Gelo şima xayîntî senîn zanenî? Tayke şarê ma vano; qey tenya merdim paştey ambazê xo xincer bikero xayîntî ya. Yanî zeke Brutusî da Sezarî ro. Labelê raştîyey ciwatan de zehf qeyde û tewirê xayîntî est ê û virazîyayê. Enan ra xayîntîya herî giran a ke tarîxê civatêk yan zî neteweyek de yeno nuştiş û heta û heta nînda vîryakerdiş, xayîntîya ke hemverê civatiyan zî hemverê netewe de bêro kersişî ya. Nimûney bi no awa tarîxê neteweyey kurdan de zehf estî. 


Ma tayke xayîntîya eyroyîne ser o vinderî

Merdim eşkeno enkîdo ra bigêro dest Arpagos, Kasim, Rêber û heya xanînanê eyroyînan bîyar o. Senîn ke tarîxê kurdan de xetêko xoverdayişî, qehremanî, palewanî û fedayî esta û şarê pey serfiraz o, çi heyf ke xeteke xayîntî zî her tim estbî û şarê ma tera dec, derd û belay girdî vîynayî. Rayvertî xetey xayîntî bi qeydeyke derg û dila girewta dest şero qîsey kerdo. Helbet mexsedî nuşteyey ma, heme tarîxê xayîntî binus nîyo, mexsedê ma, ma tayke xayîntîya eyroyîne ser o vindertî. 

Labelê ena zî raştîyêka wa, heke merdim roca vêrtî mezano, rocey eyro û sibay zî nê eşkeno bizano. Şarê ma çiqas bi eşko tarîx ra derse bigêro, endek zî eşkeno xo xayîntîya eyroyîn û sibayîn ra bi pawo. 

Heke ma xayîntî zey di tewiran bigêr dest tewirek xayîntî teber ra yena kerdiş esta tewiro bîyn zî zerre ra yena kerdişî esta. La çi heyf şarê ma her tim derba girde xayîntîyey zerrî ra werda. Narey xayîntîyey zerrî xo mîyan de ben adi hatî (letey) xayînîya xo bi xo dir wa. Yanî kes xo dir xayînî keno. 


Raye heya eyro estîyey xo ramita

Çîyanê teberê xo dir xayîntîkerdiş o. Enan ra ya muhim xayîntîyey zerrî ya. Merdim eşkeno vaco ke eno tewirê xayîntî en tewiro kevnar o (ewilîn o) yanî bi dest peykerdişê serdestî (ke serdestîya ser çênî muhim a) mêrdetî, ezeztî dir vecîya ya raşte. Yanî bi zihnîyetê serdestî ey mêrdetî dir kewta raye heya eyro estîyey xo ramita. 

Dayê ke rêçey heqîqete ramit a, hema hema hemine qalê terbîyey nefsî kerdo. Vato reyey serkewtişî yo gird di terbîye kerdiş ê nefsî ra ravêren o.  Yanî merdim çiqas nefsê xo ezeztî û zihnîyetê serdestî ra pak bikero, endek zi reyey başî û heqîqete de serkewtiş bidest fînen o. Çimkî bi hêmê heme xirabîyan de, xayîntîyan de nefsê ezeztî û serdestî est o. Eynî wext de hemê xayîntî de zî eno nefso lîysin esto. 

Ezperestî, zayendperestî, olperestî, serdestperestî, nîjadperestî, milkperestî û zewbînî heme bin eynî banî de yenê pêser û eynî damare ra wey banê lûtkeya peyîne ey enan hemine xayîntî ya. 


Binê çokê neyaran de roniştê

Tewirê bîynî xayîntî zî bi ena xayîntî wa girêdaye ye. Tay xayînê ey royînî estî guney damaramê îna xesipîya wa. Kalikanê xo ra nata wa xo rê xayîntî zey gureyke cuyînê xo vîna wo û qe o raye ra nêvecîya yê. Her tim rocanêbîyayiş û çinêbîyayişî de, gersendanê tarîxî de û tengbîyayişê neyarî de ro hemverê şarê xo kiştey neyarî de ca girewt o. Seba ke şar serbestî û xoşerî qezenc nêkero çi xayîntî û xirabî dest ra hameya kerda. Binê çokê neyaran de roniştê heme tewirî xayîntî şarê xo dir kerda   û kenê. 

Eyro zî neyar wazeno kokê şarê ma erd ra wekero (hewano) madî-manewî şarê ma cinê bikero, tûtan, ciwanan, kal û pîran bê ciyaykerdiş qir keno. 

Enî wehşetî ver de şar o welatperwer xoverdan o, eno rayey namûs û şerefî da can û malê xo feda keno, tacirê gune heyna şarî gunehkar vînenê, ciwana sucdar kenê. 


Wa şar xoverdayîşê xo ra bawer bikero

Bê ke fedî bikerê vanê: “Rîy enan ra tîcaretê ma vindert o” gerê şarê ma ena damara xayîne baş bişinansno û qe xo vîra mekero. Eyro kesê ke hukumatî dir, partîya serdeste dir têgeyrenê, teydir kar kenê destê îna ra guney domananê ma rêcîyena. Ena ambaztî îna, sirîkatîy îna, têdirbîyayişê înan û hetkarî înan hemverê neteweyey kurdan de xayîntîya herî gird a. Belkî xayîntîyêk no awa tarîxê ma de kemî virazîyan wa. Hewce nêkeno ma eyta de namey yew bi yewî zikir biker. Şar her roc wechê îna yo gunehkar ekrananê tw. 

Ey serdestan de vîneno... La wa şarê ma bawer bikero ke do xayîntî tu wext ser nêko do her tim mehkumê binkewtişî bo. Bes wa şar rayveran û xoverdayîşê xo ra bawer bikero. Bawerî nîmey serkewtişî ya. Ma çiqas cehd biker do homa zî hende miradê ma ey serbestî bikero. Hayde her kes mecaleyê xo dest berzên kar. Homa qewet dido şima…


FEHMÎ KOÇ