Türkiye ve Kuzey Kürdistan’da doğalgaz, elektrik ve akaryakıttaki zam yağmuru ardından uçuk seviyelere çıkan faturalara karşı başlayan protestolar devam ediyor.

Türk hükümetinin 2022’ye doğalgaz ve elektrikte yaptığı dev zamlarla giren yurttaşlar, son bir haftadır protesto gösterilerini arttırdı.

Şırnak’ın İdil ilçesinde dün bir araya gelen yüzlerce kişi, Dicle Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin (DEDAŞ) elektriğe yaptığı zamları protesto etti. Sanat Sokağı’nda bir araya gelen yüzlerce kişinin zamlara karşı yapmak istediği açıklama, koronavirüsü salgını gerekçesiyle polislerce engellendi. Polis engellemesine tepki gösteren yurttaşlar, “Bizi Kovid-19 öldürmüyor, DEDAŞ öldürüyor” dedi. Polislerin yurttaşlara “Şikâyetlerinizi devlete yapın” demesi üzerine, yurttaşlarda, “Devleti devlete mi şikayet edelim” diyerek tepki gösterdi. Bir süre polisle yapılan tartışmaların ardından yurttaşlar, “Hükümet istifa” ve “Soyguna hayır” sloganlarıyla İstiklal Caddesi’ne doğru yürüyüşe geçti. DEDAŞ temsilciliğine doğru yürümek isteyen kitleye müdahale eden polis, biber gazıyla saldırdı. Yaşanan kısa süreli arbedenin ardından yürüyüş sonlandırıldı.

Uludere ilçesinde de bir araya gelen yüzlerce kişi, elektrik zamlarını protesto etti. “Hükümet istifa” sloganları eşliğinde DEDAŞ Uludere temsilciliği önüne yürüyen kitle, zamların bir an önce geri çekilmesini istedi.

Mardin’in Midyat ilçesinde elektrik zamlarına tepki göstermek isteyen yurttaşlar, Dicle Elektrik Dağıtım A.Ş’nin (DEDAŞ) temsilciliğinin önünde bir araya geldi. DEDAŞ, temsilciliği yurttaşların toplanması üzerine kepenklerini kapattı. Yurttaşlar, “Hırsız DEDAŞ” sloganı atarak, zamları protesto etti. DEDAŞ temsilciği önünden ayrılan yurttaşlar faturalarını göstererek, “Bunları şunların gözüne sokmak yasak mı” diye sordu. Tekstilci Hüseyin Ceylan, önceki ay 8 bin TL elektrik faturası gelirken, zamlarla beraber faturasının 19 bin 500 TL’ye yükseldiğine dikkat çekti. Çarşı merkezinde Onur Akçay isimli işletmeci de kendisine gelen elektrik faturasını dükkanın camına “Bize gelen elektrik faturası 71 bin TL” diyerek astı. “Sanki fabrika işletiyorum” diyerek, faturaya tepki gösteren Akçay, “Ben bu faturayı nasıl ödeyeceğim” diye sordu.

AKP halka hesap verecek

Artvin’in Kemalpaşa ilçesinde ise yurttaşlar, doğalgaz ve elektriğe yapılan zamlara karşı sokağa çıktı. İlçe meydanında toplanan yurttaşlar, Eski Ecevit Tesisleri’ne kadar yürüyüş yaptı. “Bu zamlarla yaşanmaz. Zamlar geri alınsın” pankartının açıldığı açıklamada, “Ülkede kriz sokakta isyan var” ve “Yoksuldan alıp zengine veriyorlar, değiştireceğiz” dövizleri taşındı. “İnsanca yaşamak istiyoruz” ve “Gün gelecek devran dönecek, AKP halka hesap verecek” sloganları atıldı.

Kitle adına açıklama yapan Nurcan Altunkaya, “İktidar zenginlik içinde har vurup harman savururken, bu halk yoksulluktan ölmeyecek. Çaldıklarınızı, bizim emeğimiz ile var ettiğiniz zenginliği geri alacağız. Temel gıda maddelerine her gün yeri zamlar geliyor. Halk daha çok yoksullaşıyor. Geçinemeyenlerin sesi olarak; zam, zulüm düzeninizi yıkacağız. Emeğiyle geçinenlerin iktidarını kuracağız” dedi.

Ucuz alıp pahalı satıyorlar

Halkın emeğiyle kazandığı üç kuruşu faturalara verdiğini aktaran Altunkaya, elektrik şirketlerinin kamudan ucuza aldığı elektriği fahiş fiyattan halka sattığını belirtti. Elektrik şirketlerinin kamulaştırılması gerektiğini ifade eden Altunkaya, “Her konuta 230 kilowat elektrik ücretsiz verilsin. Faturalarda vergi kaldırılsın. Halka sömürü düzenini dayatan AKP iktidarı sermayedarlara bütün kolaylıkları sağlıyor. Yapılanlar zam değil soygundur. Bir an önce geri alınmalıdır” diye konuştu.

Bu zamları geri aldıracağız

İstanbul’da bulunan birçok siyasi parti, demokratik kitle ve sivil toplum örgütü, kadın ve ekoloji örgütleri ise Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Şubesi’nde bir araya geldi. Şu ortak tutum paylaşıldı: “İstanbul’da siyasi partilerden demokratik kitle örgütlerine, kadın örgütlerinden ekoloji örgütlerine, dayanışma meclislerinden derneklere geniş bir bileşenle başta enerji olmak üzere halkın hayatını giderek zorlaştıran zamlara karşı bir araya geldik. Biz bu zamları geri aldıracağız. İstanbul’un dört bir yanında bu zamların geri alınması için bir seferberlik başlatıyoruz. Herkesi ‘zamlar geri alınsın’ başlığıyla yapacağımız çalışmalara güç vermeye çağırıyoruz. Birlikte kazanacağız.”

İzmir’in 30 ilçesi

CHP, İzmir’in 30 ilçesinde eş zamanlı elektrik, doğal gaz ve akaryakıta gelen zamları protesto etti. Konak ilçesi Alsancak Mahallesi Türkan Saylan Kültür Merkezi önünde yapılan açıklamada , “Zamları güncelledikçe gözlerindeki ışıltıyı görüyor musunuz?”, “Zamlar elimize geçmeden faturalara gitti, bir ay görseydik bari” dövizleri taşındı. CHP Konak İlçe Başkanı Akın Küçükoğullarından, elektrik, doğalgaz ve akaryakıt fiyatlarındaki artışın artık mücadele edilemez boyuta geldiğini söyleyerek, “İşte tam da bu noktada görmeyen, duymayan AKP ve Erdoğan’a buradan sesleniyoruz; enerji fiyatlarına 2022 itibarıyla getirilen zamları geri alın. Tüm enerji kalemlerindeki zamların ortalaması yüzde 100 ve üzerindedir. 4 kişilik bir ailenin aylık asgari elektrik tüketiminin 230 kilovat saat, aylık doğalgaz tüketiminin 89 metreküp, aracına ayda bir kere, 50 litre benzin aldığını varsayarsak, bu üç kalemin aylık faturası sadece 2022 yılında yapılan son zamlarla 541 TL artmıştır” dedi.

Sadece Ocak ve Şubat’ta 1.6 milyar TL’nin elektrik dağıtım şirketleri tarafından haksız olarak faturalandırıldığına işaret eden Küçükoğullarından, “Enerji tedarik zincirini yönetemeyen AKP iktidarı, mantık dışı tedbirlerle organize sanayi bölgelerinin elektriğini kesmekle kalmıyor, 2022’de koca bir kent olan Isparta’yı 50 saati aşan bir süre boyunca elektriksiz bırakıyor, karanlığa mahkum ediyor. AKP, asgari ücrete yapılan zammı faturalar vasıtasıyla geri almakta ve bunu bilerek, isteyerek yapmaktadır. İşte bu kara tabloda, halkımızın büyük bir bölümünün açlık ve yoksulluk içinde, sadece fatura ödemek için yaşadığını, aslında yaşamak yerine hayatta kalmaya çalışan bir toplum haline getirildiğini görüyoruz” şeklinde konuştu.

Açıklamanın ardından yüksek oranda gelen faturalar yakıldı. ŞIRNAK/İZMİR

Protesto sonrası gözaltılar

Elektrik faturalarının önceki gün protesto edildiği Mardin’in Kızıltepe ilçesinde dün sabah saatlerinde çok sayıda eve baskın düzenlendi. Baskın sırasında evlerde yapılan aramaların ardından çok sayıda kişi gözaltına alındı. Evine baskın yapılan Halkların Demokratik Partisi (HDP) İlçe Örgütü eski Eşbaşkanı Kadir Işık’ın, polislerce darp edilerek gözaltına alındığı belirtildi. Ailesi, Işık’ın ters kelepçelendiğini, kafasının yere vurulması sonucu burnunda kırık olduğunu aktardı.

Işık ile birlikte Özgür Ermiş ve Çekdar Ermiş isimli kişilerin de gözaltına alındığı öğrenildi. Gözaltına alınanlar Kızıltepe İlçe Emniyet Müdürlüğü’ne götürüldü.

Patlayan faturalar

Dünyada yükselen fiyatlara TL’nin hızlı ve büyük değer taybının eklenmesi, doğalgaz, elektrik ve akaryakıtta faturaları patlattı. İran’ın gazı kesmesi ve özelleştirilen elektrik dağıtım şirketlerinin Isparta’da olduğu gibi sert kış koşullarına karşı gerekli yatırımı yapmaması eklenince kriz ve tepkiler büyüdü. Yüzde 118’i aşan enflasyonun resmi olarak bile yüzde 48,7 ile 20 yılın zirvesine çıkmasında etkili olan yüksek enerji fiyatları, faturaları, Merkez Bankası rezervlerini ve cari işlemler dengesini vuruyor.

İstanbul’da 7 Şubat 2021’de 6,59 TL olan motorinin litre fiyatı, şimdi 14,60 seviyesinde bulunuyor. Yıllık zam oranı yüzde 122’ye ulaştı.

TÜİK’e göre, hanelerin doğalgaz faturası, Ocak 2022’de bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 43 oranında zamlandı. Son dört yıldaki zam oranı ise yüzde 140 oldu. Hanelerin elektrik faturası da son bir yılda yüzde 95, son dört yılda ise yüzde 247 oranında arttı.

BOTAŞ, sanayide doğalgaz tarifesine sadece son bir yılda yüzde 435 oranında zam yaptı. BOTAŞ’ın ithalat faturası da arttı. BOTAŞ’ın ihtiyaç duyduğu döviz büyük oranda Merkez Bankası’ndan karşılanınca sadece son üç ayda rezervden döviz satışı 9,7 milyar doları aştı.

Dış ticaret açığı, Ocak 2022’de, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 240,7 artışla 10,4 milyar dolara yükseldi. Enerji ürünlerinin de içinde yer aldığı hammadde (ara malları) ithalatının bu dönemde yüzde 70,7 artışla 23,5 milyar dolara yükselmesi, dış ticaret açığındaki artışta etkili oldu. Artan enerji fiyatlarının etkisiyle Kasım’da cari denge 2,7 milyar dolar açık verirken, Aralık ve Öcak aylarında da yüksek enerji ithalatının cari dengeyi olumsuz etkilemesi bekleniyor.