Dr. Nurî Dêrsimî cuyayişê xo de her tim xîzmetê şarê xo de bi. Çimkî zilm û zordarîya serdestan semedê ke payeberzan het de zaf mendo û Xoverdayîşê Koçgirî û qirkedişê Dêrsimî vînayo ra weş zano û deja kurdan çiçara yeno weş tehlîl kerdo. No semedî ra zî cuyayişê ey zafêrî xerîbey û semedê ke mekûro destê rejîma Tirkîye, ebe remayişî ravêrayo. 

Semedê Herbê 1. yê Dîna, wendoxê dibistana sifteyin beşa peynî rişenê (eşrawenê) herbî, o zî şino di mengan wendinê leşkerî vîneno û şino Artêşa 4’ine de ca gêno. Rutbeya ey wekîlê subayî yo û zey beytar gure keno. Semedê gureyê xo şino Dêrsimî û serokê eşîran nezdî ra sinasneno. Badê lejkerî serra 1916 de rayan yeno Stenbolî û dibistana xo qedîneno û bi leqeba Beytar Nurî 22’ê Êlule 1918 de dest bi gureyî keno.  Dema ke şer qedîyeno, gerekerdişêko derheqê Cemîyeta Hevîya Tebele Kurdî ra, nameyê ey zî tede ravêreno. Danê Dîwanê Herbî. Reîsê Dîwanê Harbî Mustafa Paşa (Kurdê Iraqî ra yo) ey ra vano: “Haydê lajê min şo. Rayîra to akerde bo. Dêrsimî de Seyîd Kasim Agayî ra selaman vaji.” û bê sûceya ey ra, biryar dano.


Serwedarnayişê Koçgirî 

Beytar Nurî dest bi gureyê xo yê newe kerd. Sifte şino Kangal, Divrîgî, Zara û herêmê înan. 1919 de bi Mustafa Paşazade Haydar ke eşîra Koçgirî het de Stenbolî ra dûr kuno û şino Gîresûnî. Uca ra şino Sêwaz û Zarayî û peycoy zî şino Bogzwêranî. Birayê Mustafa Paşazade Haydar, Alîşan û katibê ey Alîşêrî vîneno û serva (qabê) ke şarî tenzîm bikerê destpa xebatan kerdê. 20’ê Kanune 1920’î de yeno tepiştiş, encex bi mîyangineya Hasan Hayrî’yî, serbest yeno veradayene. Beşdarê Serewedarnayişê Koçgirî beno. 15’ê Gulane 1921î de îltîcayê Dêrsimî keno. Artêşê Sakalli Nurettînî ey tepêşeno û Dîwanê Herb de 24’ê Temmuze 1921î de mehkûm keno.


Kesêko aştîwaşt bî

Wekîlê kurd kewnê dewre û serbest veradîyeno, la Alîşêr serbest nêveradîyeno. Pey ra, semedê Dêrsimijan bîyaro pêhet û quwetekê hîna hera bivirazo, eşîranê; Arslan, Bînsan, Maksûdan, Koçan, Şemikan û Reşikan ardo pêhet û bi Seyît Rizayî ra îtîfak viraşto. Serva ke dişmenatîya Seydan û Şixhasanan werte ra wedaro ra, bi kênaya Mûnzûr Agazade Alî Agayî ra zewijyayo la sekerdo senêkerdo, no eşîr hetê Seyît Rizayî ca nêgiroto.

Beytar Nurî demo ke waşt bivejyo teber û zaf ceribnayişî kerdê ra pey, 11ê Êlule 1937î de trenî de raştê poştdayena warîsê pawitoxê Sultan Hemîdî ye Sûrîyeyij Kamîl Sinno yeno, bi ey ra ravereno Sûrîye û îltica keno. Huseyîn Axayî het de bi nameyê ‘Huseyîn Mazlûm’ mendo. Encex Albayê Fransiz Kole (Robet Collet) qerarê Tirkîye yê teslîmkerdişê Beytar Nurîyî pey hesyeno, mecbûr maneno ke 1ê Temmuze 1938î de bişêro Heleb. 4ê Temmuze de zî leşkerê tirk kewtbî Hatayî. Heleb de bi kênaya, Alî Axayî ya eşîra Şemikan ra nîşan keno û eynî rojî de zî beno azayê Cemîyetê Xoybûnî. Tîya de zî ey rê rehet çîn o. Mecbûr maneno û ravereno Urdunî ke teslîmê Tirkîyê nêbo. Pey ra, 27ê Teşrîne 1939î de hemwelatijîya Tirkîye ra visyeno û ravêreno Sûrîye. 27ê Cotmenge 1940î de ravêreno Heleb.  


Efrîn de defin bi

6ê Temmuze 1941î de qeymeqameya Ezez de beytarî keno, la Balyozxaneya Tirkîye îtîraz kena. Ey danê Hamayî. 1946 de tayînê Helebî kenê. 10ê Sibate 1949’î de Jebel ed Druz de, zey komunîst o, bi name kenê û 1950 de gureyî ra visnenê. Cezirê Derîkî de dewa Robarye û Cello Saffanî erîneno û bi Ahmet Nafîzî ra citkarey ra meşgûl beno. 22ê Temmuze 1973î de Heleb de cuyê xo vinî kerdo. Efrîn de ameyo definkerdiş.  


 NAVENDÊ XEBERAN 




Xîtabeya Gencan


Verîya merdişê xo, nuşteyêk  bi nameyê xîtabê gencanê kurd nuşto de wina vato: “Ey ciwanî ke bi seserran ameyê îstismarkerdiş min bigoşdarnê! Demo ke şefaqê merdimî xilat, tîjê ey yê sifteyine, dengizê Hîntî ra heta Kafkasan, palê Asyaya Qijkek ra heta Asyaya Mîyanên derg bîyo û koyê berzan û deştê bi rojine de ginayo çareyê nîjato ke to welidnayo. Tarîxê to bi qehremaneyan tî yo. Çimkî, ti lajê neteweya ke, bi seserrano bi namûsa xo û azadîya xo şer dano û nêezdîya yî. Deynê ma yo ke, kurdan o ke çimeynîyanê ke firtûne û talazokê ke heta ewro, ma ser de dayê ontişî bizanê û bimûsê. Semedê pawitenê bîyayiş û muxafezeya xo, ti mîlletêk hendê ma têkoşîn nêdayo. 


Çareyê kurdan tim û tim berz mendo

Ti quwetî tarîxî mîyan de bi ma nêşkîyayo. Çareyê kurdan, zey simtê koyanê kurdan, tim û tim berz mendo û verê fatîhêk zî nêderîyayo. Rewşa kurdan ewro zî heqîqatêk o. Çimkî kurd serva heqanê xo weş zano ke senî şer bikero û do senî bimiro. Qabê cuyayişî zano ke senî bimiro. Ey lajê kurd, ey kênayê kurd, lazim o ke dinya na qerarê to ra hayder bo! Her ganîyo ke wazeno bicuyo lazim o şer bikero…

Dinya de merdim cinawirê merdimî yo. Remayiş merdiş o. Ma neteweyêko merdişî qebûl nêkenî yî. Kurd cuyayişî de qerar dayo û do bicuwo. Tarîxî de her tim waştî ke kurdan bikişê la ti rayan muvaffaq nêbîyê. Hemeyî koyanê kurdan de asê mendê û nêşkîyayê avera bişêrê û şikîyayî. Quwetanê Kahhar vero, tarîxa dinya kurdan tim bedilnayî û kurdan tim vato; ‘Ez nêmerda, ez do bicuwa!’. Ey omid û îstîkbalê nîjadê xo ciwanê kurd! Ez no eserî îthafê to kena. Goş bide vengê no ciwanê kurd ê Dêrsimijî ke qabê hurîyet û îstîkbalê rojê bi rojine bi welidyê, ruhê xo dayo adirî ver û roja mahşerî ya heyfî paweno ke her pazûyê ey bi hêvî tî yo.


Feryadê kurdan to rê vana 

Ez hewara (feryad) kênek, veyve û cenîyê ke semedê namûs û şerefê to leymin nêkerê, xo koyanê berz ra eştî merdişî to rê vana…! Ez feryadê yê ke her roj binê esaretî de qabê ziwanê to mireno, neteweya to ya kurd ya ke zey koleyan xorî ra bermeno vana. Ti, koyê zumridî yê Kurdistanî ra yê ke ameyê surgunkerdiş û xerîbîyî de merdê û verê sungîyê dişmenê qehpe de deştanê Anatolî de merdê û bi guleyan ameyê îmhakerdiş û guneyê înan tenya kurdbîyayîşî û çimanê xo merdişî ra girotê asoyî de zê hevîya rojî yê. Wesîyetekê bê eman û Kahharr yê înan to ra esto: Heyfgirotiş! Semedê pakkerdişê leymino ke namûsê kurdan ra ameyo sabîyayişî. 


‘Wa bicuwo Kurdistano hur’

Semedê ca ardişê xeyalanê kesê ke bine daranê dardakerdişî de merdişî bi qehremaney selamî kerdî û bi qîrayişê ‘Wa bicuwo Kurdistano hur û mustaqîl’ şehît kewtî heyfgirotiş! Heta bêvengkerdiş û welatê xo ra qewirnayişê kutikanê ke pey ‘medenîyetî’ de xo nimnenê û ma ra lawenê heyfgirotiş!

Wasîyeto ke şehîdanê ma bi gonî û hesranê çimanê xo nuşto no yo. Neferê ke wayrê namûsî yê û sîneyê ci de zerrîya kurdan çirpeno û damaranê ci de gonîya kurd geyreno ra no wasîyet o.  Vatişê şehîdanê ma, ma rê bes o. Tarîxa dinya ewnîyeno ma. Semedê hurrîyetî bi hezaran qurbananê ma, ma ra turbeyê pawenê. Abîdeyê pawenê. No abîde Kurdistano hur û mustakîl o!. Ma ney şadê ruhê şehîdanê xo bikerê! Wa bicuyê şarê kurd yê ke qehremanan dano cuyayiş. Wa bicuwo Kurdistano hur û mustakîl!”