Bilim-Teknik / GÜNDEMİ / HAZIRLAYAN: DOÐAN BARIŞ ABBASOÐLU
Teknoloji devlerinin beynimizi hacklemeye çalıştığı çok uzun süreden beri tartışılan etik bir konu. Bir zamanlar çok uzak gibi görülen bu alandaki çalışmalar ciddi meyveler vermeye başladı.
İşte beynimizi “hacklemeye” çalışan 5 şirket ve çalışmalarının geldiği düzey.
Neurolink
Tesla ve SpaceX gibi teknoloji şirketlerinin sahibi Elon Musk’ın başlattığı Neuralink, beyin ve bilgisayar uygulamasının birleştirilmesini hedefliyor. Musk’a göre beyin ile bilgisayarların uyumlu çalışmalarının önündeki en büyük engel “bant genişliği”. Beynimizin inanılmaz miktarda bilgiyi işlerken kullandığı düşük bant genişliği, beyin ile bilgisayar arasındaki iletişimin sağlanmasını karmaşık hale getiriyor.
Neuralink, beyne eklentilerle düşünce gücüyle karmaşık aletlerin kontrol edilmesini sağlamaya çalışacak. Hatta insanlar ek cihazlarla telepati yöntemiyle de iletişim kurabilecek.
Musk’um çılgın planlarına karşı Facebook da düşünce gücüyle yazı yazılmasını sağlayacak bir cihaz üzerinde çalışıyor. Eğer gerçekleşirse bu cihaz sadece düşünerek dakikada 100 kelime yazmanızı sağlayacak.
Yine düşünce gücüyle hareket eden bir Mouse konusunda da Facebook çalışmalar yürütüyor. Geçtiğimiz günlerde bir Facebook yetkilisi “cep telefonu çoktan öldü. Siz sadece bunun farkında değilsiniz” şeklinde iddialı bir demeç vermişti.
Kernel
Geçtiğimiz Ağustos ayında kurulan bu şirket bir çip aracılığıyla beyne ek hafıza kazandırmayı umuyor. Aslında beynimizin ek hafızaya pek ihtiyacı yok. Kernel’in burada yapmak istediği çipin üzerine konulacak hatıralar ve bilgilerin beyin tarafından okunabilmesini sağlamak. Bu teknoloji çok uçuk gözükebilir ama bir düşünün doktor olmakla olmamak arasındaki 6 senelik tıp fakültesini, son derece zorlu bir staj dönemini ortadan kaldırabilir. Bunun yerine parasını verip bir çip alıp iyi bir doktor olabilirsiniz.
Ancak henüz Kernel bu kadar ileriyi düşünmüyor. Şu anda yapılmak istenen şey Alzheimer hastalarına hatıralarını hatırlatmak. Bunun için beyindeki hatıralar kopyalanacak ve çiplere yüklenip yeniden beyine koyulacak.
Emotiv
Emotiv diğer şirketlere göre biraz daha ileri durumda çünkü şu anda piyasada olan ürünleri var. Emotiv’in başlığı beyin faaliyetlerini kullanarak droneları uçurmanızı, video oyunları oynamanızı sağlıyor. Bugün birçok biyolonik el ve benzeri teknoloji için Emotiv’in ürünleri kullanılıyor.
Darpa
Darpa, 1 milyon nöronun anlık faaliyetini kopyalayarak bunu yapay şekilde beyinde canlandırmayı amaçlıyor. Bu şekilde Darpa görme ve işitme bozukluklarını gidererek beyinde yapay bir yol açıp bilinci duyu organları yerine besleyecek.
Mars’ta mikroskobik yaşam için uygun bir zemin bulundu
Mars’ta görev yapan uzay aracı Curiosity, Gale Krateri zemininde yaptığı incelemelerde mikroskobik yaşam için bir zamanlar uygun bir ortam olduğu düşünülen iki katmanı tespit etti.
Güneş Sistem içinde akıllı bir yaşam formuna rastlamayacağımız kesin. Bilim insanları galaktik komşu gezegenler ve bazı uydularda mikroskobik yaşam bulabilecekleri konusunda ise oldukça umutlu. Bu arayışın en önemli noktalarından biri de Mars.
Dünyamızdakine benzer bir mikroskobik yaşam formu için suyun varlığı neredeyse elzem konumda. Mars yüzeyinde bir dönem su olduğunu düşünen bilim insanları eski göl yatağı olduğunu düşündüğü bölgelerde yoğunlaşıyor.
Mars’taki Gale Krateri, eski bir göl yatağı. Bu sahaya inen Curiosity uzay aracı bir zamanlar mikroskobik yaşam için oldukça elverişli olduğu düşünülen iki katman buldu. 2012’de bu zemine inen Curiosity, 16 kilometreden fazla yol aldığı bu krater içinde daha önce de yaşama uygun olabilecek bölgeler tespit etmişti.
New York’taki Stony Brook Üniversitesinden uzmanlar bu 16 kilometrelik yolculukta elde edilen verileri derledi. 1300 Mars günü süren bu yolculukta bilim insanları bundan 3 milyar yıl önce su dolu olduğunu düşündükleri alanın nasıl bir ortama ev sahipliği yaptığını anlamaya çalışıyor.
Herşeyden önce suyun kıyı seviyesindeki kayalar üzerinde bol miktarda demir artığı bıraktığı tespit edildi. Bu suyun yüzeye yakın noktada oldukça okside olduğunu gösteriyor. Bu durum diğer kimyasalların elektron kaybetmelerine yol açıyor.
Ancak krater zemininden alınan örnekler ise oksidize değildi. Bilim insanları demirin göle akarsular ile taşındığını düşünüyor.
Bu tür kimyasal kirlenme dünyada da görülen cinsten. Bu kimyasal karışımın mikroskobik yaşam için son derece uygun bir ortam yarattığı düşünülüyor. Gölün zemininde Güneş’ten gelen ultraviyole ışıklara karşı korunaklı bölgeler bulunuyor. Bazı bölgelerde de bu etkiye son derece açık.
Uzmanlar bu gölde yaşamın oldukça çeşitli olabileceğini ifade ediyor. Çünkü göl çok homojen bir yapı arz etmiyor. Yüzey ile zemin arasında olağanüstü farklılıklar bulunuyor.
Yapılan modelleme çalışmalarında gölün milyonlarca yıl varlığını sürdürdüğü ve çevresinin ise yavaş yavaş ısındığı görüldü. Mars’taki küresel ısınma sonunda gezegendeki tüm suyu buharlaştırdı ve gezegende var olduğunu düşündüğümüz yaşamı ortadan kaldırdı.
Bilim insanları Curiosity’nin son verilerinin 3 milyar yıl önce Mars’ta yaşam için son derece elverişli bir ortamında bulunduğunu gösterdiğini ifade ediyor.
Yapay zeka dudak okumada insandan daha başarılı
Google tarafından üretilen yapay zeka ürünü bir yazılım dudak okumada en yetenekli profesyonellerden daha iyi sonuçlar elde etti.
Oxford Üniversitesinden bilim insanlarının da katıldığı deneyde Google’ın DeepMind adı verilen yapay zeka alogaritmasına BBC’nin programları yüklendi. 5000 saatlik TV programlarını izleyen yapay zeka altyazılar ile konukların dudak hareketlerini izleyerek, dudak okumayı öğrendi.
Sonra 200 rastgele seçilen klip hem profesyonel bir dudak okuyucuya hem de Google DeepMind’a izlettirildi. DeepMind, dudak okuyucudan neredeyse 4 kat daha iyi sonuç elde etti.
Bu durumu çok büyük bir gelişme olarak nitelendiren Finlandiya’daki Oulu Üniversitesinden Zhieng Zhou, dudak okuma teknolojisinin kullanım alanının çok geniş olduğunu belirtti.
Tabii daha önce insanların konuşmalarını kaydetmek için mikrofona ihtiyaç duyanlar bugün DeepMind gibi teknolojileri kullanabilirler. Yine cep telefonlarını sessiz kullanmanız gereken bölgelerde telefonunuz sadece dudak hareketlerinizden ne söylediğinizi anlayabilir vb…