YNK Lideri ve Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani hafta başında beyin kanaması geçirdi. Bağdat’ta yoğun bakımda tedavi gören Talabani, tedavi için önceki gün özel uçakla Almanya’nın başkenti Berlin’e getirildi. Berlin Charite Hastanesi’nde tedavi gören Talabani’nin sağlık durumu ciddiyetini koruyor. Aynı zamanda Kerkük Valisi olan ve Talabani’nin doktorluğunu yapan beyin cerrahı Dr. Necmeddin Kerim, gazetecilere “Talabani’nin şu an için hayati tehlikeyi atlattığını ama bundan sonra aktif siyasete devam etmesinin zor olduğunu, bundan sonra dinlenmesi gerektiğini” söyledi. 50 yıldır siyasette etkili bir rol oynayan Talabani’nin yerinin doldurulması zor olduğu belirtilirken, YNK’in geleceği ve merkezi Irak hükümeti ile ilişkiler de yoğunca tartışılıyor.
En çok YNK etkilenir
Bölge ve uluslararası politikaları iyi bilen ve ona göre konumlanan birikimli siyasetçi Celal Talabani önemli bir siyasi tecrübeye sahip. Bu birikimine dayanarak siyaset yapan Talabani, İran, Şii ve Sunni ileri gelenleri, dini liderler ile uzun süredir iyi ilişkiler sürdürmesini bilmiş ve buna göre siyaset yürütmüş bir politikacı. Talabani, parti değil birlik olan YNK’yi de ayakta tutan en temel güçtür. YNK’ye yakın bir kaynağın verdiği bilgiye göre; Talabani’siz bir siyasetten en fazla etkilenecek olan YNK’dir. Kulislerde 80 yaşına gelmiş ve sağlık durumu ciddi olan Talabani’den sonra YNK’ye o kapsayıcılıkta liderlik yapacak bir ismin görünmediği tartışılıyor.
Yerinin doldurulması zor
YNK’ye yakın kaynağın verdiği bilgilere göre; daha 2 yıl önce YNK içerisinde olası bir durumda Celal Talabani’den sonra kimin YNK’in başına gelebileceği yönünde tartışmalar yürütülmeye başlandı. Tartışmalarda liderlik için 3 kişinin adı geçiyor. eski Irak Başbakan Yardımcısı ve Talabani’nin yardımcısı Behram Salih, Mela Bahtiyar ve Kosret Resul. Tartışılan bu 3 isimden hiç biri Talabani gibi YNK’yi koruyacak kapsayıcılıkta görünmüyor. Bu 3 ismin neden etkili olmayacağı ise şöyle açıklanıyor: Kosret sadece Hewlêr ve Kerkük’te etkin. Mela Bahtiyar YNK öncesi başka bir siyasi partiye üye olduğu için ve oradan geldiği için ciddi bir etkinliğe sahip değil. Berham Salih ise peşmergerlik yapmadığı için etkili değil.
YNK ve Goran birleşir mi?
Adını vermek istemeyen kaynağın verdiği bilgiye göre, bir süre önce Talabani’in eşi Hirohan ve birkaç YNK’li yetkili YNK’den kopan Goran Hareketi lideri Neşirvan Mustafa ile Talabani’siz YNK’in geleceğini içeren bir görüşme gerçekleştirdi.
Görüşmede Goran Hareketi’nin YNK ile birleşme ihtimalinin konuşulduğu belirtildi. Ayrıca Goran Hareketi lideri Mustafa’nın YNK’den kopmadan önce Talabani’nin yerini tutacak kişi olarak değerlendirildiği de belirtiliyordu. Mustafa YNK’in güçlü olduğu Süleymaniye’de etkili. Bu tartışılan isimlerin ve Goran Hareketi’nin birleşmesi durumunda YNK’ye Talabani’nin liderlik yaptığı süreç gibi etkili olabilir gözüyle bakılıyor. Ve birleşme ihtimalleri bu çerçevede var gibi görünüyor. YNK’nin tabanı, orta yönetim kademesi ve YNK’li bazı etkili şahsiyetler de kendilerini PKK ve PKK Lideri Abdullah Öcalan’a yakın buluyor. Talabani’den sonra YNK tabanının PKK’ye sempatisinin artma ihtimali de bu temelde artıyor.
KDP’yle ilişkiler nasıl seyreder?
Talabani geçmişte Soran bölgesi üzerinde etkili olan YNK ve Behdînan bölgesinde etkili olan KDP arasında devam eden çatışmanın sona ermesi için önemli bir rol oynadı. KDP ve YNK siyasi gücün birliğinden ifadesini bulan Kürdistan Federal Bölgesi’nde peşmergelerin birleşmesi, istihbaratın birleşmesi ve hükümetin tek olması gibi şartların da yer aldığı Stratejik Ortaklık Belgesi’nin KDP ve YNK arasında imzalanmasında Talabani önemli bir rol almıştı. Talabani’siz bir YNK’nin KDP ile ilişkilerinin yeniden gerilemesi ihtimalini de beraberinde getirebilir. Talabani ne olursa olsun tüm Kürtlerin ulusal birliğinin sağlanmasına dönük ulusal konferansın gerçekleştirilmesi gerektiğini vurgulamıştı.
Talabani önemli bir denge unsuru
Talabani, Irak’ta Kürtler, Sünniler ve Şiiler arasında önemli bir denge unsuru. Talabani bölgede siyaset yürütürken hiçbir zaman İran ile ilişkilerini denklem dışına bırakmadı. Geçmişten bu yana İran ile çok sıkı ilişkileri bulunan Talabani, İran’ın bölgedeki siyasetini iyi bilen ve dengeleyebilen ender siyasetçilerden biriydi. Talabani aynı zamanda YNK’nin ne tümden İran’ın denetimine girmesine izin veren ne de tümden bağımsız kalmasını sağlayacak bir denge siyaseti yürüttü.
Denge bozulur mu?
Yeni YNK’de bu dengenin bozulma ihtimali yüksek. Ya tümden İran’ın denetimin giren ya da İran ile tümden ilişkilerinin kopması ihtimali görünüyor. Celal Talabani her ne kadar İran’a yakın dursa da hiçbir zaman bölgede çok etkili olan Şii ve Sünni siyasetinin yanında yer almamıştır. Bu dengeyi iyi tutturmuştur. Ne Sünni ne de Şii siyasetini karşısına almamıştır. Dolasıyla Irak merkezi hükümetinde yıllarca Şii ve Sünni çatışması olmasına rağmen Celal Talabani Irak Cumhurbaşkanı koltuğunda her iki tarafa da aynı mesafede yaklaşmıştır. Bu konuda her iki tarafın da güvenini kazanmış bir siyasetçidir. Bu anlamda Talabani Irak’taki Kürtler, Sünni ve Şii siyaseti için Cumhurbaşkanı olarak seçilmiş en önemli siyasetçidir. Talabani’nin bir Kürt siyasetçi olarak Irak siyasetinde önemli bir rolü var. Dolayısıyla Talabani’in olmadığı bir Irak siyasetinin daha karmaşık bir hal alması olasıdır. Ayrıca Talabani’in Irak merkezi hükümetinin ve Güney Kürtleri için ABD ile ilişkilerinin yürütülmesinde başat rol oynadığı da bilinmektedir.
DENİZ TUFAN / DİHA/HEWLÊR