Türkiye ve Kuzey Kürdistan’da salgının kabul edilmesinin üzerinden bir ay geçti. Bir ayda yüz binlerce işletme kepenk kapattı, milyonlarca kişi işsiz kaldı.
Türkiye ekonomisindeki bazı göstergelerdeki değişimler şöyle:
Döviz
10 Mart’ta 6,15 seviyesinde olan dolar/TL kuru, bugün itibarıyla 6,77 seviyelerinde hareket ediyor. 10 Mart’ta 6,94 TL olan Euro/TL de bugün itibarıyla 7,40 seviyelerinde.
Borsa
Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi 10 Mart’ta 101 bin seviyelerindeydi. 23 Mart’ta 84 bin seviyelerine kadar geriledikten sonra dün 96 bin puan üzerinde kapandı.
Merkez rezervi
Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın (TCMB) 6 Mart’ta 106,8 milyar dolar olan brüt rezervi, 9 Nisan’da 88,5 milyar dolara kadar geriledi.
Altın
Uluslararası spot piyasada bir ons altının dolar cinsinden fiyatı, 10 Mart’ta 1649 dolarken, 13 Nisan’da 1691 dolara yükseldi. Gram altın fiyatı da 10 Mart’ta 326 TL iken bugün itibarıyla 367.86 TL’ye kadar yükseldi.
Tüketim
TCMB verilerine göre, 28 Şubat-6 Mart döneminde 20,6 milyar TL olan banka ve kredi kartıyla yapılan toplam harcama tutarı, 27 Mart-3 Nisan döneminde yüzde 31,6’lık düşüşle 14,1 milyar TL’ye geriledi.
İşsizlik
İşkur’a kayıtlı işsiz sayısı Mart’ta 223 bin 323 kişi birden arttı. DİSK-AR’a göre geniş tanımlı işsiz sayısı 8 milyona ulaştı. CHP, salgın nedeniyle 2 milyon kişinin işsiz kaldığını açıkladı.
Faizler
TCMB, politika faizini 17 Mart’ta 100 baz puan düşürerek yüzde 9,75 seviyesine çekti. Bankaların ortalama ihtiyaç kredisi faizleri 6 Mart-3 Nisan döneminde 1,6 puanlık artışla yüzde 14,50'den yüzde 16,10'a yükseldi.
İhracat
Türk Ticaret Bakanlığı verilerine göre, Mart’ta geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 17,8 düşüşle 13 milyar 426 milyon dolara geriledi. Mart’ta ithalat yüzde 3,13 artarak 18 milyar 821 milyon dolara yükseldi. Dış ticaret açığı yüzde 181,8 artışla 5,4 milyar dolara sıçradı.
Hazine
b aylık nakit açığı, Mart’ta 40 milyar 445 milyon TL ile rekor kırdı. Şubat'ta 87,3 milyar TL olan Hazine'nin toplam geliri, Mart'ta 53,9 milyar TL ile son iki yılın en düşük seviyesine geriledi.
Yoksullara derin etkisi
Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şevket Pamuk, Türkiye’nin salgına zor bir dönemde ve hazırlıksız; maliyesi zayıf, ekonomisi krizde yakalandığını belirterek, “İşsizlik zaten yüksekti, net döviz rezervleri ise sıfıra yakın. Önümüzdeki dönemde korkarım yükler daha da artacak, borçlar ve işsizlik yükselecek. Salgınının düşük gelirliler, yoksul kesimler üzerinde derin etkisi olacak” dedi. Prof. Pamuk, Sözcü’deki söyleşisinde kısa vadede bekleyen can kaybının yanı sıra gelirlerin düşmesi ve artan işsizliğe dikkat çekti.
28 milyon çalışanın durumu
Türkiye ve Kuzey Kürdistan’da 2019 itibarıyla 28 milyon kişi istihdam ediliyor. Böylece 15 yaşın üzerindeki her 100 kişiden sadece 44’ü çalışıyor. Geri kalan 56 kişinin yükü de çalışanların omuzlarında. BirGün’den Ozan Gündoğdu, bu 28 milyon kişi hangi sektörlerde çalıştığını ve güncel durumu analiz etti:
Sektörler kabaca tarım, sanayi, inşaat ve hizmetler olarak ayrılırsa yoğunluk 15,8 milyon çalışanla hizmetler sektöründe. Hizmetlerin dışında 5,5 milyon sanayi sektörü ve 5,1 milyon da tarım sektörü çalışanı var ve 1,5 milyon da inşaat sektörü çalışanı bulunuyor. Başka bir hesapla her 100 çalışanın 57’si mal değil, hizmet sunan sektörlerde istihdam ediliyor. Salgının en çok etkilediği sektörün hizmetler olduğu düşünülürse çalışanları bekleyen tehdit daha net anlaşılıyor.
20 milyon tehdit altında
En riskli sektörlerden ikisi ulaştırma ve konaklama yiyecek sektöründeki istihdam edilen kişi sayısı 3 milyona yakın. Bunlara toptan veya perakende ticaret de eklendiğinde sayı 6,5 milyonu geçiyor. Bu ise çalışan her 100 kişiden 24’ünün bu üç sektörde çalıştığı ve 20 milyon insanın geçiminin bu sektörlere bağlı olduğu anlamına geliyor. Üç sektördeki çalışan sayıları ise şu şekilde;
- Ulaştırma: 1 milyon 256 bin
- Konaklama-yiyecek: 1 milyon 701 bin
- Toptan ve perakende ticaret: 3 milyon 920 bin
Bu sektörlerde çalışanların kimi yönetici, kimi şoför kimi bilgi işlem personeli olarak çeşitli alanlarda görev yapıyor.
Büro personeli: 2019 itibariyle 1 milyon 919 bin büro çalışanı bulunuyor. Bu kişilerin önemli bölümü salgınla beraber ya evden çalışmaya başladı ya da ücretsiz izne çıkarıldı. Aileleriyle beraber yaklaşık 6,5 milyon insanın bu durumda olduğu tahmin ediliyor. Sigorta belgesi olmayanların sayısı 132 bin oranı ise yüzde 7.
Hizmet ve satış elemanı: Hizmet ve satış elemanları sayısı 2019 itibarıyla 5 milyon 614 bin. Bu çalışanların yüzde 34’ünün sosyal güvenlik kaydı bulunmuyor.
Nitelik gerektirmeyen işlerde çalışanlar: Çoğu hizmet sektöründe ve çoğu kol gücüne dayalı emeğini satarak geçimini sağlaya bu çalışanların sayısının 3 milyon 993 bin olduğu tahmin ediliyor. Salgın krizinden en çok etkilenenlerin başında geliyor. Bu kişilerin yüzde 47’sinin sosyal güvenlik kaydı yok. HABER MERKEZİ