15’ê Gulane Roca ziwanê Kurdî ya. Na roce bi sebebê destpêke weşana Kovara Haware, ke hetê Mîr Celadet Elî Bedirxanî ra amî weşnayiş, di serra 2006’ine de hetê TZP ra, zê Roca Roşanê Ziwanê Kurdî amî qebûlkerdiş.
Celadet Bedirxan bi no mebest, nê vatişê xo yê tarîxî vano “ Kurdîno! Malmiratîno! Eyb o, şerm o. Ya mevacê ma kurd ê, yan zî bi kurdî qisey bikerê.” A roce ra na heta, di serre de înkar, îmha û asîmîlasyon, bi sebebê cîya cîyayan qiseykerdişê bi kurdî her ke şi, apey şi. Bi taybetî zî Vakûrê Kurdistanî de. Perçeyê bînan de zî heman çî est bi labelê bi qasê Vakûrî nê. Di Bexda û Tehran de radyoyanê bi kurdî, bi seetan bo zî weşane kerdê. Di no ware de afata tewir pîle, Vakûrê Kurdistanî de hetê Komara Tirke ra amî serreyê kurdî û kurdan.
Ereb û Farisîy, şarê na axe û wayir şaristanîyêka xocayî bîy. Bi hezaran serran şar, zîwan û çandê kurdan dir, cîrantîye kerde bî. Di awankerdişê şaristanîya Mezopotamya de hemkar û hembarrîy bîy. Wayir çandêkê xo yo dewlemendî bîy. Bi temamî înkarkerdiş, karê aqilî nêbi. Na, do biameyê meneyê xoînkarkerdişî zî. Nê dewletan badê şerrê barrekerdişî yê yewînî yê Cîhanî, bi ferasetê netewdewletî, di qada fermî de ziwanê kurdî qedexe kerd.
Tirkîy, niştacayîyê na axe nêbîy. Destpêke ra zê şarêkê bêca û bêwareyî, zê talankerêke di na axe de bi ca bîy. Tu reh û kokêkê înan di erjanê na axe de çinê bi. No seba înan tim û tim kompleksêke bi. Xora nê Selçûqîyan û nê zî Osmanîyan xo tirk nêhesebnayêne û germîya şaran ra, pêk ameyê.
Komara Tirke de, na rewşe ro sosretêkê bînî ageyra. Kompleksê bêkokîye, zê tersê çinêbyişî xo da teber. Estbîyişê kurdî û kurdan, ameyê meneyê çinêbîyişê tirkî û tirkan. Bi vatişêko bîn, estbîyiş û binkeya netewa tirke, çinêbîyişê şar û qewmê bînan sero ame ronayiş. Seba xuliqnayişê netewêke, gere bi temamî polîtîkaya înkar û îmhaye biamebê ronayiş. Di serre de kurdîy, heme ziwan û çandî bi qetlîamen reyde ribiri mendîy û bi temamî amey înkarkerdiş.
Bi awanbîyişê netewdewletan dir,ferasetê kapîtalîzmî zî ame bicakerdiş. Kapîtalîzmî, heme erjê şaran bi ferasetê bazirganî û ticaretî girotî dest. Heme erjîy bi goreyê bikêrameyîya xo ya bazarî, amey pêmawitiş. Her erjî rê fîyetêke ame ronayiş. Pero bîn de, eleqeyê ziwan û desthelatdarîye zî tim est bi. Di Mezopotamya û heme dinya de zî, her desthelatdarî ziwanê xo zî kerd desthelatdar. Sumerkî, Asûrkî, Perskî-Fariskî,Latînkî û Ewro zî Îngîlîzkî.
Di mîyanê Şarê Kurdî de nîqaş û lomeyê çira kurdîy bi ziwanê xo qisey nêkenê, di rocê winayinan de zafêrî yenê rojdeme. Nê nîqaş û lomeyî mafdar û di cayî de yê zî. La gere ma di serre de nê sebeban sero vinderê û bi no gore polîtîkayan bixuliqnê.
Seba averşîyişê ziwanêke di rayirî est ê. Di rewşa ewroyine yê cîhanî de rayira yewîne, ziwanê to çendêke pere keno. Di cuwîyeyo roceyîn de çendêke bi kêrê to yeno. Bi vatişêko kilm, pîzeyê to mird keno ya nê? Ziwanê perwerdeyîyeyo ya nê, ya. Rayira didiyine, feraset o. Ferasetê kamîye yo. Kamîya to çiya. Şahidê to yo giyan,ke şahidîya estbîyişê to, kokê to keno çi yo. Û waştişê verpersê, ke vaşêke bê kok nêbeno se, şarêke senî bêkok beno yo.
Seba Şarê Kurdî rayira didiyine, derbasdar a.Gere bêvindertiş û rincanbîyiş, ma tim û tim ferasetî sero vinderê. Bi ferasetî dir giredaye, civat awneno serkêş, rayver û îdolan ra. Serkêşê civatî, sîyasetker, rayver, roşinvîr, nûştox û zanayê kurdan, bi kamco ziwanî qisey kenê. Feraset, gere înan ra dest pê bikero. Ya nê heta ke ma di tekoşîna azadîye de biser bikewê û ziwanê xo bikerê ziwanê perwerdeyîye do na rewşe wina dewam bikero.
Heke ma nêşikenê di na rewşe de ziwanî aver berê,o wext her kurdêke mecbûro ke seba biserkewtişê tekoşîna azadîye, bi heme hêza xo bixebetîyo, mîyan de ca bigero. Ferasetê “ ziwan û sîyaset cêra cîyayê” ferasetêko tal/veng û pêç o. Ya nê, nîqaş û lomeyê ma yê di wareyê ziwanî de, do bêmene û samîmîyet ra dûrî bê. Rayirêka bîne çin ya. Bi lomeyan bi ax û wax, ziwan aver nêşino.