OMEDYA WELAT / NAVENDÊ XEBERAN
Demêko derg o ke rojeva têkoşînê kurdan de yewîya neteweyî esta. Rixmê tayî faktoranê manîkerdişan zî Kurdistanijî na het de omid û hewldayenanê xo kenê gird. Tewr peynî de Kongreya Neteweyîya Kurdistanî seba ronayîşê stratejîyekê ortax û yewîye Başûrê Kurdistan de destpê temasan kerdî. Babete ser o ma bi Endamê Kongreya Neteweyîya Kurdistanî (KNK) sîyasetmedar Suleyman Gunyelî qisey kerd.
Sîyasetmedarê Kurd Suleyman Gunyelî'yî derheqê şert û mercê yewîya neteweyî de vist vîrî ke ‘şarê Kurdistanî bi seserran o ke bine dagîrkerîye de cuyeno, reya sifteyîn o ke hetê estena û cuya azade de firsendêko winasî dest visto.’ Gunyelî'yî hayr ant hesretîya cuya azade û komelêko demokratîk yê Kurdan ser û wina dewam kerd: "Kurdan firsendê tarîxî bi hawayo baş xebetnayo û xo bi xo îdare keno. Reyna şarê ma tarîx de reya ewil o ke çar parçeyanê Kurdistanî de têkoşînê xo pêresnayo. Reyna dewlet û hêzê dagîrkerî zî tarîx de reya sifteyîne ya ke hende nakokî û pêrodayîşî mîyan de yî û cepheyanê cîya-cîyayan de ca girewtî. Qezenco bîn zî no yo ke şarê ma yê çar parçeyanê Kurdistanî tarîx de reya sifteyîne ya ke dormeyê eynî rayberîye, îdeolojî û felsefe de kom bîyo. Şarê ma bi dayîşê bedelanê girdan, nê erdan de sîstemê komelê demokratîkî awan kerdo û bitaybetî Rojawan de no het de serkewto. Eke merdim bi hawayo kilm vajo; dagîrkerî ameyo dûştêko winasî ke nêşêno estena xo bidomno. Rojhelato Mîyanên de averşîyayîşê ke benî nîşan danî ke şert û mercê seba yewîye munasîb î. No het de rêxistinbîyayîş lazim o.”
Nêameyo girewtiş
Gunyelîyî qiseykerdişê xo de qala hêz û dewletê ke vernîya Kongreya Neteweyî de benî asteng kerd û wina va: “Ewro ameyo famkerdiş ke probleme tewr girdî yê kurdan yewîya neteweyî û dezgehê ci Kongreya Neteweyî ya. Heta roja ma ya ewro seba Kongreya Neteweyî xeylê kede ameyî dayîş. Çi heyf o ke no het de netîceyo ke yeno waştiş, nêameyo girewtiş. Çimkî problem tena kurdan reyde eleqeder nîyo. Sey ke yeno zanayîş konjokturê seserra 20. ser îmhayê kurdan de ameyo awankerdiş. Yê ke nê konjokturî awan kerdî, hedefê înan o bî ke kurdan bi temamî orte ra wedarnî û Kurdistanî zî xerîta ra pak bikerî. Estena tirk, fars û ereban zî na raştî ser o xo awan kerdbî, cok ra merdim astengkerdişê înan fam keno. Labelê esil yê ke lazim î bêrî famkerdiş dînamîkê zereyî yê kurdan î. Çimeyê esasî yê nê problemi xeta îxanetî yo.”
Nimûneya verê
Gunyelîyî va ‘eke ma prosesêko winasî de yewîya xo awan nêkerî, ma do bi bedeldayîşanê girdan reyde rî bi rî bimanî’ û wina dewam kerd: “Estene û çinêbîyayîş, nêyî ra girêdaye yî. Hêzê cuyayîşî, girêdayeyê nê esasî yo. Eke gandarêkê mîyanê xo de estena xo bipawo, eşkeno no het de bibo îradeyêk. Eke wina nêbo, do cuye mîyan de bêro kirantiş. Tarîxê ma nîşaneyê tewr akerde yê nêyî yo. Ma prosesê Konfederasyonê Şaran yê Medî de yanî 2600 serrî verê ma nêyî viraştbî. O wext vera dewleta koledare de netîceyê xoverdayîşê 300 serran de ma şîna bikerî. Yeno zanayîş o wext Împaratorîya Asurî Rojhelato Mîyanênî kerdbî zîndanê şaran. O wext Keyaksar eşîrê ke parçebîyaye yî ano têhet û konfederasyonê eşîran awan keno. Bi no hawa artêşêka neteweyî yena awankerdiş û şar tede ca gêno. Dima ra şoriş beno û zîndanê şaran yeno xirakerdiş. Aye rewşe zaf rewşa ewroyî manena. Rayberê Şarê Kurdî vatbî ‘tarîx vîsta ke yena cuyayîş o’. Ma ancax bi girêdaye mendişê tarîxî eşkenî, xerîtaya rayîrî nîşan bidî. Ganî no qet nêro vîrîkerdiş.”
Ganî feyde bivîno
Gunyelîyî qiseykerdişê xo de bale ant çîyê ke seba yewîya neteweyî KNK eşkeno bikero ser û wina va: “Seba yewîya neteweyî xeylî çîyî ameyî kerdiş û xeylî sazî û dezgeyî ameyî awankerdiş. KNKyo ke serra 1999î de ame awankerdiş zî hetê cewherê xo de seba na raştî ame awankerdiş. KNKyî heta ewro xeylê xebatanê muhîman kerd. No het de xeylê rayîr girewt. Roja ma ya ewroyêne de zî no het de xeylê sazî û dezgeyan reyde mîyanê têkilî de yo û înan reyde pêvînayîşan keno. Merdimîye hetê neteweyîyan de wayîrê xeylê tecrube û vînayîşan o. Ganî merdim nê mîras û tecrubeyî ra feyde bivîno û bi no hawa merdim xo biresno modelê neteweya demokratîke. Çîyo ke lazim o nêro vîrîkerdiş no yo û zaf muhîm o.”
Xîzmetê dişmenî kenî
Gunyelîyî qiseykerdişê xo de qala rolêko senî keweno milê kamî ser de kerd û wina va: “Hetê dezgeyî de Tevgerê Azadî heme parçeyanê Kurdistanî de xo rêxistine kerdo. Cok ra hetê karakterîstîkî de yewîya neteweyî mîyanê şarî de ameyo awankerdiş. Roja ma ya ewroyêne de tena hêzo ke goreyê nê esasan sîyaset keno û têkoşîn dano, Tevgerê Azadî yo û xeta ci ya. No bi hawayo aşkere yeno dîyayîş ke tena bi parçeyêk yan zî yê ke bi hawayo cîya sîyaset kenî, bi hawayo objektîf xizmetê dişmenî kenî.”
Gunyelîyî qerarê referandûmî girewtişê PDKyî ser de vindet û wina va: “PDK ser referandûmê xoserîye hewl dano munaqeşe û rojeve awan bikero. Eke merdim cewherê nêyî ra biewnîyo, ganî merdim nînan zaf cîddî nêvîno. Çimkî xeta ke yewîya neteweyî nêwazena, nêşêna xoserîye zî biwaza. Wexto ke hetê dewleta tirkî ra Kurdistan ameyêne xirakerdiş, bajarê tarîxî ameyêne xirakerdiş, doman, extîyar û cinîyî ameyênê înfazkerdiş, ciwanî cêrzemînan de bi hawayo ganî ganî ameyênê veşnayîş, nê hêzî fekê xo nêakerdî û vatişêk daxî nêvatî. Hetta ser de ciwanê ke xover dayênê sucdar kerdî. Ti bi nêyî senî qala xoserîye kenî? Xoserîye bi temamî xeta Keyaksarî ya, yê Harpagosî nîya. Mantalîteya PDKyî seba nêyî munasîb nîya. Çimkî PDK pawitoxê dewletêka arîstokratîke yo û çîyo ke wazeno awan bikero zî no yo. PDK nêyî zano û bi hawayo zanaye hewl dano nêyî awan bikero. Barzanîyî çend serrî verê roportajêk dabî çapemenîyêka rojawanije û ewja de wexto ke vînayîşê xo û yê keyeyê xo îzah kerdbî, şinaseyê arîstokrasîyî kerdbî. Goreyê Barzanîyî keyeyê Barzanîyan keyeyo ke temsîlkarîya kultirê xanedanêkê sey Queenê Îngilistanî, Louîsê Fransa, Bîlderbergê Hollanda û Habsburgê Avusturya-Macarîstanî yo. Derdê ci yê esasî no yo. Eşkenî dewletêk awan bikerî, labelê na dewlete nêbena dewleta Kurdistanî, ancax bena dewleta xanedanîya Barzanîyî.
Komelo Demokratîke
Gunyelîyî peynîya qiseykerdişê xo de seba yewîya neteweyî mesajêko winasî da: “Komelo Demokratîk, xeta cuya azade seba şarê Kurdistanî û şaranê bînan nuqtaya ortaxe têkoşîn û cuye ya. Sîstemo ke Rojawan de vejîya orte û bingeyê xo tarîx ra gêno, nika sîstemo ke tewr munasîb yê komelê ma yo. Her hêz, her awanbîyayîş û her şexs ganî nê perspektîfî esas bigîro û na çarçewa de têbigêro.”
Do cewab bidîyo heme averşîyayîşan
Gunyelîyî dewamê qiseykerdişê xo de qala muhîmîya yewîya neteweyî kerd û wina va: “Nika Şerê Cîhanî yo 3. dewam keno û merkeze nê şerî de Kurdistan esto. Rewşêka winasî de yewîya neteweyî ya kurdan zaf muhîm a. Seba ke ma bişînbî dagîrkerî biqedênî, cuya azade û demokratîke awan bikerî, yewîye nêba nêbena ya. Qederê şero ke Kurdistan de qewimîyeno, girêdayeyê yewîye yo. Kurdî mecbûr î ke yewîya xo awan bikerî. Nika şert û mercê mîyanneteweyî firsendanê tarîxîyan dayî vernîya kurdan. Çimkî konjokturê seserra 20. vila bîyo, labelê yê seserra 21. zî hîna zelal nêbîyo. Labelê dîyar bîyo ke konjokturo newe de kurdî cayêko muhîm gênî. Hem Amerîka û hem zî Rûsya sîyasetê xo de nêyî nîşan dayî û her di zî kurdan reyde pêkerdî. Labelê hîna heme çî zelal nêbîyo. Ewro heme problemî hetê yewîya neteweyî de benî girêk û eke yewîye bêra awankerdiş heme averşîyayîşanê tarîxîyan rê cewab do bêro dayîş û do azadî hîna zaf nizdî biba.”
Ganî PDK bîro ser xeta yewîye
Gunyelîyî qiseykerdişê xo de bale ant xo nizdîyê Kongreya Neteweyî nêkerdişê PDKyî ser û wina va: “No het de her çiqas ke tayê peyman û pêşnîyazî PDKyî rê ameyî kerdiş, reyna zî netîce nêameyo girewtiş. Merdim eşkeno vajo ke PDKyî xebatanê kongre xo de xetimnayo. PDKyî estena xo sewbîna hêzan ra girê dayo.
Ilmê fîzîkî de qanûnêk esto û no qanûn esasê xo gandarêkê xo goreyê şertêk awan keno ra gêno. Cuyayîşê ê gandarî ê şertî ra girêdaye yo. Eke ê şertî orte ra bêrî wedarnayîş, heme fonksîyonê ê gandarî qedîyeno û o gandar tasfiye beno. Çîyo ke ewro PDK cuyeno zî nêyî ra girêdaye yo. PDKyî têkilîya xo ya Tirkîya reyde ronayo de qederê xo girêdayeyê ci kerdo. Wexto ke merdim raştîya awanbîyayîşê Tirkîya ra ewnîyeno, o wext fam keno ke çira PDK yewîya neteweyî ra remeno û wazeno yewîye asteng bikero. Cok ra merdim nêşeno PDKyî hetê zanayîşê berpirsîyarî û pratîkî de sey dînamîkêkê Kurdistanî bigîro dest. Ganî na xeta hemkarî bêra derbazkerdiş.”