13 Hereman ra 6în de  partîya rastgerê Tuj yewîn amê. Bakurê Fransa de herema Pas de Calais û bakurê Fransa de PACA (Provence Alpes côte d ‘Azur ) de 40, û 41% girewt. 


Skorê îrokî

Ebi na skorî ra, partîya Marîn Le Pen’î gamê da dîrokî-tarixî est. 40 serrî ra zêdê yo ke na partî kewna wêçîntayisan, la rêya sifte-verêna ke bena yewîn. Siyayisê Jean-Marie Le Pen’î ra têpîya keyna î, Marîn Le Pen ebi stratejîyê da nêwî destpa kerd. Na partîye kerd raya de normalizayson û imajanê rastgerê Tuj û neo-fassit ra partîya xo wast bi xelesno. Endî Fransa de na partîyê zey jû partîyê da normal yena dîyayis û qomê-hometê Fransa asîkar rêya xo danê na partî.


Sersiya qrîzê aborî de wêçintayis 

Nî wêçîntayisî sersîya qrîza ekonomîk de virajîya. 2008 ra na het nê partîyê rastgerê merkezî, Partîya Sosyalîsta ke 2012 ra het hukumat de ra, virênîya-verniya qrîza ekonomîk girotî. Serran ra na het humarê bêkaran her roj beno zêde û nika rêjeyî nika resiyayî 10,6 %. Herbê 2. ra na het Fransa de qe hendayî-hentê merdim û cênik bêgurî nêmendî.


Tesîrê DAİŞ û qetlîamanê Parîsî

Angora sondajanê ke wêçîntayisan ra raver amayî bî virastis, FN rêyanê xo zêdê kerdî, la kes na hantê nêpawetênê. Komkistisê Parîs ra têpîya û ebi tesirê îslamofobî û xenofobî vengê FN’nî her ke şî bi berz. Gorê analîstan û  sîyasetmedaran ebi na nêtîceyan ra, wastisê DAİŞî amae ca: Ebi ters û nefret ra qoman pêverdayis. Stratejîya ke DAİŞ û rastgerê Tujî wastî netîce dana. 


Azadî,  têdusî derbe girewt

Qorê sifte-yewîn o, nê wêçîntayisan de nirx-erjiyayenanê komara Fransa derbeyê da giran werd. Na partîye hetê dîrokî ra xo girêdana nirxanê fasistan: Hurendîya Azadî, Têdusî û Birayîne de, sloganê faşistanê Hitlerî, keyî, gurî û welat seveknena. Zaf bîyayis û hadîseyî tarî dîroka aza-endamanê na partîyê de estê. Bi taybet kî waxtê herbê Azadîya Cezayîrî de. Herçiqe ke Marîn Le Pen vana ma nî bîyayîsê qilêrînan pak kerd û ci ra rarêyayimê zaf kes hona guman de maneno.


Qrîza sîyasî ver kê-çêber de ya 

Partîyê gelerî û verdarê nî partîyan hetê ra Nicolas Sarkozy û François Hollande, prestîjê do gird vînkerdî. Partîyê rastê merkezî û cepgerî 25% û 23% girewt. Cepgerê dujî (4%) û Tevgera Gewîya Ewropa yî dormê 10% de rey girotî. Qora 2. yê weçînayisan de, eke nîya sono, Partîya Rastgera Tuj 2017 sey favorîya weçîntayisanê Serokkomarî asena. Na kî emareya yew qrîzê da sîyasî ya. Çike alternatîf endî yew partîya ke xo teberê sîstem de muskina, a partîra yêna. Qomê Fransa verê xo çarna na partîyê.

Ancî kî partiyê gelerî yê çepî ver na partîya rastgerê tuj de qerarê do muhîm girot: serba dor-qora dideyîn yê wêçintayisan  cayanê ke partîya sosyalist hîreyîn vêcîya û îhtîmalê sandiqan ra vêcîyayis zaf jêr o, namzetanê xo peyser ont. No rewşî de, partîya rasta merkezî teyna verva partîya rastgerê tuj kewena wêçîntayisî. Omid o yo ke na partîyê qe mêro-nîro îdare. 

Partîyê sistêmî têmîyande kî kewtî jubînî û fikrê cîyaya cîya kî ebi vengê berza ênê zîwan. Na qrîza sîyasî ra têpîya partîyê seferber bîyê. Her ca ra reaksîyonê zafhumarî yênê.  Rêya verêna ke dîroka Komara poncîne de (1958 ra nat) qrîzê da nîya-winayîn pêyda bena: rêya verena ke Rastgerê Tuj ver kêberê pasanî û îxtidar de yê. 



ŞAHÎN POLAT/PARÎS