Yönetmen Paola Cortellesi: “Aile içi şiddet haberleri  dayanılabilir olma sınırını çoktan aştı”

  • İlişkilerdeki toksik dinamikleri ve istismarı ele alan çağdaş bir film çekmek ve kadınlara yönelik şiddet üzerine tartışmaları teşvik etmek istedim. Kazanımları anılmayan, toplumsal tanınırlık görmeyen, küçük şeylerde büyük işler başarmış görünmez kadınlar var, bu hikâyeyi onlara adamak istedim.
  • 1940’lardan bu yana eşitlik konusunda çok şey oldu. Seçme hakkı ilk adımdı ve kağıt üzerinde bize eşit, baskıdan ve şiddetten uzak bir hayat sağlayan yasalarımız var. Ama kültürel zihniyet buna çok yavaş uyum sağlıyor. Teorik ve gerçek eşitlik arasındaki bu uçurumu aşmamız, toplumun bütününde bir zihniyet değişimi yaratmamız gerekiyor.
  • Eğitim kilit faktör. Eğitim sisteminin toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle mücadelede belirleyici bir rol oynayabileceğine ve buna okulun başlangıcından itibaren başlanması gerektiğine inanıyorum. Kendi duygularımızla sağlıklı biçimde baş etmeyi ve birbirimize saygıyla nasıl davranacağımızı öğreten derslere ihtiyacımız var.

Çeviri: Yeni Özgür Politika

Paola Cortellesi’nin ilk yönetmenlik denemesinde başrolünü ve ortak senaristliğini de üstlendiği, aile içi şiddeti siyah-beyaz bir anlatımla ele alan C'è ancora domani (Hâlâ umut var) adlı film, 2023 yılında İtalya’da gösterime girdiğinde sinema rekorları kırarak önemli bir tartışmayı beyaz perdeye taşıdı. Dönemin gişe rekortmenleri Barbie ve Oppenheimer’ı bile geride bırakan yapım, ardından Avrupa ve Güney Amerika başta olmak üzere 30’dan fazla ülkede izleyiciyle buluştu. Türkiye'de herhangi bir engel bulunmamasına rağmen dağıtım şirketlerinin ticari kaygıları nedeniyle genel vizyona girmeyen film, yalnızca tek bir özel gösterimle sınırlı sayıda izleyiciye ulaşabildi. Oysa işlediği konu bakımından İtalya'dan sonra belki de en çok Türkiye'de izlenmesi ve tartışılması gerekirdi.

Paola Cortellesi/foto:AFP

Hâlâ umut var

“Günaydın, Iva,” diyor Delia, evlilik yatağında yanında yatan kocasına. Yanıt hemen gelir: Sert bir tokat. Delia’nın gününün geri kalanı da benzer şekilde yıpratıcı geçer: Ev işlerini yapar, kahvaltıyı ve çocukları okula hazırlar; kocası ise ona hiçbir işe yaramadığını söyler. Kayınpederine bakar; adam onu taciz eder ve faşistlere hayranlık besler. Gündelik küçük işlerden işlere koşar; çalıştığı yerlerde kadınların görüşünün beş para etmediğini duyar, kendisinden daha fazla kazanan bir çırağı işe alıştırır ve asansöre binen erkekleri “baştan çıkarmasın” diye merdivenleri kullanmak zorunda kalır.

Delia’nın hikâyesi 1946’da, savaş sonrası Roma’da geçer ve dönemin sinemasına öykünerek tamamen siyah-beyaz çekilmiştir. Aradan geçen yıllarda sinema renklenmiş olsa da aile içi şiddet hâlâ karanlıkta kalarak yaşamımızı etkilemeye devam ediyor. Yönetmen, erkeğin uyguladığı şiddet sahnelerini doğrudan göstermek yerine müzik ve dans eşliğinde kurguladığı trajikomik sekanslarla bu ağır temayı neredeyse eğlenceli bir atmosferde sunarak güçlü bir ironi yaratıyor.

Kadınları özgürlüğe cesaretlendiren Cortellesi, filmini İtalyan erkeklerine karşı bir duruş olarak değil; paylaşmaya ve hayatta aynı yolda birlikte yürümeye bir davet olarak değerlendiriyor.

Gazeteci Camille Haldner, EDITION F için yönetmen Paola Cortellesi ile Berlin’de gerçekleştirdiği söyleşide aile içi şiddeti, İtalya’yı ve filmini konuştu.

“Hâlâ umut var” İtalya’da rekorlar kırdı ve “Barbie” ya da “Oppenheimer” gibi gişe filmlerini geride bıraktı. Bu kadar politik ve ağır temaları işlemesine rağmen filminizin neden bu kadar çok insanı sinemaya çektiğine dair bir teoriniz var mı?

Film, aile içi şiddet haberlerinin birçok İtalyan için dayanılabilir olma sınırını çoktan aştığı bir anda çıktı. İtalya’da bu konuda büyük bir duyarlılık var, çünkü kadın cinayetleri sayılıyor (yaklaşık her 72 saatte bir kadın bir erkek tarafından öldürülüyor) ve medyada tartışılıyor. Yani filmle bir sinir ucuna dokundum.

Filminizin gösterime girmesinden kısa süre sonra 106. kadın cinayeti (öğrenci Giulia Cecchettin’in öldürülmesi) İtalya’da toplumsal cinsiyete dayalı şiddet üzerine geniş bir kamusal tartışma başlattı. Bu eşzamanlılık sizi görünüşe göre yeniden harekete geçen bir protesto hareketinin gayriresmi sözcüsü haline getirdi. Bunu nasıl deneyimliyorsunuz?

Bu kesinlikle benim amacım değildi. Bu hikayeyi kendi başına anlatmak ve filmle kadınlara yönelik şiddet üzerine tartışmaları teşvik etmek istedim. Film gösterime girdikten iki hafta sonra bu 106. kadın cinayetinin haberi gelince her şey kendi dinamiğini kazandı. O sırada zaten 100’den fazla kurban saymıştık. Giulia Cecchettin davası olağanüstü ilgi gördü ve İtalya’da insanları özellikle etkiledi; çünkü kız kardeşi ve babası doğrudan kamuoyuna seslendi. İkisi de aile içi şiddetle mücadelede acil eylem ihtiyacına dikkat çekti. Bu hareketin sözcüsü olmak istemedim ama filmim bu konunun daha fazla dikkat çekmesine katkı sağlıyorsa memnun olurum.

Film neredeyse yüz yıl önce geçmesine rağmen temaları dehşet verici biçimde güncel. İtalya’dan gelen rakamlar Almanya’dakilere benziyor: Neredeyse her gün bir (eski) partner bir kadını öldürmeye çalışıyor. Yaklaşık her üç günde bir bir kadın bu sırada hayatını kaybediyor. Bu açıdan ülkenize nasıl bakıyorsunuz?

Çift ilişkilerindeki toksik dinamikleri ve istismarı ele alan çağdaş bir film çekmek istedim. Hikâyeyi bilinçli olarak 20. yüzyılın ortasına yerleştirdim, o zamandan bu yana neyin iyileştiğini (örneğin o dönemde kadın döven erkeklerin normal sayılması, bugün ise bunun skandala yol açabilmesi) ve neyin hâlâ sürdüğünü göstermek için. 1940’lardan bu yana eşitlik konusunda çok şey oldu. Filmin gönderme yaptığı kadınlara seçme hakkı gibi kazanımlar ilk adımdı. O zamandan bu yana geçen on yıllarda birçok kadın eşitliğin gerçeğe dönüşmesi için mücadele etti. Doğru yönde bin adım attık. Kağıt üzerinde bize daha eşit, baskıdan ve şiddetten uzak bir hayat sağlaması gereken yasalarımız var. Ama kültürel zihniyet buna ancak çok çok yavaş uyum sağlıyor. Teorik eşitlikle gerçekte yaşanan eşitlik arasındaki bu uçurumu aşmamız gerekiyor. Bunun için toplumun bütününde bir zihniyet değişimi şart.

Sizce böyle bir kültürel değişimi sağlamak için nereden başlanmalı?

Eğitim kilit faktör. Eğitim sisteminin toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle mücadelede belirleyici bir rol oynayabileceğine ve buna okulun başlangıcından itibaren başlanması gerektiğine inanıyorum. Kendi duygularımızla sağlıklı biçimde baş etmeyi ve birbirimize saygıyla nasıl davranacağımızı öğreten derslere ihtiyacımız var.

Filminiz binlerce İtalyan lise öğrencisine gösterildi, gençleri toplumsal cinsiyete dayalı şiddet konusunda duyarlılaştırmak için. Bu bir başlangıç mı?

Öğretmenlerin öğrencileriyle birlikte film gösterimlerine gitmesi harika. Gerçekten de ‘Hâlâ umut var’ın film dağıtımcısı o kadar çok talep aldı ki büyük bir streaming etkinliği bile düzenlendi. Film tek bir günde 56.000 öğrenciye gösterildi ve ardından konferans bağlantısıyla filmin temaları üzerine tartışma yapıldı. Bu muhteşemdi ve beni kişisel olarak çok duygulandırdı. Ancak bütün bunlar öğretmenlerin inisiyatifiyle gerçekleşti. İtalyan hükümetinin okullarda buna uygun eğitim olanakları yaratma sorumluluğunu üstlenmesi gerektiğini düşünüyorum.

Seyirciler filmden ne almalı?

Kadınlarda film, bilinçli yaşanan bir özgürlük arzusu uyandırmalı. Erkeklerden, ki sinema seyircisinin yüzde 45’ini oluşturuyorlar, eşitlik mücadelesine katılma isteği duymalarını diliyorum.

Film başlığınızda, film boyunca kırmızı bir iplik gibi uzanan mesajı yakalıyorsunuz: Tüm kasvete rağmen umut için sebep var. Hayata bakışınız bu mu?

Kesinlikle, bu benim hayat görüşüm.

Bu iyimserlik nereden geliyor?

Mizahın önemli bir yer tuttuğu bir ailede büyüdüm. Bana belli bir öz-ironi yaşayarak gösterildi. Elbette hayatta her şey her zaman yolunda gitmez. Ama şunu öğrendim: Olaylara mizahla bakmak ve mümkünse onlara gülmek, devam etme gücünü oradan almak yardımcı olabilir.

Bu yaklaşım senaryonuzda da görülüyor: Filmde çok sayıda karanlık sahne var, Delia’nın durumu çoğunlukla bunaltıcı ama aynı zamanda mizahla ve abartılı öğelerle çok çalışıyorsunuz.

Bu, hayata her zaman belli bir hafiflikle yaklaşma tavrıma denk geliyor. Bununla yüzeyselliği kastetmiyorum. Daha çok ağırlığı dengelemeye ve dramın karşısına bir şey koymaya çalışıyorum. Senaryoyu yazarken de bu yaklaşımı seçtim. Seyirciyi bu dayanılması zor karanlık ve zalimlikle tüketmek istemedim. Bu absürt sahnelerde nefes alabiliyorlar, tabiri caizse sonrası için soluklanıyorlar. Zorbalar filmde çok yer kaplıyor, bu yüzden onların ne kadar gülünç figürler olduğunu göstermek ve böylece tehditkar güçlerinden bir şeylerini almak benim için o kadar daha önemliydi.

Senaryoda ortak yazdınız, yönetmenlik yaptınız ve başrolü oynuyorsunuz. Delia bir anne, aileyi birkaç işle ayakta tutuyor ve ev işlerini çekip çeviriyor. 2. Dünya Savaşı sonrası İtalya’nın ekonomik yükselişine belirleyici katkıda bulunan bir kadın kuşağına mensup. Bu özgürleşme hikâyesini “sıradan” bir kadın üzerinden anlatıyorsunuz. Neden?

Hepimizin özgürleşmesi için büyük işler yapmış ve bu sayede kamusal dikkat çekmiş kadınlar var. Eşitlikle ilgili birçok yasayı onlara borçluyuz. Ama bu kazanımların altında çoğu zaman ayrıcalıklar, eğitime erişim ve genel olarak kişinin kendi politik bilincini geliştirebileceği olanaklar yatıyor. Bir de görünmez kitleye ait olan, kazanımları anılmayan ve kimsenin hatırlamayacağı başka kadınlar var. Bu hikâyeyi onlara adamak istedim. Toplumsal tanınırlık görmeyen, küçük şeylerde büyük işler başarmış kadınlara. Delia gibi özgürleşme mücadelesi entelektüel bir temele değil, içgüdüye dayanan kadınlara. Eylemlerinin de sonuçsuz kalmadığını, kendilerinden sonra gelenler için fark yarattığını fark eden kadınlara.

Sonunda bu bilince nasıl vardığımız önemli değil, önemli olan o noktaya gelmemiz. Delia özelinde belirleyici olan, kızına örnek olmanın ve böylece onun aynı toksik kalıpları tekrarlamasını engellemenin önemini fark etmesiydi. Delia, bunun ancak hayatındaki erkeklerin zorbalığını artık kabul etmemesi, haklarının bilincine varması ve kızına saygıyı hak ettiğini yaşayarak göstermesiyle mümkün olacağını anlıyor.

Bu aile içi şiddet ve ondan özgürleşme hikâyesini anlatmaya sizi ne itti, bu konuyla kişisel bir bağınız var mı?

Film başlı başına otobiyografik bir hikâye değil. Kurgusal ama yine de gerçek bir anlatı. Çünkü filme ailemde anlatılan pek çok hikâye girdi. Büyük büyük annelerim ve büyükannelerim sık sık geçmiş zamanlardan söz ederdi. İnsanı doğrudan İtalyan apartmanlarının arka avlularına götüren o resimli anlatım tarzları vardı. İnsanların buluştuğu, çalıştığı, dans ettiği, şarkı söylediği ve gündelik hayatlarını konuştuğu o hareketli yerleri anlatırlardı. Güzel ve komik anekdotların yanında, dairelerden bu avlulara taşan çığlıkları da anlatırlardı. Kocaları tarafından kötü muamele gören kadınların çığlıklarını. Bu beni çocukken bile çok etkilemiş ve şekillendirmişti. Toplumsal cinsiyete dayalı şiddet teması ister film, ister televizyon, ister tiyatro olsun çalışmalarım boyunca hep var. Atalarımın anlattıklarını bir filmde sahnelemek, benden önce gelenlere bir saygı duruşu ve benden sonra gelecekler için korunmuş bir parça aile tarihi.

İtalya hükümetinin başında ilk kez bir kadın var: Giorgia Meloni. Ancak sağ muhafazakâr bir dünya görüşünü temsil ediyor ve eşitlik için az şey yaptığı eleştirisi alıyor. Almanya’da feminist tartışmalarda sık sık eşitliğin sadece kadınlar zirvede diye otomatik olarak sağlanmayacağı vurgulanır. Özellikle bu kadınlar hâlâ misojin (kadın düşmanlığı) ve ataerkil hiyerarşik işleyen bir sistemi içselleştirmişse. Siz buna nasıl bakıyorsunuz?

Ben de benzer düşünüyorum. Hükümetin başında bir kadının olması eşitlik konusunda zorunlu olarak daha fazla ilerleme getirmez. Yine de Giorgia Meloni’nin filmi çok beğendiğini açıkça söylemesini gerçekten iyi buluyorum. Burada mesele film değil, aşırı sağın resmi ve en tanınmış temsilcisi olarak tüm kadınların güvenliğiyle ilgili bir konuya ilgi göstermesi. İtalya’da şu anda muhalefetin başında da bir kadın var (Elly Schlein). Bu iki kadının tüm karşıtlıklarına rağmen (daha farklı olamazlardı) toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle mücadelede ortak bir nokta bulmalarını ve güçlerini kadınlar lehine kullanmalarını isterdim. Örneğin birlikte kişilerarası becerileri geliştiren ve duygusal eğitimi veren bir eğitim reformunu başlatarak.

Kaynak: EDITION F

Kaynak link: editionf.com/kultur/paola-cortellesi-morgen-ist-auch-noch-ein-tag/