Colemêrg’in (Hakkari) Çelê (Çukurca) bölgesindeki Hêşet (Meşeli) Köyü’ndeki yüzlerce yıllık tarihi su değirmeninde, Çelê’nin köylerinde ekilen ve hasadı yapılan susam, doğal üretim yöntemleriyle sofralara tahin olarak dönüyor. Su enerjisi dışında herhangi bir teknolojinin kullanılmadığı değirmende günde ortalama 40 kg. tahin üretilirken, üretilen tahin il dışına satılan tek ürün olma özelliğini de taşıyor. Tahin yapımı için doğal olarak yapılan ve adına “xemire” denilen fırınlarda kadınlar tahinleri kavururken, erkekler ise değirmenin başında bekleyerek, üretilen tahini teneke ve bidonlara boşaltıyor.
Eylül ayında toplanan ve Nisan ayında yapımına başlanan susamlar, ilk etapta, kabuklarından ayrılması için 24 saat suda bekletiliyor. Yıkanan susamlar daha sonra bir çuval içerisinde değneklerle dövülerek kabuklarından ayrılıyor. Ardından odunlarla harlanan fırınlarda 3-4 saat boyunca kavruluyor. İstenilen şekilde kavrulan susamlar daha sonra suyun akışı ile birlikte dönen taşlar arasına girerek, değirmen taşının altına bırakılan tencereye tahin olarak dönüyor.
Tarihi değirmen Zerdüştlerden kalma
Yüzlerce yıllık tarihi su değirmeni işleten Avni Karaduman (52), 20 yıldan fazladır değirmende çalışıyor. Köy halkının, tahin, buğday ve mısır üretimini komünal tarzda gerçekleştirdiğini belirten Karaduman, değirmenin Zerdüştlerden kaldığını ifade ettiği tarihi değirmeni kendi imkanlarıyla onardıklarını dile getirdi.
ŞERMİN SOYDAN / DİHA/COLEMÊRG