Zonê muzîkî çîn o

ÎBRAHÎM BEYAZ

Yeno zanayene ke, zonê ma binê xeta vîndîbîyene de ro. Wexto ke qomê ma zonê xo ra wayir mevejîyo, bêalaqaya xo nîya dewam bikero, çi hêf ke zonê ma wo qedîm çimanê ma ver de mireno. Xora UNESCOyî kî bi rapora xo balê anto nê talokeyî ser. Seba ke zonê bixelesîyo ra, xêlê dezgeyî, Înstîtutê Kulturê Kirmancan, weşanxaneyî, komelî, şexsîyet û hunermendî dest kî destbera xo ra çi amê, kenê. Xo xizmeta zonê ma ra nêseveknenê.

Seke zanîno, zonê ma tenya bi dezge û şexsîyetan nêxelesîno ra. Raxelesîyena zonê ma girêdayîya qomê ma wa. Şarê ma bi roşnavîranê xo, sîyasetmedaranê xo, bi zaf û zêçê xo pêro pîya bi îradeyêde xurt û mîllî wayir bivejîyo, o taw zon binê bandora asîmîlasîyonî ra xelesîno ra. 

Ancîya ma zanîme, ke aver şîyena zonê ma de tesîrê hunermendan kî zaf o. Nê hunermendan ra di kesî kî Pinare û Îmam Ozgul ê. Seba ke şima wendoxî înan tayêna nêzdî ra bişinasnê, ez bîya meymanê înan û derheqê babedê kultur û zonî de ma pîya terraqe kerd. 

Îmam ti şîkîna ma rê tayê qalê karê xo yê muzîkî bikerê. To çi taw dest bi muzîkî kerd?

Îmam Ozgul: Serranê 1990î ra ver arabesk zaf meşur bî. Ez kî zaf binê tesîrê arabeskî de mend bî. Aye ra mi kî bi arabeskî dest bi muzîkî kerd. Sera 1990î de Erdal Erzincan, Tolga Sag û hevalanê xo bi nameyê “Muhabet I. ll. lll. lV” kasetî vet bî. Ê kasetan ra dime, eşqê “deyîş” û “turku”yan royê mi de zîl da û mi dest kerd ci “turku” vatî.

Nêzdîyê sera 2000î de rojê mi goşdarîya hunermend Yilmaz Çelîkî kerde. Kilama Yilmaz Çelîkî „Fadike“ mezgê mi de tesîrê zelzeleyî viraşt û na kilame ez arda re xo. Naye ra dime mi Mikaîl Aslan, Metîn û Kemal Kahramanî ra xêlê feyz girewt. Naye ra dim ma, ez û Pinare, ma dest kerd bi kilaman. Xora sera 2005 de „Festîvalê Koxe“ yo ke Beledîyeya Gimgimî viraşt bî de, ca girewt û aye ra dime bi zonê ma, Kirmanckî muzîk kenîme.

Pinar to û Îmamî verê de “turku” vatêne. Gelo şima çira nika giranîye da Kirmanckî ser. Sebebêde xo yo xusîsî est o?

Pinare Ozgul: Mi gore, zonê muzîkî çîn o, evrensel o. Aye ra ma bi Tirkî, bi Kurmanckî û bi Kirmanckî “turku”yan kilaman û deyîran vanîme. Konsert, şew û şahîyan de ekserîyetê goşdaranê ma Tirk ê, Kurd ê, Alman ê. Konsertanê ma ra dime ênê leweyê ma, viranê fînê ma ra, seba muzîkê ma zereweşîya xo anê re zon. 

Lê çend serran naye ra ver mi çîyê ferq kerd. Wexto ke ma konsertan de giranîye dêne Kirmanckî ser xêlê goşdaranê ma reaksîyonê negatîvî musnêne ma, nerazîbîyena xo ardêne re zon. 

Rojê mi xo ra pers kerd û va, “Eke ez bi Tirkî vana kes rehetsiz nêbeno. Lê eke ez tayê zêdêrî zonê xo de kilaman vana, çira însanî reaksîyonê de negatîv musnenê mi û benê rehetsiz.” A roje ra nat mi giranîye dê zonê xo û mi xo newe ra dî.

Şima wextêko nezdî de him Îzmîr de ju konsert de ca girewt û him zî Şahîya Kulturê Kirmancan ya Berlîn de, ca girewt û tenya bi Kirmanckî kilamî vatî. Gelo reaksîyonê goşdaranê şima senên bî û şima çi hîs kerd?

Îmam Ozgul: Raşt a. Ma nê herdi konsertan de ca girewt û zonê xo de kilamê xo vatî. Dolimêna ma dî ke şarê ma ma ra “turku”yan nê, kilaman wazeno. Goşdaranê ma vatêne, “Şima bi Xizirî kenê, ke tenya bi zonê ma kilaman bivajê. Çike ma şima nîya nas kenîme.“ 

Pinare Ozgul: Seke Îmamî kî qalê ci kerd, nê herdi konsertan ra dime xort, azeb û kalê ma amayî leweyê ma û pilêsîyayî ma ra û ma ra vatî, “Zonê ma zonê Xizirî yo, kilamanê zonê ma de bivajê, ke wa Xizir memiradîyo.” Seba naye kî na vatena şarê ma ma rê wesêt a. 

Şima konsertê Îzmîrî de û Şahîya Kulturê Kirmancan de bi şopa verêne Kirmanckî deyîşa “Bizane can, can bizane” vate. Gelo reaksîyonê şarê ma derheqê na deyîşe de senên bî û şima çi hîs kerd?

Îmam Ozgul: Raştîye kî şarê ma zaf binê tesîrê na deyîşe de mend. Ez gelê zeman o, ke vejîna sahne û mi reaksîyonêde nîya pozîtîv raya verên dî. Xora ez ke na deyîşe vana, Pîro Fîrig (Fîrik Dede) êno mi vîrî, cem û cematê mayê verênî ênê mi vîrî, zîyar û dîyarê ma ênê mi vîrî û domanîya mi êna mi vîrî. Hênî ke ez ci ra coş û hêz gêna, ke ti vana, qey ez konsert dana hezaran kesan.

Pinare Ozgul: Eke ez deyîşa “Bizane can, can bizane” vana, hênî binê tesîrê deyîşe de manena, ke xo ra kuna durî. Qomê ma xo ra bîr û bawerîya xo ra kewto durî, zê kengerê huşkî çol û çolistananê şarî de bîyo belengaz. Na deyîşe duştê vilabîyayişê mezgê qomî de Raya Heqî musnena şarê ma. Bi kilmîye eke ez na deyîşe vana, çar sirê mayê esasî –roj, herd, hewa, awe- mezgê mi de benê zelal. Ti vana, qey ez Darê Mansurî de, Ulî Dîwanî de hesab dana, heq û heqîqetê xo vînena, êna re xo. Ti vana, verê mi de bi hezaran însanî estê û ez bi na deyîşe hîtabê înan kena û raya heqîqetî musnena ci.

Tewr peynî de wazena nayî pers bikera, gelo seba vetişê CD’yêke amadekarîyê şima est ê? 

Pinare Ozgul: Ez hêvîye kena, ke ma wextê nêzdîye de mîjdanîya CDye danîme şima.