Elewîyan zî di pêroyina Hatay, Edene û Mersînî de pirsgirêkê tesbîta elewîyan ser di salona Konseya Şaristanîyê ya Mersînî de kombîyayişê nirxnayişê ame viraştiş û di kombîyayişî de pirsgirêkê rayvistiş û semedê terteleyê ser ame nîqaşkerdiş. Di kombîyayişî de nuştox û cigêrayox Yusuf Baran bi sernameyê ‘Dîroka têkoşîn û rayvistişî ya elewîyan’ pêşkêşî kerdbî. Baran heme pirsgirêkê elewîyan ser qise kerd.
Rayvistişê Elewî
Nuştox û cigêrayox Yusuf Baran vat ke di serra 1963’ê de sifteyin rayvistişê elewî Komeleya Şinasdayiş û Turîzmê Haci Bektaş Velîyî ame ronayiş la belê tuzuka komeleyî de yew çekû daxî elewî nêvîyartbi û wina vat: “Komele zey şinasdayişê qezaya Haci Bektaşî ameybi ronayiş. Di no demî de hem nameyê elewî, hem zî nameyê Bektaşî, dergah, Pîr û Sultan şuxulnayişî zî qedexe bi. Di serra 1964’ê de bi nameyê Pîr Sultanî şahîya kulturî ame viraştiş û şahî ra bi hezaran kesî beşdar bîyê. Çi heyfo ke no demî heqê rayedarê komeleyî doz ame akerdiş.”
Dezenformasyon
Nuştox û cigêrayox Baran aşkera kerd ke ser elewîyan taybetê dema komarî de binê polîtîkayê dezenformasyon û helênayişî mendî û wina dewam kerd: “No fikrê nêweşî şekil girewt û no zî dîroka elewîyan ra yew komplîkasyon o. Dîroka elewîyan de her tim yew polîtîkayê terteleyê est bîyo. Sifteyin bi qanûnê 1925’ê tekke, zavîye û turbeyan amey qedexekerdiş û unvanê dervîş, murît û seyîd ame qedexekerdiş. Çi heyfo ke komeleya elewî verba nê qedexeyan veng nêvet. Ganî elewîyan fek no fikrî ra vera bidê. Komer elewîyan ra azadî nêard. Hetanê verê terteleyê Sêwazî elewîyan xobixo rayvist nêkerdbî. Nika verê elewîyan qanûnê Tekke û Zayîyan est o. Nê qanûnê ser elewîyan bi komeleyê xebatê xo aver benî.”
Terteleyê Madimakî
Baran îzeh kerd ke terteleyê Madimakî ser elewîyan şikyayişî ke gird viraştbi, êdî elewîyan zanaynê ke pergalî ra amey dûrvistiş, dema ke Suleyman Demîrel ferq kerd, no demî bi lezî projeyê viraşt û no proje zî ser Îzzettîn Dogan yeno averberdiş.
Baran wina domna: “Demîrel zaf tersaynê ke elewîyan Tevgera Kurd reyde pêrabesî û no ser zî sazkerdişê Weqfa Cemî ser Îzzettîn Doganî ra emîr danî. Tansu Çîller zî bi mîlyonan pere weqfî ra herikneno. Weqfî ra gireda bi hezaran şax yena akerdiş. Bi no rayîrê wazenî elewîyan bigêrî bi çeperî xo. No dekkerdişê elewîyan tena Weqfa Cem nêkerdî. Heme hetra elewîyan projeyê dekkerdiş ameynêkerdiş. Elewîyan waştî cehwerî xo ra dûr bivisnî.”
Kurdîtî ra amey kiştiş
Baran ciresna ke terteleyê Dêrsimî kurdîtî ser ame kerdiş û wina peynî kerd: “Şahîdê terteleyê Dêrsimî Albay Hulusî Yahyagîl vano ke ê seba terteleyê Dêrsimî wezîfedar kerdî û înan ra vatê nê şarî serehewanay. Ma zî bander bîy ke nê şar tena na serre bacî nêcay û ma ra vatê heme dêrsimijan qetil bikerî. Esil armancê terteleyî tirkkerdişî Dêrsimî bi û ma ra vatê heme dêrsimijan bikişî. Zatî no demî Turkkeş zî vano qetlî kurdê kizilbaş helal o. Elewîyan xobixo nêeşkenî bi nîtelîkî rayvist bikerî û ganîyo ke elewîyan xobixo rayvist bikerî.”
FERHAT ARSLAN / ANF / MERSÎN