Ziwan, tena wasitaya resnayiş yê eydî merdimî ya. Merdimî hîsanê xo, fikiranê xo û waştişanê xo yewbînan rê bi rayîrê ziwanî resnenî. Cigêrayişê zanistkî, ziwanê dayike û tekilîya merdiman hema merdim pîzeyê dadî de bî dest pêkerdo. Hem ferd hem zî cuyayişo komelkî de wina girîngîya ziwanî esta. Heqanî ke derheqê ziwanê dayike de yê zaf peymana mîyanneteweyî û qiseyan de vîyareno ke gera rêz rabimojnî heqên bingeyî yê gera bipawiyê.
Ziwan, merdimî rê rojbîyayiş ra yeno, merdimî bi ziwanî pêkerdiş kenî, çi ke eşnawito û çi ke hîs kerdo, sîstemê kî pêkerdiş kerdo bi çekuyan û bi nîşanan. No sîstem tena wasitaya pêkerdiş yê merdiman nêyo, keyeyê fikirî yo. Ziwan, têkilîya kultur û komelo ke ma tedeyê û estbîyayişo ke ciwîyeno. Timûtim bedilnayîş mojneno ra aye ra ziwan ciwîyeno û xurt beno, prosesêko ganîyo.
Chomsky vato ziwan, “Sazkerdişê dinya û qasê sey sîstemê serê dinya de fikirîyayiş o. Yew wasitaya resnayişî yo.”
Ziwan, serê taybetîyê ke merdim kenî merdim de yeno. Mimkun nêyo ke yew komel bê ziwanî bo. Çunke merdim, bi ziwanî karano, wayîrê taybetîya qiseykerdişê ke yew estbîyayîş o. Her komel sey rewş û şertanê xo çekuyan berhem keno yan zî çekuyan ra newe çeku berhem keno. No semed ra sey tebîeta yew Ewropayijî û Asyayijî ziwanê înan zî cîya yo.
Şaxê zanistî tay hewceyan ra benî. Ziwan, ganî bi çaxan ewil fîlolojî badê cû zî mantiq û felsefe de bîyo babetêk. Tewr û estişê ziwanî, ziwan kerdo babeta zanistî.
Babeta bingeyî ya ziwannasî, awanîya ziwanê merdimî etud biko, viraştişê yew qaîdeyo zanistî, sedaqetê beyntarê qisa û hêmanê qisayan vejîyo orte û etudkerdişê ziwanê merdimî mîyanê heme zengînî û têmîyankerdişê.
2500 serrî ra dergêr a ziwannasî esta. Merdimî têgînê yê ke no viyarteyo tarîxî ra yenî û viraştişê gramerî muneqeşe kerdo û ramîyayişê gramerî kerdo. Babeta bingeyî ya gramerî, awanîya bingeyî ya ziwanê merdimî etud kerdo û yew teorîyo zanistkî viraşto, mîyanê zengînî û têmîyankerde de ziwanê merdimî etud kerdo. Sey pêroyî armancê ke zanîyena ya ziwannasî verê her çî heme taybetîyanê ziwanî bişinasne û bide şinasnayiş.
Armancê ziwannasan yê etudkerdişê ziwanî wina yo; “Viraştişê teorîyêkî gramerê pêroyî yê heme ziwanan hewce yo; sey sîstemêko qefilnayî fikirîyenê musnayişê ziwanî şîronekerdiş, her qiseykerdox çi ra û senî ziwanê dayika xo de cumleye ke bê hûmarê qet nêeşnawitê, îzahkerdişê fehmkerdiş û berhemkerişê înan o.
Ziwannasî mîyanê armancê pêroyî û şinasnayiş de yo, gramer analîzê ziwanan yanî şekl û vengê yew ziwanî û viraştişê cumle etudkeno û şaxêko qaydeyan belî keno. Gramer mîyanê xo de goreyê hêmanê ziwanî rê ke etudkerdê tewr bi tewr beşî estî.
Qisimo ke vengê ziwanî etudkeno ey rê vanî “zanayişê vengî”, hetê awanî ra qisimo ke çeku û şekilan babete keno ey rê vanî “zanayişê şekilî”, cayo ke çeku û şekil tira vejîyenî, yanî qisimo ke ristimê înan cigêrayiş keno ey rê ristim yan zî vanî “peydabîyayiş”, têkilîyê ke beyntarê çeku û şekilan de yê û şaxêko cumleyan etudkeno ey rê vanî zanayişê cumle yan zî rêza qisa, qisimo ke mekanîzmaya viraştişê mana ya ziwanî etudkeno ey ra vanî semantîk. Ziwan, ancax bi ney hêmanan temam beno, gramer zî ney hêmanan ra yeno meydan. Ney beşî pêro pîya cîya cîya etud bî, yewbînan ra qet cîya nêbenî û her wext benê têmîyan ra.