• Bütçede gelir-gider makası açıldı. Merkezi yönetim bütçesi Eylül'de 532,2 milyar lira açıkla yılın en yüksek aylık açığını verdi. Yılın ilk 9 ayında toplam açık, 1 trilyon 840,3 milyar liraya ulaştı.

 

Hazine ve Maliye Bakanlığı, Eylül 2026 dönemine ilişkin merkezi yönetim bütçe uygulama sonuçlarını açıkladı. Bütçe gelirleri, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 22,7 artarak 1 trilyon 253,1 milyar liraya; giderler ise yüzde 34,1 yükselişle 1 trilyon 785,4 milyar liraya çıktı. Böylece aylık bütçe açığı 532,2 milyar lira oldu. Faiz dışı açık ise geçen yılın aynı ayındaki 73 milyar liradan 269,2 milyar liraya yükseldi.

2,25 trilyon faize

Ocak-Eylül döneminde bütçe giderleri, yüzde 36,4 artarak 13 trilyon 948,1 milyar liraya; gelirler yüzde 34,5 yükselerek 12 trilyon 107,8 milyar liraya ulaştı. 9 aylık bütçe açığı 1 trilyon 840,3 milyar lira olarak gerçekleşti. Bu dönemde faiz giderleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 35,4 artarak 2 trilyon 251,1 milyar liraya çıktı. Böylece toplam bütçe harcamalarının yaklaşık yüzde 16,1'i faiz ödemelerinden oluştu.

Faiz hariç bütçe giderleri ise yüzde 36,7 artışla 11 trilyon 697 milyar lira oldu.

Cari transferler

Yılın ilk 9 ayında cari transferler yüzde 32,1 artarak 5 trilyon 30,8 milyar liraya ulaştı.

Personel giderleri yüzde 40,2 yükselişle 3 trilyon 841 milyar lira, mal ve hizmet alımları ise yüzde 45 artışla 958,1 milyar lira olarak kaydedildi.

Sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi giderleri 484,7 milyar liraya çıkarken sermaye giderleri 883 milyar lira oldu.

Böylece 2026 yılı için öngörülen toplam bütçe ödeneğinin yüzde 73,5'i ilk 9 ayda kullanıldı.

Vergi gelirleri

Ocak-Eylül döneminde vergi gelirleri yüzde 34,2 artarak 10 trilyon 402 milyar liraya ulaştı.

Vergi türleri arasında en yüksek yıllık artış yüzde 65,9 ile harçlarda görüldü. Damga vergisi yüzde 50,7; gelir vergisi yüzde 48,5 ve kurumlar vergisi yüzde 45,3 arttı.

Özel tüketim vergisindeki 9 aylık artış ise yüzde 3,1 ile sınırlı kaldı.

Aylık verilerde vergi gelirleri yüzde 21,8 artarak 1 trilyon 74,1 milyar liraya yükseldi, ancak kurumlar vergisi tahsilatı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 38,2, özel tüketim vergisi tahsilatı ise yüzde 7,9 azaldı.

Buna karşılık harç gelirleri yüzde 48,6, damga vergisi yüzde 40,5 ve banka ve sigorta muameleleri vergisi yüzde 34,9 arttı.

Eylül'de faiz giderleri de yıllık yüzde 11,2 artışla 263 milyar lira olarak kaydedildi.

***

Temsil ve ağırlamaya 1,6 milyar lira

Kamuda bütçeden yapılan harcamaların yanı sıra Ocak-Haziran 2026 döneminde misafirlerin konaklaması, ulaşımı ve yeme-içmesi için özel şirketlere de 1,6 milyar TL ödendiği belirlendi.

Kamu kaynaklarının öz bütçelerinden yapılan harcamaların yanı sıra, temsil ve ağırlama faaliyetleri kapsamında özel şirketlerden de milyarlarca liralık alım yapıldığı öğrenildi. Kamu, temsil ve ağırlama adı altındaki konaklama, seyahat ve yeme-içme faaliyetleri kapsamında 2025'in ilk yarısında şirketlerden 1 milyar 49 milyon 793 bin TL’lik mal ve hizmet satın aldı. 2025 yılının ilk yarısında 1 milyar TL olan mal ve hizmet alımlarının faturası ise 1 milyar 655 milyon 622 bin TL’ye yükseldi.

Kamu İhale Kanunu’na tabi olmadan, doğrudan temin yöntemiyle “Temsil ve ağırlama” faaliyetleri kapsamında 6 ayda gerçekleştirilen 1,6 milyar TL’lik harcamanın detayları da paylaşıldı. Kamuya, Ocak-Haziran 2026 döneminde doğrudan teminle 706 milyon 493 bin TL’lik mal, 949 milyon 129 bin TL’lik de hizmet alındığı belirtildi.

Kamunun temsil ve ağırlama faaliyetleri, “İsraf kalemi” olarak nitelendirilen harcama kalemleri arasında yer alıyor. Kamu harcamalarını frenlemek amacıyla yürürlüğe konulan hemen her Tasarruf Tedbirleri Genelgesi’nde temsil ve ağırlama faaliyetleri, “Kısıtlanması gereken kalem” olarak sıralanıyor.

***

Takipteki alacaklar 929 milyarı buldu

Bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi 9 Ekim haftasında 5,5 milyar lira azalarak 28,6 trilyon liraya geriledi. Takipteki alacaklar ise 928,8 milyar liraya ulaştı.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (BDDK) haftalık verileri, bankacılık sektöründe kredi ve mevduat hacminin gerilediğini, tüketici kredileri ile takipteki alacakların ise arttığını ortaya koydu. 9 Ekim itibarıyla toplam kredi hacmi bir haftada 5 milyar 502 milyon lira azalarak 28 trilyon 636 milyar 794 milyon liraya düştü. Bankalar arası işlemler dahil toplam mevduat da 17 milyar 778 milyon lira gerileyerek 32 trilyon 346 milyar 964 milyon lira oldu.

Toplam kredi hacmindeki düşüşe rağmen tüketici kredileri aynı dönemde 10 milyar 775 milyon lira artarak 3 trilyon 512 milyar 725 milyon liraya yükseldi. Tüketici kredilerinin 2 trilyon 625 milyar lirasını ihtiyaç; 845,5 milyar lirasını konut ve 41,9 milyar lirasını taşıt kredileri oluşturdu.

Bankaların bireysel kredi kartı alacakları bir haftada 61 milyar 745 milyon lira azalarak 3 trilyon 471 milyar 812 milyon liraya geriledi. Bankacılık sektörünün takipteki alacakları aynı haftada 14 milyar 171 milyon lira artarak 928 milyar 750 milyon liraya yükseldi. Söz konusu alacakların 686 milyar 795 milyon liralık bölümü için özel karşılık ayrıldı.

Bankacılık sisteminin yasal öz kaynakları ise 6 trilyon 142 milyar 592 milyon lira olarak kaydedildi.

***

TL'nin değer kaybı yetersiz

Commerzbank, TL'nin son aylarda hızlanan değer kaybının, kurun adil seviyesine ulaşmasını sağlamadığını kaydetti.

Commerzbank ekonomisti Tatha Ghose, yayımladığı raporda, son günlerde ve haftalarda TL'deki değer kaybı hızında belirgin bir artış gözlemlemediğini, ancak kurun istikrarlı ve hızlı bir düşüş eğiliminde olduğunu belirtti. Enflasyonun yüzde 30-35 bandında seyretmesine karşılık liranın yıllıklandırılmış değer kaybının yaklaşık yüzde 20 düzeyinde kalmasının, TL'nin reel olarak değer kazanmaya devam ettiğini gösterdiğini ifade etti.

***

Açlık sınırı 50 bin liraya yaklaştı

BES-AR'ın araştırmasına göre Ekim'de açlık sınırı 50 bin liraya, yoksulluk sınırı 126 bin liraya yaklaştı.

Dört kişilik bir memur ailesinin sağlıklı beslenmesi için aylık yapması gereken harcama tutarı, 49 bin 809 liraya yükseldi. Yoksulluk sınırı ise 125 bin 744 lira oldu.

Büro Emekçileri Sendikası Araştırma Merkezi (BES-AR), ekim ayına ilişkin açlık ve yoksulluk sınırı verilerini açıkladı. Gıda madde fiyatları üzerinden yapılan hesaplamaya göre; dört kişilik bir memur ailesinin sağlıklı beslenmesi için aylık yapması gereken harcama tutarı, Ekim 2026 için 49 bin 809 lira; tek çalışanın yaşam maliyeti 81 bin 783 lira oldu. Gıda harcaması ile giyim, konut (kira, elektrik, su, yakıt), ulaşım, eğitim, sağlık ve benzeri ihtiyaçlar için yapılması zorunlu diğer aylık harcamalarının toplam tutarı (yoksulluk sınırı) ise 125 bin 744 liraya ulaştı.

Büro Emekçileri Sendikası Genel Başkanı Özgür Avanaş, 28 bin 075 lira alan asgari ücretlinin, 49 bin 809 lira olan açlık sınırının yüzde 77,41 altında ücret alarak sadece karnını doyurabildiğini söyledi. Avanaş, şunları vurguladı:

* Sağlıklı beslenmenin maliyeti günlük 1.660 lirayı geçti.

* Büyükşehirlerde kamu emekçileri, barınma ihtiyacını karşılamak için neredeyse maaşının %75-80’ini kiraya ödemek zorunda kalıyor.

* Büyükşehirlerde kamu emekçileri, barınma ihtiyacını karşılamak için öğrenci evi gibi 3 ya da 5 kişi bir arada yaşamak zorunda kalıyor.

* Büro Emekçileri Sendikası olarak tüm kamu emekçilerine, asgari ücretlilere ve emeklilere insanca yaşayabilecek bir ücret talebimizde ısrar ediyoruz. ANKARA