Taliban’dan yasal işkence yetkisi

• Afganistan’da artık bir kadının kolunu kırmak 15 gün, bir deveye kötü muamele etmek ise 5 ay hapis cezası. Bir kadın evli olduğu erkeğin “izni” olmadan bir yere gitse ve “çağrıldığında” dönmezse 3 ay hapis cezası alabilir.
• Rukhshana Media’nın kurucusu Zahra Joya, “Taliban’ın yeni yasası, erkeklere denetim ve disiplin yetkisi veriyor” diyor. Women for Afghanistan’dan Fawzia Koofi, "Erkekler, artık kadınlara yasal olarak işkence yapacak" uyarısını yapıyor.

TİJDA YAĞMUR

Taliban’ın Afganistan’da yönetimi ele geçirmesiyle kadınların sesi, sözü, varlığı ve görünürlüğü yok edildi. Öyle ki kadınlara karşı suç işleyenlere verilen “cezalar” bile adeta ödül niteliğinde. Örneğin; bir erkek bir kadının kolunu kırdığında sadece 15 gün, bir deveye kötü muamele ettiği için 5 ay hapis cezası alacak. Bu, yargıçların 2026 yılının başından beri uygulamak zorunda oldukları yasa. 119 maddelik yasada, kadınlar "efendi" veya "sahip" kelimeleriyle neredeyse mülk haline geliyor; "köle" terimi de kullanılıyor.

Georgetown Kadın, Barış ve Güvenlik Enstitüsü, yasayı "Cezalandırma, gözetim ve zorlamanın temel yönetim araçları olduğu ideolojik bir sistemi yasallaştırıyor" şeklinde tanımlıyor. El Pais’e konuşan Eski Afgan parlamenter ve Women for Afghanistan lideri Fawzia Koofi, "Taliban her zaman kadınlara bir tür ayrımcılık sistemi uyguladı. Ve bu yeni yasa, erkeklere kadınlara karşı şiddet uygulama ve onları yasal olarak işkence etme yetkisi veriyor" diyor.

Gördüğü şiddeti kanıtlamak zorunda

32’nci madde şiddet gören kadına yeni bir şiddet niteliğinde: Erkek şiddeti sonucu vücutta morluk veya yara oluşursa, kadın bu suçu mahkemede kanıtlamak zorunda. Kanıtlayamazsa şiddet faili erkek ceza alamaz. Kadınlara yönelik diğer fiziksel, psikolojik ve cinsel şiddet türleri ise belirtilmiyor.

Koofi, "Gerçek bir yargı sistemi olmayan, savunma avukatı veya kadınları koruyan kurumlar bulunmayan bir yerde, bir kadının evli olduğu erkeği şikâyet edeceğini ve 15 gün sonra serbest kalan erkeğin onu öldürebileceğini bilerek nasıl inanabiliriz?" diye soruyor.

 Eğitim ve çalışma hakkına gasp

Taliban, 2021'den beri kadınların haklarını ve toplumsal varlıklarını tehlikeli biçimde azaltan 130'dan fazla kararname yayınladı. 12 yaş üstü kız çocukların eğitim hakkını gasp etti, çalışma hayatından dışladı, ekonomik özgürlüğünü yasakladı. BM Kadın Birimi’nin son raporuna göre, kadınların yüzde 80'i bugün iş dünyasından ve eğitimden dışlanmış durumda.

Ve şimdi tüm bunlar yasa haline geldi. Başka bir maddede, bir kadın evli olduğu erkeğin “izni” olmadan babasının evine gitse ve evli olduğu erkek onu “çağırmasına” rağmen geri dönmezse, 3 ay hapis cezası alabilir.

Sürekli şiddete itiliyorlar

Afgan insan hakları örgütü Rawadari, Ocak ayında yasal çerçevenin son taslağını inceledikten sonra şu uyarıyı yaptı: “Bu hüküm onları sürekli aile içi şiddete maruz bırakıyor. Resmi ve yasal araçların bulunmadığı durumlarda kadınlar için kalan tek koruma olan aile ve topluluk korumasından mahrum bırakıyor.”

Rukhshana Media’nın kurucusu Zahra Joya, “Taliban’ın yeni yasası erkeklere denetim ve disiplin yetkisi veriyor. Kadınlar neredeyse köle gibi muamele görüyor, kendi hayatları ve bedenlerine dair kararları elinden alınıyor” diyor.  

Kişiye göre ceza

Yasa ayrıca toplumu dört tabakaya ayırıyor: Âlimler, elitler, orta sınıf ve alt sınıf. Aynı suç için ceza, saldırganın statüsüne göre değişiyor; bu da yasalar önünde eşitlik gibi temel hakları fiilen ortadan kaldırıyor.

Eski Afgan diplomat Nigara Mirdad, bunun Afganistan'ın imzaladığı uluslararası anlaşmalarla uyumsuz olduğunu vurguluyor. 1990'da Kahire'de İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) ülkeleri tarafından onaylanan İslam'da İnsan Hakları Bildirgesi’ni örnek veriyor.

“Azınlıklara karşı ayrımcılığı resmileştiriyor, bireylerin temel özgürlüklerini bastırıyor. Kadınlara yönelik şiddeti yoğunlaştırma ve kurumsallaştırma riskini ciddi biçimde artırıyor” sözleriyle yasayı değerlendiren Rawadari, uluslararası toplum, BM ve diğer kuruluşlara yasanın uygulanmasını engellemek için tüm yasal araçları kullanma çağrısı yapıyor.

Çocukları da yok sayıyor

Genel olarak, yeni yasal çerçeve, özellikle kadınları ve çocukları aile üyeleri, komşular ve hatta yabancılar tarafından keyfi şiddete maruz bırakıyor, istismarı dini ve yasal bir zorunluluk haline getiriyor, suç olmaktan çıkarıyor. Metinde, "Herhangi bir Müslüman, 'günah' olarak gördüğü bir şeye tanık olursa, 'ahlaksızlığı önlemek' için anında düzeltici ceza verme yetkisine sahiptir" deniyor ve bununla erkeklerin kadınları “cezalandırma” yetkisi açıkça belirtiliyor.

Öte yandan, çocuklar için ise durum daha vahim. Okulda öğretmenler tarafından uygulanan bazı fiziksel şiddet biçimleri, özellikle kemik kırığı, deri yırtılması veya vücutta morarma gibi durumlar görüldüğünde cezalandırılır. Ancak diğer fiziksel, psikolojik ve cinsel istismar açıkça yasaklanmıyor.

Kadınları değil, kariyerlerini kurtarıyorlar

Yeni yasal çerçeve, BM Siyasi İşlerden Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Rosemary DiCarlo’nun Kabil ziyaretinden iki gün önce onaylandı. DiCarlo, Taliban rejimi yetkilileriyle görüştü fakat yasadan bahsetmedi, tepkileri aktarmadı veya eleştirmedi.

"Dünya neyi bekliyor bilmiyorum" diye yakınıyor Koofi. “Her gün konuştuğum kız çocukları ve kadınlar hayal kırıklığına uğramış ve öfkeli. Bunun nedeni Taliban'ın eylemleri değil, çünkü onların kim olduğunu biliyoruz. Ama müttefiklerimiz onları tamamen görmezden geliyor ve onları kurtarmak yerine kariyerlerini kurtarmaya çalışıyorlar” diye ekliyor.

Dünya güvenliği için risk

Bir çocuğun büyürken şiddeti uygulama gücünün tamamen kendisinde olduğunu görmesinin, uzun vadede “küresel güvenlik için büyük bir meydan okumaya” neden olabileceğini vurguluyor. Koofi, şöyle devam ediyor: “Uluslararası toplum, kadın haklarının ağır ihlalinin (ki bu insanlığa karşı suç olarak görülmeli) dünya güvenliği ve korumasıyla bağlantısını unutuyor.”

BM Afganistan İnsan Hakları Özel Raportörü Richard Bennett, şu ana kadar yasaya tepki gösteren tek BM yetkilisi. Yasanın sonuçlarının "son derece endişe verici" olduğunu kabul ediyor.

Bennett, Perşembe günü (25 Şubat) Cenevre'de düzenlenen ve daha çok Afganistan’a odaklanan İnsan Hakları Konseyi oturumuna bu konuyu taşıdı. Konsey’e hitap eden Bennett, “Kadın haklarına yönelik bu saldırının devam etmesine izin verildikçe, Taliban daha da cesaretlenecek. Üye devletler, yasağın derhal kaldırılmasını şiddetle talep etmelidir” çağrısını yaptı.