Üç yıl sonra Reco’yu hatırlamak

Dosya Haberleri —

3 Mart 2021 Çarşamba - 23:00

RECO

RECO

  • Anlaşma 18 Ocak 2018’de Türk Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar ve MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ın Moskova’da Rus Genelkurmay Başkanı Valery Gerasimov ile yapılan görüşmede deklere edildi.

EMRULLAH BOZTAŞ

Türk devletinin Efrîn’in Reco ilçesini işgal etmek için başlattığı saldırının üzerinden 3 yıl geçti. Kent ve çevresi bu işgal ile nüfusunun yüzde yetmişini kaybetti. On binlerce Recolu Kürt kendilerine ait toprakları terk ederek başka bölgelere göç ettirildi. Kalanlar tarlalarını ekmek, ürünlerini satmak yada başka her hangi bir yere gitmek için haraç vermek zorunda.

Kürtlerin yönetimindeyken bir özgürlük vahası olan ve mülteci akımına uğrayan Reco şimdi ırkçı ve Türkçü zihniyetin gasp, talan ve yıkımının merkezi oldu.

Efrîn’in Kuzey batısında 30 km mesafede zeytin ve meyve tarımı yapılan şirin bir Kürt kasabasıydı Reco. En büyük talihsizliği de Türkiye sınırına 3 kilometre kadar yakın olması oldu.

585 metre rakımda bulunan kireçtaşı bir dağın üzerine kurulu şehir ovaya doğru yumuşak bir eğimle alçalır. Bu yumuşak sehimde 45 köy ve 20 çiftlik bulunuyordu. 2018 yılıda Türk devletinin işgal hareketi öncesinde neredeyse nüfusun yüzde 90'ı Kürt'tü. Türk işgalcilerinin iddialarının aksine şimdi Reco nüfusunun yalnızca yüzde 20’si Kürt ve azalmaya göç etmeye devam ediyor.

Türk ordusu pazar yeri ve kentin merkezi ekmek fırınını hava ve topçu saldırısı ile yıktı. 45 günlük bir direniş ardından Türk ordusu ve çeteleri Reco’ya girdi. Tarih Mart ayının 6. günü 2018’di.

Halklar baharı ile gelen göç

2011 yılında değişim talebi ile Dera’da başlayan sivil gösteriler, uluslararası güçlerin yozlaştırması ve Suriye rejiminin bastırma amaçlı şiddetiyle rotasından saptı. Genel af ile bırakılan İhvancılar (Müslüman Kardeşler örgütü) batılı güçlerin desteği ve Türk iktidarının teşviki ile demokratik talepleri, İslam görünümlü batı yandaşı bir rotaya çekti. Hemen ardından bayraklarında ve söylemlerinde islamı kullanan yüzlerce silahlı örgüt oluştu. İlk ilgilendikleri yer iktidar merkezi Şam ve Suriye’nin diğer büyük kentleri olunca bir süre Kürtler rahat bırakıldı. Suriye ordusu 2012 yılında Efrîn’i boşalttı.

Kürt halkı da PYD öncülüğünde yerel meclisler kurarak yönetimini oluşturdu. Ocak 2014'te kanton, yönetim biçimi olarak ilan edildi. Kantonun savunma gücü Yekîneyen Parastina Gel (YPG) Cephet Ekrad, Devrimciler Ordusu olurken, Asayîş şehirlerde örgütlendi. 

Rusya’nın rejime desteği ile vekalet savaşı fiili güçlerin katıldığı savaşa dönüştü. Dengeler değiştiğinde o güne kadar tutukları kentler ve bölgelerden çıkarılan çeteler, Türk devletinin teşviki ile Kürdistan’ı yeni hedef olarak seçti. 2016 yılı başında çeteler ile savaşan kanton askeri güçleri Şehba ve Til Rıfat'ı kontrol altına aldıktan sonra  Aralık ayında Efrîn, Cezîre ve Kobanê Kantonu yönetimleri Kuzey Suriye Federasyonu’nu ilan etti.

Gasp edilen Suriye petrollerini DAİŞ ile ortak olarak piyasalara süren Türkiye gelişmelere daha fazla tahammül edemeyerek 2016’da Efrîn’e topçu saldırılarına başladı.

Reco, bu dönemde Türk devleti tarafından örgütlendirilen cihadist gurupların saldırılarına karşı bir ön cephe olurken Suriye’nin çatışmalı bölgelerinden gelen sığınmacılara da ev sahipliği yapmaktaydı. Suriye’de krizinin ilk yıllarında Reco'nun nüfusu 22 bini aştı ve halkın Halep şehrinden çıkarılmasının ardından sayı daha da yükseldi.

Tarım toplumu olan ve ekonomisi de buna bağlı olan Reco’nun üzüm bağları, fıstık yetiştiriciliği, her türden tahıl ve sebze üretiminin yanı sıra zeytin başlıca geçim kaynağıydı. Kentte bu tür üretimi destekleyen makine, demircilik, marangozluk ile tamir atölyeleri mevcuttu.

Efrîn kantonunun bir ilçesi olan Reco, Suriye’deki halklar baharı ardından Cihadist ve Selefi gurupların giremediği nadir merkezlerden biriyidi. Halk rejimi çıkardığı gibi kendi öz örgütlülüğünü de oluşturmuş, meclisler şeklinde örgütlenmişti. Nüfus ve demografik yapı olarak yüzde 90’lara ulaşan bir düzeyde Kürt orijinli olan ilçede nüfus çatışmalardan kaçan halkın gelişi ile artış gösterdi.

1100 ev ve 200'den fazla dükkana Türkiye destekli çeteler el koydu. Kent ve çevre köylerde 100.000'den fazla zeytin ağacı, binlerce meyve ağacı ve tarım arazisine el kondu.

İlk kapsamlı saldırı 2017’de

Reco ilçesi ve köyleri coğrafi yakınlıktan kaynaklı ilk elden Türk devletinin bombaladığı yerlerden biri oldu. Efrîn Kanton yönetiminin tutuğu kayıtlara göre Türkiye kaynaklı ilk geniş çaplı topçu saldırısı 26 Nisan 2017’de gerçekleşti. İlçeye bağlı Farfark, Qera Baba ve Heşarka Köprüsü köyleri ağır silahlar ile vurulup havan topları ile bombalandı. Bu bombalama ve saldırılar bir deneme gibiydi.

Tehlikeli tırmanış Türk-Rus anlaşması ile başladı. O güne kadar AKP/MHP rejiminin rüyasında görmediği fikir Rusya’nın Efrîn’i teslim alamayacağını anlamasıyla ortaya çıktı. Baskı ile sonuç alamayan Rusya Efrîn’in hava sahasını Türk savaş uçakları için açtı.

Anlaşma 18 Ocak 2018’de Türk Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar ve MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ın Moskova’da Rus Genelkurmay Başkanı Valery Gerasimov ile yapılan görüşmede deklere edildi. O güne kadar gizlice yapılan hava saldırıları resmiyet kazanmış oldu. Ertesi gün Rus ordusu Efrîn’deki üssü terk edip Halep’e kaçtı.

Reco, Efrîn kantonunda Türk saldırganlığı ile karşı karşıya gelinen ilk cepheydi. İlk büyük çaplı saldırı ve çatışma Türk topçusunun bombardımanı ile 17 Ocak 2018 Çarşamba akşamı Qera Baba, Kammareş, Cisir Heşarka köylerine dönük olarak başladı. Ertesi gün hava saldırısı ile devam etti. Hopka köyü ve Reco merkezi Türk savaş uçakları ile bombalandı.

Rojavalı insan hakları örgütlerinin son verileri Efrîn’de Türk devleti ve çeteler tarafından 6885 sivilin kaçırıldığını kaydediyor. Kaçırılan kadın ve erkek sivillerden 3900’ünün ise akıbeti belli değil.

İşgal ve talan

Rusların fiili desteği ve ABD’nin olurunu alan Türk devleti kendisine bağlı çeteler ile saldırıya geçti. Savaş uçakları, saldırı helikopterleri ve topçu birliklerinin kullanıldığı savaşa Çin’in Şincan bölgesinden Suriye’de savaşmak için getirilen Semrekand Tugayı çeteleri de katıldı. Türk devleti savaş için hazırladığı Türk çetelerden Muntasir Billah, Fatih Sultan Mehmet Tugayı, Sultan Murat Tugayı ve Hamza Tümeni çeteleri ile saldırıdı.

Rusya’nın hava sahasını açması ile Efrîn kanton güçlerinin Türk ordusu ve ona bağlı çeteler ile olan denkliği ortadan kalkmış oldu. Türk uçaklarının şubat ayının 5’inde yaptığı hava saldırısında kent ve sivil yerleşim yerleri hedef alındı. Atılan roketler ile birçok ev yıkılırken Kürt Kızılayı, okullar, hastane ve sağlık merkezleri vuruldu. Ertesi gün de devam eden saldırıların bu seferki hedefi okul, camiler ve mezarlık olmuştu.

Reco’nun işgali için Türk devleti ve İslami çeteleri ile başlatılan saldırı Şubat ayının 10’undan sonra şiddetlenerek tüm coğrafyayı kapladı. Kent merkezini de hedef alan bu saldırılarda hem sivil hem de direnen güçlerden şehit düşenler oldu. Türk ordusu pazar yeri ve kentin merkezi ekmek fırınını hava ve topçu saldırısı ile yıktı. 45 günlük bir direniş ardından Türk ordusu ve çeteleri Reco’ya girdi. Tarih Mart ayının 6. günü 2018’di.

İlk günden Türk askerleri ve çeteler talan ve hırsızlığa başladı. Kendine Yeni Osmanlı ve halifenin askerleri misyonu biçen bu şebeke, cinayet ve insan kaçırma fiillerinin dışında evlerdeki kumaşlara varıncaya kadar maddi değerinin olduğunu düşündükleri ne varsa çalmaya başladı.