İran’ın nükleer programına dair varılan anlaşma, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEK) nihai raporuyla teknik olarak yürürlüğe girdi. Uranyum zenginleştirerek nükleer silah üretmesinden endişe edilen İran’a yönelik ABD, AB ve Birleşmiş Milletler’in yaptırımları, İran’ın anlaşma yükümlülüklerini yerine getirdiğini ispat etmesinin ardından kaldırıldı.
Hangi yaptırımlar kalkıyor?
İran'ın hedef olduğu ve kaldırılması beklenen yaptırımlar şöyle:
* BM, ABD ve AB tarafından zaman içinde uygulanan ekonomik yaptırımlar.
* AB, ticaret, sigorta ve taşımacılık alanındaki bütün yaptırımları kaldırıyor.
* ABD, nükleer programla ilintili yaptırımları askıya alıyor, tamamen kaldırmıyor. Bu adım İran'ın küresel bankacılık sistemine geri dönüşü anlamına gelecek.
* BM, savunma ve nükleer teknoloji satışına ilişkin yaptırımları kaldırıyor. Bununla birlikte bireyler ve şirketler üzerindeki yaptırımlar da kaldırıyor.
* ABD'nin İran'a yönelik nükleer programıyla ilgili olanlar dışındaki yaptırımlar, özellikle de ABD vatandaşlarıyla ABD şirketlerinin İran'la ticaret yasağı sürecek.
* ABD ve AB'nin 'teröre destek verdikleri iddiasıyla' yaptırım uyguladıkları İranlılarla ilgili kararlarda ise geri adım atılmadı.
İran ilk iş Airbus alacak
BM, ABD ve AB'nin uyguladığı yaptırımlar İran ekonomisini sekteye uğratmıştı. Yaptırım kararlarının kaldırılmasının ardından İran'ın ilk aşamada atması beklenen ekonomik adımlar ise şöyle:
* İran'ın ilk iş olarak Airbus'tan 114 yolcu uçağı alacağı belirtiliyor.
* Uluslararası finans kuruluşlarında dondurulmuş olan ve İran'a ait olan 100 milyar Dolar civarındaki yatırım aracı ve nakit serbest bırakılacak.
* İran'ın günlük 1.1 milyon varil dolayındaki ham petrolünü ilk aşamada 500 bin, sonrasında da 500 bin varil arttırması bekleniyor.
'Mahkum takası' da yapıldı
Yaptırımların kaldırılmasıyla aynı gün İran ile ABD arasında 'mahkum takası' da yapıldı. İran, aralarında Washington Post’un İran büro şefi 39 yaşındaki Jason Rezayan’ın da bulunduğu 5 ABD vatandaşını serbest bıraktı. Bu diplomatik jestin karşılığında 7 İranlı da ABD’deki hapishanelerden serbest bırakılarak İran’a gönderildi. Ayrıca Interpol'ün arananlar listesinde bulunan 14 İran vatandaşının da bu listeden çıkarılacağı açıklandı.
Taraflar Viyana'da toplantı
Kararın ardından Viyana’daki Birleşmiş Milletler ofisinde bir araya gelen İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini ve ABD Dışişleri Bakanı John Kerry karara dair memnuniyetlerini dile getirdi.
Cevad Zarif, "Bugün İran halkı için güzel bir gün" dedi.
Başarının siyasi iradenin ve çok taraflı diplomasinin ürünü olduğunu vurgulayan Mogherini ise "Bizler, çok zor sorunları çözebiliriz ve etkili pratik çözümler üretebiliriz" ifadelerini kullandı.
Nükleer anlaşmasında uygulama safhasına geçildiğini belirten Kerry de "Bugün daha güvenli bir dünyanın ilk günüdür" dedi.
Ruhani: Yeni sayfa açtık
Tahran'dan açıklama yapan İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani de uluslararası yaptırımların kaldırılmasını ''İran dünyayla ilişkilerinde yeni bir sayfa açtı" sözleriyle yorumladı.
BM Genel Sekreteri Ban Ki Moon da "Anlaşma sorunların en iyi çözümünün diyalog olduğu gösterdi" ifadelerini kullandı.
İngiltere adına açıklama yapan Dışişleri Bakanı Phillip Hammond da "Yıllardır yürütülen sabırlı ve ısrarlı diplomasi ile zorlu teknik çalışmalar meyvesini verdi ve bu anlaşmayı şimdi uygulayacağız. Anlaşma, Ortadoğu ve dünyayı daha güvenli bir yer yapmaktadır" diye konuştu.
İsrail tepki gösterdi
İran ve Batı'dan gelen olumlu açıklamalara karşın İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ise Tahran'ı 'nükleer silah geliştirmeye devam etmekle' suçladı ve İran'a yönelik yaptırımların kaldırılmasına karşı çıktı.
HABER MERKEZİ