı, gerilla üzerine stranlar söylüyorum” diyor.
HÜLYA ADIYAMAN / ŞIRNEX