Biz üçüncü kelebeğiz…

• El País muhabiri Valentina Sinis, bir süre önce Rojhilatê Kurdistan’a giderek HPJ gerillalarıyla görüştü. Kadın gerillalarla birlikte kalan Sinis, hem onların hikayelerini yazdı hem de günlük yaşamlarını fotoğrafladı.

Üç kelebek uzakta bir ateş görür. İlki ateşe kadar varıp döner ve “Bu yalnızca ışıktır” der. İkincisi de ateşe yaklaşıp döner ve “Bu sıcaklıktır” der. Üçüncüsü ise daha da yakına uçar, ateşin içinde eriyip gider ve bir daha dönmez. Bu mesele, hakikate ulaşmak için kendini feda etmek gerektiğini anlatır.

Kürt kadın gerillaları için bu mesel, Abdullah Öcalan’ın felsefesinden ilham alan mücadelelerini yansıtır. Kendilerini ateşe yaklaşan, özgürlük ve adalet uğruna her şeylerini vermeye hazır olanlar olarak görürler. Verdikleri savaş, yalnızca dış düşmanlara karşı değil, aynı zamanda içselleştirilmiş baskıya karşı da sürer.

Geçtiğimiz Şubat ayında bir grup heval, askeri üslerinin bulunduğu dağlarda eğitim yapıyor… Uzun süredir hem sığınak hem de cephe işlevi gören sarp arazide ilerliyorlar. Çoğu İran’ın Kürt bölgelerinden geliyor ve 2000’lerin başında kurulan, Kürt özerkliğini ve cinsiyet eşitliğini savunan, ideolojik olarak Abdullah Öcalan’dan etkilenen Kürdistan Özgür Yaşam Partisi’ne (PJAK) bağlılar.

Hareketin silahlı kanadı ikiye ayrılıyor: Erkekleri de kapsayan genel milis gücü Yekîneyên Rojhilatê Kurdistanê ya da (YRK) ile tamamen kadınlardan oluşan Hêzên Parastina Jinê (HPJ). Son haftalarda İran’daki gerilim tırmandıkça, küçük Kürt savaşçı grupları Rojhilat sınırına doğru kaydı, bazıları ise olası gelişmelere hazırlık için sınırı aşarak bölgeye geçti.

HPJ, kadınları hem askeri mücadelenin hem de siyasetin merkezine yerleştirmek amacıyla kuruldu. Temel fikir, kurtuluşun kadınların özgürleşmesiyle başlaması gerektiği. Eğitimleri, silah kullanımı, dağ savaşı ve hayatta kalma becerilerinin yanı sıra cinsiyet eşitliği, halk demokrasisi, ekoloji ve Kürt kültürünün korunmasına dair kolektif bir eğitimi de içeriyor.

Dağlardaki yaşam kolektif bir şekilde örgütleniyor. Kararlar meclislerde tartışılıyor ve hiyerarşi, katı bir komuta zincirinden ziyade paylaşılan sorumluluklar üzerinden tanımlanıyor. Bu kadınların birçoğu için harekete katılmak yalnızca silahlı direniş değil aynı zamanda kişisel bir dönüşüm anlamına geliyor: ataerkil sınırlamalardan kopuş ve özsavunmayı toplumsal değişimle ilişkilendiren bir siyasi projeye dahil olmak. 

Heval Bişeng

Heval Bişeng, bir yoldaşının saçını örüyor. Genç kadın, Kürt kadın hareketinin simge isimlerinden birinin adını benimsemiş. Onun ve yoldaşlarının gözünde örgü saç ya da ‘kezî’, dağlardaki mücadelelerini Jin, Jiyan, Azadî devrimiyle bağlayan bir onur nişanı. Bu hareket, Eylül 2022’de Jîna Mahsa Emînî’nin, başörtüsünü “uygun” takmadığı gerekçesiyle gözaltına alındıktan sonra polis nezaretinde hayatını kaybetmesiyle ortaya çıktı.

Heval Bişeng, Rojhilat’taki Urmiye’den geliyor. PJAK’a sempati duyan bir ailede büyümüş. İçinde yetiştiği çevre büyük ölçüde feodal bir yapıdaymış ancak ailesi ona, diğer genç kadınların sahip olmadığı ve toplumda eleştiri konusu olan bir özgürlük alanı tanımış. Jin, Jiyan, Azadî ayaklanması sırasında o da okulda başörtüsü takmayı reddetmiş. 

Kürt kadınlarının öldürülmesi, onun için bir dönüm noktası olmuş: Bu kararın kendisini ailesinden uzaklaştıracağını bilmesine rağmen ataerkiye direnmeyi seçmiş. Kürt kadınlarının aile içi şiddet ile toplumsal denetim arasında sıkışıp kalmadığı bir toplumsal değişimi devrimin mümkün kılacağına inandığı için gerillaya katılmış. 

Heval Delal

Heval Delal (solda), Ermeni bir anne ve Kürt bir babanın çocuğu olarak dünyaya gelmiş. Büyük büyükannesi 1915 Ermeni Soykırımı’ndan sağ kurtulmuş, dedesi ise 1927-1930 yılları arasında Türkiye’deki Kürt ayaklanmalarından biri olan Ağrı İsyanı’na katılmış. Nesiller boyunca Kürtleri etkileyen travma döngüsünü kırmaya kararlı. Kürtlerin ve diğer halkların yüzyıllar boyunca görece barış içinde yaşadığını, ancak son 200 yılın baskı ve şiddetle şekillendiğini düşünüyor. Gerekirse Kürt çocuklarının güvenli bir geleceğe sahip olması için savaşacağını söylüyor. Bunun bir “meşru müdafaa” olduğunu ifade ediyor. 

23 yaşında diş hekimliği eğitimini tamamladıktan sonra partiye katılmış. Pratik çözümler ve toplumsal örgütlenme fikri onu cezbetmiş; komünal, sosyalist bir yaşam vizyonundan ilham alıyor. “Özgür yaşamın tohumu burada. Onun büyümesine katkı sunacağım ki geleceğin çocukları Kürdistan’ın ağaçları altında özgürce oynayabilsin” diyor. 

Heval Silav

Heval Silav aslen Bakur'dan. Hareketle bağlantılı, varlıklı ve yurtsever bir ailede büyüdü. Üç dört yaşlarındayken aile İtalya'ya taşındı, iki ağabeyiyle birlikte orada büyüdü. Sekiz yaşındayken yaşadığı bir aile kaybı onu derinden sarstı. Üniversite eğitimini İtalya'da tamamladı. Ama içinde daha büyük bir amaç olduğunu hissediyordu: Kürt halkının özgürlüğü ve bu dönüşümde kadınların rolü. Ailesinde bu davanın somut bir bedeli vardı: İki kuzeni mücadelede hayatını kaybetmiş, iki kuzeni ise hala hareketin içinde aktif olarak yer alıyor. Jin, Jiyan, Azadî ayaklanmalarından etkilenerek partiye katılmaya karar verdi ve aynı yıl Kürdistan'a gitti. Başlangıçta hareketin bazı uygulamalarını katı, hatta dogmatik buldu. Zamanla bunları somut çözümler olarak görmeye başladı ve militanlığın gönüllü doğasını içselleştirdi. Bugün hedefi, ataerkil zihniyete meydan okumak ve toplumsal cinsiyet ilişkilerini dönüştürmek. Özgürleşmiş bir Kürdistan'da, Mardin'in Kıllıt (Dereiçi) köyünde yaşamanın ve bölgenin dört bir yanına ceviz ağaçları dikmenin hayalini kuruyor. 

Heval Çekjîn

Sağdaki Heval Çekjîn, Rojava'dan. Tek kız çocuğu olarak varlıklı bir ailede büyüdü. 2016'da fotoğrafçılık eğitimi alırken Dêrazor kentinde IŞİD terör örgütünün bir saldırısına tanık oldu, bu deneyim onu derinden sarstı. 17 yaşında Kürdistan mücadelesine katılmaya karar verdi. Ailesi korktu ama karşı çıkmadı. Tanık olduğu şiddet, kadın savaşçıların cesareti ve cephede kadınla erkeklerin yan yana yaşaması, kararını pekiştirdi. 2019'da resmen harekete katıldı ve HPJ bünyesine dahil oldu. Kürt dağlarının arasında, dostluğa, güvene ve saygıya özellikle değer verdiği bir ortamda fotoğrafçı gözünü geliştirmeye devam etti.

Heval Nujiyan

Heval Nujiyan ise Bakurlu. Milis bir ailede, şehirle köy arasında büyüdü. Ağabeyi tutuklandıktan sonra yeğenlerinin bakımını üstlendi. Bu sorumluluğu, eğitim hayatı ve erken yaşta başlayan siyasi formasyonuyla bir arada götürdü. Öcalan'ı okudu ve annesi aracılığıyla kadın savaşçıların deneyimlerini öğrendi. Sonra partiye katıldı. Askeri eğitimi sırasında kadınlar arasındaki dayanışma onu çok etkiledi. Bununla birlikte başlarda, kadın otoritesine karşı bazı erkek yoldaşların direnciyle yüzleşmek zorunda kaldı. Bugün gücünü kolektif yaşamdan, eğitimden ve yoldaşları arasındaki bağlardan aldığını söylüyor. Devrimin çoktan başladığına ve verdiği mücadelenin gelecek nesilleri korumaya ve Kürt halkının kurtuluşuna katkı sağlayacağına yürekten inanıyor. 

Günlük hayat

Hevaller günlük hayatın ve eğitimlerinin bir parçası olarak küçük yeraltı üslerinde ekmek pişirip yemek yapıyor. Tüm yeraltı kamplarında ve mağaralarda yoldaşlar sürekli olarak taze ekmek ve temel gıda maddeleri hazırlıyor; bunları sadece kendileri için değil, Rojhilat sınırına doğru hareket eden savaşçılar için de yapıyorlar.

Bu mağara, HPJ'nin ana hastanesi olarak hizmet veriyor. Diş hekimliği ve röntgen muayene odaları, doktorlar için yatakhaneler, bir cerrahi alan, hasta odaları, bir mutfak, ortak yemekhane ve hem kadınlar hem de erkekler için tuvalet ve banyo bölümleriyle donatılmış durumda. Özellikle şimdi, İran'daki gerilim tırmanıp gruplar Rojhilat sınırına kaydıkça, kontroller için sürekli bir yoldaş giriş çıkışı yaşanıyor.

Heval Aryen

Heval Aryen, Heval Bişeng'le ve mağaranın kedisiyle oynuyor. 21 yaşındaki Aryen Rojhilatlı, iki yıl önce HPJ'ye katıldı. Urmiyeli. 16 yaşında partiyle ve kadınların buradaki rolüyle ilk kez tanışınca HPJ'ye katılmaya karar verdi… Bu karar eski hayatını geride bırakmak anlamına geliyordu. Öcalan'ı okumak, ortak yaşamın değerini, yoldaşlar arasındaki dayanışmayı, hareketin içindeki sevgi ve desteğin derin anlamını kavramasına yardımcı oldu. 

Kazanmaya hazırız

Bir grup heval, gizli üslerinin bulunduğu dağlarda uzun bir yürüyüşün ardından dinlenip şakalaşıyor. "Biz özgürlüğün durdurulamaz has evlatlarıyız. Biz üçüncü kelebeğiz. Savaşmaya ve kendimizi feda etmeye hazırız. Tüm ezilen kadınlar ve tüm ezilen halklar adına, şer odaklı ataerkilliğe karşı bin yıllık bir savaşı kazanmaya hazırız" diyorlar. 

Heval Medya

Heval Medya, yeraltı üssünde bir kuşla oynuyor. İsminin kökeni, Mezopotamya'nın kadim Kürt halkı Medlere dayanıyor. Varlıklı bir ailenin en küçük kızı olarak büyümüş, annesine çok bağlıymış. Aile içinde belli bir şiddete tanık olsa da ne kendisi ne de kardeşleri fiziksel olarak kötü muamele görmemiş. Yoldaşların varlığından haberi varmış ama annesi doğrudan temasa hiçbir zaman izin vermemiş. Merakı onu 2016'da harekete katılmaya itmiş ve parti içindeki hayatın derinliğini çabucak keşfetmiş. Kadınlar arasındaki bağlar onu derinden etkilemiş, gerçi zaman zaman dogmatik davranışların canını acıttığı da olmuş. En kötü anlarından biri bir yoldaşının ölümü olmuş: Bir dron saldırısının ardından şehit düşen 'heval'in cenazesinden geriye kalan parçaları kendi elleriyle toplamış, onu bileziğinden tanımış. Devrimin tam da şu anda yaşanmakta olduğuna inanıyor ve en büyük sorumluluklarından biri de 'şehitlerin' hikayesini yazmak. 

Okullar, eğitimler…

Özel bir birliğe mensup bir savaşçı, dağın iç kesimlerinde keskin nişancı eğitimi yapıyor. Hassas atış ve dron kullanımı kurslarını tamamlamış. Emir gelmesi halinde Rojhilat'a girmeye hazır olduğunu söylüyor. Harekete katılan savaşçılar, askeri hazırlıkla ideolojik formasyonu bir arada yürüten yapılandırılmış programlardan geçiyor. Haftalar süren toplu eğitim çalışmaları, savaşçıların deneyimlerine, eğitim düzeylerine ve kişisel yatkınlıklarına göre becerilerini geliştirdikleri uzmanlık okullarına giden yolu açıyor. Kimileri keskin nişancılık eğitimi alıyor, kimileri dron operatörlüğü, sabotaj taktikleri, sahra tıbbı ya da kimyasal tehditlere karşı korunma alanlarında uzmanlaşıyor. Herkes her aşamadan geçmiyor ancak rolünü derinleştirmek isteyenler için fırsatlar her zaman açık.

* Gazeteci Valentina Sinis’in El País’teki haberinden derlendi.

HABER MERKEZİ