Bilim insanları, Antarktika’daki Thwaites buz sahanlığının kritik bir çöküşe yaklaştığını söylüyor.

  • Araştırmacılara göre 'Kıyamet Buzulu' olarak bilinen Thwaites'i tutan yüzen buz sahanlığı önümüzdeki yıllarda parçalanabilir ve deniz seviyesindeki yükselişi zincirleme etkilerle hızlandırabilir. Uzmanlar ise bunun ani bir felaket olmadığını, onlarca veya yüzlerce yıla yayılacak uzun bir süreci kapsadığını vurguluyor.

 

BAHAR AVJÎN

Antarktika'nın en çok izlenen buzullarından biri olan Thwaites Buzulu'nda kritik bir eşiğe yaklaşılıyor. Araştırmacılar, bu dev buzulu yerinde tutan yüzen buz sahanlığının önümüzdeki yıllarda parçalanabileceğini, bunun da deniz seviyesinin yükselmesini hızlandırabilecek zincirleme etkiler yaratabileceğini belirtiyor. Ancak uzmanlar bunun ani bir felaket değil, onlarca hatta yüzlerce yıla yayılacak uzun bir süreç olduğunun altını çiziyor.

"Kıyamet Buzulu" (Doomsday Glacier) olarak da bilinen Thwaites Buzulu, Batı Antarktika'da yaklaşık 192 bin kilometrekarelik bir alanı kaplıyor. Yüzölçümü bakımından neredeyse Büyük Britanya büyüklüğündeki bu dev buzul, küresel deniz seviyesinin geleceği açısından Dünya'nın en kritik buz kütlelerinden biri kabul ediliyor.

Bilim insanlarının son aylarda yayımladığı çalışmalar, Thwaites'i denize karşı bir baraj gibi tutan yüzen buz sahanlığının hızla zayıfladığını gösteriyor. Uydu gözlemleri, buzun derin çatlaklarla parçalandığını ve ana buzuldan giderek ayrıldığını ortaya koyuyor.

Buz sahanlığı neden bu kadar önemli?

İlk bakışta yüzen bir buz kütlesinin erimesi deniz seviyesini yükseltmez. Çünkü bu buz zaten suyun üzerinde yüzmektedir.

Ancak asıl sorun, bu buz sahanlığının devasa kara buzulunu frenleyen doğal bir destek görevi görmesidir. Bu destek ortadan kalkarsa, karadaki kilometrelerce kalınlıktaki buz çok daha hızlı şekilde okyanusa akmaya başlayabilir.

Araştırmacılar, bu kritik buz sahanlığının "her an" çökeceği yönündeki ifadelerin, jeolojik zaman ölçeğinde değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Beklenen olay bir gecede gerçekleşecek dramatik bir çöküş değil, birkaç yıl içinde başlayabilecek ve ardından onlarca yıl boyunca ilerleyebilecek bir parçalanma süreci.

Zincirleme etki korkusu

Thwaites'i önemli yapan yalnızca kendi büyüklüğü değil.

Bilim insanları bu buzulu Batı Antarktika Buz Tabakası'nın "kilit taşı" olarak tanımlıyor. Eğer Thwaites yeterince geri çekilirse, arkasındaki ve çevresindeki diğer büyük buzullar da dengesini kaybedebilir.

Tek başına Thwaites'in tamamen erimesi uzun vadede küresel deniz seviyesini yaklaşık 65 santimetre yükseltebilecek kadar buz içeriyor.

Ancak Batı Antarktika'daki daha geniş buz sisteminin istikrarsızlaşması durumunda bu katkının yaklaşık 3 metreye ulaşabileceği hesaplanıyor.

Bu senaryo yakın gelecekte beklenmese de, kıyı kentleri açısından yüzyıllar boyunca etkisini gösterebilecek büyük bir risk oluşturuyor.

Bilinmeyenin yeni haritası

2025 yılında yayımlanan Bedmap3 adlı çalışma, Antarktika'nın şimdiye kadarki en ayrıntılı taban kaya haritasını oluşturdu.

Yaklaşık 52 milyon yeni ölçüm noktasının kullanıldığı araştırma, Batı Antarktika'nın önemli bölümlerinin deniz seviyesinin yüzlerce metre altında yer aldığını ortaya koydu.

Bu durum büyük önem taşıyor. Çünkü nispeten sıcak okyanus suları bu derin havzalara girerek buzulların alt kısmını eritiyor ve onları alttan zayıflatıyor.

Bilim insanlarına göre Thwaites'in hızla değişmesinin temel nedenlerinden biri de bu süreç.

Deniz seviyesi neden hızlı yükseliyor?

Son yıllarda yayımlanan küresel çalışmalar, deniz seviyesindeki yükseliş hızının belirgin biçimde arttığını gösteriyor.

1960'lardan bu yana ortalama yükselme hızı yılda yaklaşık 2 milimetre iken, 2005-2023 döneminde bu değer yaklaşık 4 milimetreye ulaştı.

Geçmişte deniz seviyesini en fazla yükselten etken, ısınan okyanus suyunun genleşmesiydi. Ancak 1990'lardan itibaren tablo değişmeye başladı.