LÊL AMED Vatişêko çi heyfo ke seba kurdan yeno vatiş; ‘Dayîkê ke tirkî nêzanaynê, domanê ke kurdî nêzanê pîl kerdê nê rojan ra’ bextê kurdan de tewro zehmetî qedexeyê ziwanê kurdî, koç û surgin ê, bi no rayîr hem Dewleta Osmanijan hem zî Dewleta Tirkan, kurdan binê kontrolê xo de tepiştê. Hetanî serra 80î kurdan zî xo ra nêzanaynî ke kam netewî ra aîd ê. Şukir birêz Ocalan kurdan xo ra haydar kerd. Ma ciwanê kurd taybetî gedeyê bajêr yenî vatiş, çi heyfo ke ma ziwanê dayîka xo peynî musayî la ma raşt musayî. Polê ciwanan ê partî de kurdî nêzanayiş eybêk nêbî la ewro merdim dîyeno ke tewro eybo gird, ziwanê dayîka xo nêzanayiş o. Na babete de rolê Kurdistan de rojnameyê Azadiya Welatî û Ewropa de zî Yenî Ozgur Polîtîkayî zaf bi muhîm ê. Hepisxaneyê Tirkîya de zaf hûmarî de ciwan, cenî û extîyar hetta gede, bi wendişê Azadiya Welatî kurdî musayê, peynî zî kurdîya xo aver berdê. Ewropa de zî rojnameyê Yenî Ozgur Polîtîkayî taybetî lehçeya kirmanckî ra xizmet keno. Çi heyfo ke goreyê Kurdistanî, seba xizmetê kirmanckîye Ewropa de hîna xebatê weş yenî kerdiş. No zî ferasetê dîasporayî ra yeno ez bawer a. Ma kirmancan ganîya ke rojnameyê xo Yenî Ozgur Polîtîkayî ra wayîr bivejê Ewropa de Kurdistan de zî rojnameyê Xwebûnî ra, eke ma wayîr nêvejîye, do nîfş û domanê xo ra ziwanêko qedîm kirmanckî ma nêeşkenî biresnê. Nê rojanê îzolasyonê sosyalî yê Vîrûsê Koronayî (Covîd-19) de derheqê averşîyayîşê ziwanê dayîke de xebatê rindî yenê kerdiş, mavajê rojnameyê ma Yenî Ozgur Polîtîka û Xwebûnî derbasê weşanê dîjîtalî bîyê. Hewna hetê sazîyanê ziwanî ra bi dersê perwerdeyê dûrî ra kursê kurdî yenî viraştiş. Kesê ke biwazî nê rojanê xo dekerde derbas bikerî, eşkenê bi online rojnameyê Yenî Ozgur Polîtîka û rojnameyê kurdî Xwebûnî biwanê. Eşkenê bi wendişî nê rojnameyan qiselerdiş, wendiş, nuştişê kirmanckî û kurmancî bimusê û aver bibê. Ez wazena tikey tarîxê rojnamegerîya kurdî de şima rê behs bika; rojnameyê verin ê kurdî, Kurdistan 22ê Nîsana 1898î de Paytextê Qahîre yê Misrî de hetê lajê Mîr Bedirxanî, Miqdat Midhet Bedirxanî ra ame vetiş. 75 serre peynîya nê rojnameyî, 1973î de Kurdistanê Başûrî de 22ê Nîsane de sey Roja Rojnamegerîya Kurdî ame qebulkerdiş û na roje ra nika na roj yena pîrozkerdiş. Kurdistan Qahîre, Cenevre, London, Stenbol û çend bajarê bîn de vejîyayo. Kurd seba hûmarê Kurdistanî arşîv bikê kewtê mîyanê xebatan. Bi vejyayişê rojnamegerîya kurdî, destpêkê merheleya hîşyarbîyayiş û têkoşînê xoawankerdişê netewî yê modern ê şarê kurd o. Bi vejyayişê rojnameyê kurdî vîr, bawerî, zanayiş û kultirê roşvîrî yê hemdem ê bingeyê netewî yê modern dest pê kerd. Roja ke Rojnameyê Kurdistanî vejîyayo hetanî ewro bi seyan kovar û rojnameyê kurdan vejîyayê, Kovara Hawarî de yewin ray tarîxê kurdan de ziwanê kurdî bi tîpê latînî ameya nuştiş û no ser zî cayêko taybet o kovare standartkerdişê ziwanêkurdî de esta. Roja destpêkê weşanê kovara Hawarî (15ê Gulane) ewro sey Roja Ziwanê Kurdî yena pîrozkerdiş. Her wina serra 1940î de kovara Ronahî paytextê Şamê Surîyeye de hetê Celadet Elî Bedîrxanî ra ame vetiş. Hewna 22ê sibata 1992î de rojnameyê Welatî sey kanşopîya rojnamegerîya kurd Stenbolî de surginî de vejîya sehneyî ser. No rojname zî teda û zilmê ser o 115 hûmar vejîya. Peynî ke rojnameyê Welatî ame girewtiş rojnamegerîya kurd bi rojnameyê Welatê Me dewam kerd. Welatê Me zî hetanî serra 1996î de tena eşkîya bî 45 hûmar bivejno û ame girewtiş. Serra 1996î de zî sey rojane weşangerîya xo verdewam kerd. Azadiya Welat serra 2003î de zî surginî ra ame Amedî. Hetta 2006î de Azadiya Welat zî zaf rayan ame girewtiş û rojnameyê sey Rojev, Dengê Welat, Welat û Hawar vejîya. Azadiya Welat rojnameyo tewro peynî yo ke rojane weşan kerdî yo. Azadiya Welat zî 29ê citmenga 2016î de ame girewtiş. Bi girewtişê rojnameyê Welatî êdî bi aweyêkî çapkerde rojnamegerîya kaxizê qedîya labele rojnamegerê kurd înternetî ser o 25ê gulana 2018î de rojnameyo dîjîtal e-rojnameyî vetî hetanî vejyayişê rojnameyê hewtin ê Xwebûnî e-rojname, rojnameyê kurdî weşan kerdinî. 22ê kanûna 2019î de rojnameyê hewteyin ê bi kurdî Xwebûn dest pê weşanî kerd labelê Xwebûnî rîyê nêweşîya COVÎD-19î yanî Vîrûsê Koronayî çapê kaxizî ra fek verada û nika dîtîtalî ser o weşanê xo keno. Ewropa de zî rojnameyê ma Yenî Ozgur Polîtîka sey rojnameyê Azadiya Welatî seba averşîyayişê ziwanê Kurdî yê Ewropa de weşanê xo domneno la nika rojname vilabîyayişê Vîrûsê Koronayî ser o xebata xo bi dîjîtalî domneno. Goreyê Tirkîyaye kurdê Ewropa hîna wayîrê şansî yê çimkî sey Dewleta Tirkan teda û zilm înan ser o çin o, no ser zî tesilî rojnameyê xo ra wayîr bivejê, ganî kurdê ma yê ke kirmanckî qise kenê û seba xebat kenê ê zî seba wayîrvejyayişê kirmanckîye, rîpelê kirmanckî biwanê û bidê wendişî. Hetanî ewro zî rojnamegerê kurd wezîfeya xo bi awayêkî azad bi ca ardê. Weşanê înan yenê qedexekerdiş û azadîya înan yeno girewtiş. Hetê dewlete yenê hepiskerdiş û ya zî qetilkerdiş, no ser zî rojnamegerîya kurdî hetêkî zî têkoşîn, trajedi û rewşa roşnvîr û komelê kurd ê demê hîşyarbîyayişê netewî yo.