• Anne ölümlerinin yüzde 64'ü ve ölü doğumların yüzde 51'i insani krizlerle karşı karşıya olan ülkelerde meydana geliyor. Yardım kesintileri bir yılda 34 bin ek gebelikle ilgili ölüme yol açacak.

REWŞAN DENİZ

Kadınlar ortalama olarak yaşamlarının yüzde 25 daha fazlasını erkeklerden daha kötü sağlık koşullarında geçiriyor. Bu sağlık açığını kapatmak hayat kurtarabilir, yaşam kalitesini iyileştirebilir ve 2040 yılına kadar küresel ekonomiye yıllık 1 trilyon dolar katkı sağlayabilir. Dahası, kadın sağlığına yatırım yapmanın faydaları yıllar içinde ortaya çıkar ve nesiller - topluluklar arasında yayılır. Yatırım ve eylem için gerekçe hem ahlaki hem de ekonomiktir.   

250 milyon planlamaya erişemiyor

Cinsiyet eşitliğine dayalı sağlık hizmetlerine yönelik ilerleme düzensiz, eksik ve değişen finansman ortamında şu anda risk altında. Örneğin, kadın sağlığının, özgür iradesinin ve özerkliğinin temel taşı olan gönüllü aile planlamasına erişim, dünya çapında 250 milyondan fazla kadın için hâlâ ulaşılamaz durumda. Bu arada, küresel anne ölüm oranı, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinde (SKH) belirlenen hedefin üç katından fazla. Kadın sağlığındaki bu ve daha geniş kapsamlı eşitsizlikler, özellikle en az gelişmiş ülkeler (LDC'ler) olmak üzere düşük ve orta gelirli ülkelerde (LMIC'ler) yoğunlaşmış durumda, ancak cinsiyet, gelir ve ırk temelli eşitsizlikler yüksek gelirli ortamlarda da devam ediyor.

Öncelikli olan kadınlar değil

Kadın sağlığıyla ilgili politikalar ve kamu yatırımları, cinsel ve üreme sağlığına vurgu yapmaya devam ederken, menopoz gibi cinsiyete özgü durumları ve kalp damar hastalıkları gibi kadınları erkeklerden farklı şekilde etkileyen bulaşıcı olmayan durumları yeterince önceliklendirmiyor. Bu dar odaklanma, sağlık eşitsizliklerinin temel nedenlerini göz ardı ediyor ve kadınlar için kapsamlı sağlık hizmetlerinin tam olarak gerçekleştirilmesini ve bunun çocukları, aileleri ve toplulukları için sağlayacağı faydaları sınırlıyor. Yaşam döngüsü boyunca kadınların sağlık sorunlarına yönelik yeni yatırımlar, ivmeyi sürdürmek ve kalıcı eşitsizlikleri gidermek için kritik öneme sahiptir.

Ölümleri önlemek mümkün

Hazırlanan FP Analytics raporuna göre, kadın sağlığına yapılan doğru yatırımlar, kısa vadede önlenebilir ölümlerin önemli ölçüde azalmasından, sağlık, eğitim ve ekonomik refahta kalıcı kazanımlara kadar çok yönlü getiriler sağlar. Düzenli taramalar yoluyla erken kanser teşhisi, aile planlamasına erişimin genişletilmesi ve kardiyovasküler hastalık risk faktörleri için periyodik taramalar da dahil olmak üzere çok sayıda mevcut strateji, hem sağlıkta hem de ekonomik çıktıda önemli iyileşmelere yol açmıştır. Kadın sağlığına yapılan her harcanan ekonomik getiri sağlanmaktadır.

Çocuk sağlığı da etkileniyor

Kadın sağlığındaki ilerlemeler, çocuk ölümlerinin azaltılması da dahil olmak üzere çocuk sağlığında da kazanımlara katkıda bulunur. Kadınlar ve çocuklar için daha iyi sağlık sonuçları, doğrudan ve dolaylı olarak dünya genelindeki nüfuslar için daha iyi eğitim, insana yakışır geçim kaynakları ve daha uzun, daha sağlıklı yaşamlar sağlar.

Aile planlaması hizmetleri ve acil perinatal ve yenidoğan bakımı içeren bir dizi müdahaleye kişi başına yılda 1,15 dolar yatırım yapılması, anne ölümlerini yüzde 54, yenidoğan ölümlerini yüzde 71 ve ölü doğumları yüzde 33 oranında azaltabilir. Daha iyi anne sağlığı, çocuk beslenmesini, bilişsel gelişimini ve eğitimini iyileştirir.

Yüzde 94’ü düşük gelirli

Birçok ülkede taramalar ve HPV aşıları gibi erken teşhis sistemleri sayesinde rahim ağzı kanserini neredeyse tamamen ortadan kaldırmıştır. Bununla birlikte, bu başarının tüm dünya ülkelerinde tekrarlanması için çabalar sürerken, rahim ağzı kanseri dünya çapında kadınlarda en sık görülen dördüncü kanser olmaya devam etmektedir. 2022’de, rahim ağzı kanserinden dolayı yaşamını kaybeden 350 bin kadının yüzde 94'ü düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşamıştır.

Kesintiler bebekleri öldürüyor

Fonlamadaki azalmalar ve ortadan kaldırmalar, 2025’in geri kalanında insani yardım ortamlarındaki kadın liderliğindeki ve kadın hakları örgütlerinin yarısını kapatabilir ve bu da kadın sağlığı sonuçlarını doğrudan etkileyebilir. Yalnızca ABD'nin dış yardımındaki kesintiler bile bir yılda 34 bin ek gebelikle ilgili ölüme yol açacaktır. Fonlamadaki daralmalar, hizmetlerdeki aksamaların her gün önlenebilir ölümlere neden olduğu kırılgan ortamlarda özellikle endişe vericidir. Giderek artan sayıda kadın ve çocuk artık çatışmalardan etkilenen ve iklim değişikliğine karşı savunmasız bölgelerde yaşıyor; bu ortamların sağlık açısından kendi sonuçları var: Anne ölümlerinin tahminen yüzde 64'ü ve ölü doğumların yüzde 51'i insani krizlerle karşı karşıya olan ülkelerde meydana geliyor.

***

Desteği ilk kaybedenler kadınlar

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi İnsani Yardım Birimi Başkanı Sofia Calltorp, El País  ile yaptığı röportajda, “Daha az seçeneğe sahip kadın ve kız çocuklarının desteği ilk kaybedenler olduğunu vurgulamak önemlidir. Ankete katılan kuruluşların yüzde 63'ü, uzak ve ulaşılması zor topluluklardaki hizmetlerini azalttı. Engelli kadınlara, bekar annelere ve kadınların yönettiği hanelere verilen destek de en çok etkilenenler arasında yer alıyor” diye konuştu. Sofia Calltorp bir basın açıklamasında, "Kapanma riskiyle karşı karşıya olan kadın örgütleri, dünyanın en ciddi insani krizlerinin ön saflarında yer alıyor. Afganistan , Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Haiti gibi ülkelerde, uluslararası aktörlerin yapamadığı yerlerde faaliyet gösteriyorlar ve küresel dikkatin başka konulara kaymasından çok sonra bile varlıklarını sürdürüyorlar" dedi.

Buzdağının görünen kısmı

Ankete katılanlar, ekonomik kırılganlıkta (yüzde 92), ruh sağlığı sorunlarında (yüzde 88), cinsiyete dayalı şiddette (yüzde 86) ve kız çocuklarının okuldan ayrılmasında (yüzde 82) endişe verici artışlar olduğunu bildiriyor. Ayrıca çocuk ve zorla evliliklerde (yüzde 72) ve hayatta kalma amaçlı cinsel ilişkide (yüzde 61) de artış var. Sofia Calltorp, “Finansman kesintileri ve en az bir milyon kadın ve kız çocuğunun temel hizmetlerden mahrum kalması buzdağının sadece görünen kısmı, çünkü tüm bu ikincil sonuçlar daha sonra ortaya çıkıyor” diye vurguluyor.